Ερωτήματα {LF}του παλαιού και του νέου κόσμου

Γκαμπριέλε Νίσιμ

Ούτε άγιοι ούτε ήρωες
Το κατά δύναμη καλό

Μτφ. Δάφνη Βλουμίδη

Εκδ.: Εστία, 2022, σ. 209

Τιμή 16 ευρώ

Ενα μικρό διαμαντάκι για το κατά δύναμη καλό, γι’ αυτό που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι στο μέτρο των δυνατοτήτων τους για να υπάρχει μαζί με το κακό και το καλό. Ο συγγραφέας και δοκιμιογράφος είναι ιδρυτής της οργάνωσης Κήπος των Δικαίων. Αυτό κάνει και σ’ αυτό το βιβλίο του, παραθέτει στοιχεία από τη ζωή δίκαιων ανθρώπων που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο αγωνίστηκαν κατά του κακού. Σ’ αυτούς μεταξύ πολλών συμπεριλαμβάνονται ο σοβιετικός συγγραφέας Βασίλι Γκρόσμαν και ο επίσης σοβιετικός αξιωματικός Στανισλάβ Πετρόφ που απέτρεψε έναν πυρηνικό παγκόσμιο πόλεμο, ο Ετιέν ντε λα Μποεσί και ο Βάτσλαβ Χάβελ που αρνήθηκαν να υπηρετήσουν την τυραννία και πολλοί άλλοι, δίκαιοι μουσουλμάνοι που έσωσαν χριστιανούς. Συνδυάζει όμως αυτές τις ιστορίες με αναφορές στις διδασκαλίες πολλών και σημαντικών φιλοσόφων, ανδρών και γυναικών.

Scott G. Bruce (επιμέλεια)

Το βιβλίο της Κόλασης

Μτφ. Γιάννης Πεδιώτης

Εκδ.: Αλεξάνδρεια, 2022, σ. 242

Τιμή 16,90 ευρώ

Εδώ υπάρχουν κείμενα από την αρχαιότητα έως σήμερα τα οποία ακτινογραφούν οράματα και αφηγήσεις για το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται το πέρα από τούτη τη ζωή βασίλειο της Κόλασης. Κείμενα που αποκαλύπτουν τις ποικίλες μορφές που έλαβαν τα βασανιστήρια της Κόλασης στη δυτική φαντασία. Τι είναι το βασίλειο της Κόλασης στην αρχαιότητα («Οδύσσεια», «Θεογονία», Πλάτωνας, «Αινειάδα»), στα πρωτοχριστιανικά τοπία της Κόλασης, στον πρώιμο και στον βαθύ Μεσαίωνα, στον Δάντη, στις αρχές των νέων χρόνων και στο φόβητρο της Κόλασης τον 19ο αιώνα και στην κοπής του σύγχρονου ανθρώπου Κόλαση στον 20ό αιώνα (Τρεμπλίνκα). Παρά την παρακμή των θρησκειών, η Κόλαση ως το μαρτύριο της ζωής αλλά και ως τόπος μέλλουσας τιμωρίας κατόρθωσε όχι απλώς να επιζήσει αλλά να ακμάσει έως σήμερα.

Γιαν Νόβακ – Γιάρομιρ 99

Ζάτοπεκ – Αν δεν μπορείς να τρέξεις άλλο, τρέξε πιο γρήγορα

Μτφ. Σόνια Στάμου Ντορνιάκοβα

Εκδ.: Καστανιώτη, 2022, σ. 199

Τιμή 15 ευρώ

Η ιστορία της αντίστασης στον ολοκληρωτισμό τεσσάρων ανθρώπων από τον χώρο του τσεχοσλοβακικού αθλητισμού μέσα από ένα graphic novel. Ο Γιαν Νόβακ με τις λέξεις του και ο Γιάρομιρ 99 με τις εικόνες του συγκινούν τους αναγνώστες τους αναπλάθοντας την ιστορία του παγκόσμιου πρωταθλητή στα 5 χιλιόμετρα Ζάτοπεκ, της επίσης πρωταθλήτριας στο ακόντιο συζύγου του Ζάνα Ζατόπκοβα, του συναδέλφου τού Ζάτοπεκ, Στάνισλαβ Γιούνγκβιρτ, πρωταθλητή στα 1.500 μέτρα, στον οποίο το καθεστώς απαγόρευε τη συμμετοχή σε αγώνες και του το επέτρεψε μόνο μετά τη θαρραλέα παρέμβαση του Ζάτοπεκ. Και η ιστορία του μόνου προπονητή που είχε ο Ζάτοπεκ, του δόκτορα Γιαν Χάλουζα, που πλήρωσε με την εκτόπισή του στα ορυχεία ουρανίου την ακεραιότητά του ως ελεύθερου ανθρώπου και τον οποίο ο Ζάτοπεκ βοήθησε να βρει δουλειά μετά την απελευθέρωσή του. Υπέροχοι άνθρωποι αντιστέκονται σε αποτρόπαια καθεστώτα και τα νικούν. Γιατί η αγάπη προς την ελευθερία είναι πάντα πιο δυνατή από τον φόβο μακριά απ’ αυτήν.

Δημήτρης Παναγιωτάτος

Μπορεί η τέχνη να αλλάξει τον κόσμο; – 50 ταινίες και βιβλία που άλλαξαν τη ζωή μου για πάντα

Εκδ.:  Καστανιώτη, σελ. 224

Τιμή 15 ευρώ

Ο συγγραφέας απηχεί τις σκέψεις αρκετών αναγνωστών του όταν σημειώνει: «Δεν ήταν απλά ταινίες και βιβλία που αγάπησα ή θαύμασα καλλιτεχνικά. Είναι οι ταινίες και τα βιβλία που, πέρα και πάνω από την αξία τους, μπήκαν βαθιά μέσα μου. Μου φανέρωσαν αλήθειες για τον εαυτό μου και τον κόσμο γύρω μου. Με δίδαξαν αρχές που καθοδήγησαν τη ζωή μου. Μου έδωσαν έμπνευση για δημιουργία, αλλά και λύσεις για δύσκολα ή ακόμα και εντελώς πρακτικά προβλήματα της καθημερινότητάς μου. Με παρηγόρησαν και απάλυναν τον πόνο μου σε οδυνηρές στιγμές. Είμαι βέβαιος ότι ο καθένας μας έχει έναν τέτοιο κατάλογο ταινιών και βιβλίων. Κι αν ξανανιώσει (ή ανακαλύψει) τις μυστικές φωνές τους που αντηχούν μέσα του, τότε αυτό το βιβλίο θα έχει εκπληρώσει τον πιο σημαντικό του σκοπό…».

Hans Fallada

Ξένος στη χώρα μου
Ημερολόγιο φυλακής 1944

Μτφ. Σίσσυ Παπαδάκη,

Εκδ.: Gutenberg, 2022, σ. 331

Τιμή 17 ευρώ

Ολοι γνωρίζουμε τα βιβλία αυτού του υπέροχου συγγραφέα, τα περισσότερα εξ αυτών έχουν εκδοθεί από τον ίδιο εκδοτικό. Πολύ λιγότερα όμως ξέρουμε για την αντιστασιακή του δράση κατά της ναζιστικής εξουσίας, η οποία εκτεινόταν πέραν της συγγραφικής του δραστηριότητας. Δεν φυλακίστηκε όμως γι’ αυτήν, αλλά γιατί μεθυσμένος έβγαλε πιστόλι και πυροβόλησε προς τη γυναίκα του, χωρίς όμως την πρόθεση να τη σκοτώσει. Αυτό όμως έδωσε την αφορμή στον ναζί εισαγγελέα να τον φυλακίσει μαζί με άλλους ποινικούς το 1944. Εκεί κράτησε ένα ημερολόγιο στο οποίο βγάζει όλο το μίσος του κατά των ναζί, αλλά και τις ελπίδες του για το επερχόμενο τέλος τους. Εκεί θυμάται και αναδεικνύει μεγάλες στιγμές αντίστασης γερμανών πολιτών αλλά και προδοσίες φίλων του, αλλά κυρίως βλέποντας τους συγκρατούμενούς του και τους φύλακές του εκφράζει τη θλίψη του για την κατάντια των Γερμανών όταν στα χέρια τους έχουν όπλα και εξουσία.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

Απορία και θαυμασμός
στη φιλοσοφία

Επιμέλεια Ελένη Φιλιππάκη – Βάσω Κιντή

Εκδ.: Παπαδόπουλος, 2022, σ. 343

Τιμή 19 ευρώ

Δυο ελληνίδες φιλόσοφοι επιμελούνται κείμενα άλλων οκτώ ελλήνων και ελληνίδων φιλοσόφων με επίκεντρο στο πώς εκφράζεται ο θαυμασμός και η απορία στη φιλοσοφική σκέψη. Ολα τα κείμενα είναι κι αυτά άξια θαυμασμού. Εξετάζονται εδώ οι όψεις του θαυμάζειν και της απορίας στην αρχαία ελληνική σκέψη (Σπύρος Ι. Ράγκος), οι Πλάτωνας και Αριστοτέλης (Χλόη Μπάλλα), ο Αριστοτέλης και οι μύθοι του Ηροδότου (Κατερίνα Ιεροδιακόνου) και ο σκεπτικισμός (Αννα Τηγάνη). Ο θαυμασμός και η απορία στη νεωτερικότητα και στον 20ό αιώνα περνούν μέσα από τη σκέψη φιλοσόφων όπως ο Χιουμ (Γιάννης Σπηλιόπουλος), ο Κίρκεγκορ (Βάσια Τσακίρη), ο Βιτγκενστάιν (Βάσω Κιντή), ο Χάιντεγκερ (Σπύρος Ι. Ράγκος), του πατέρα της ψυχανάλυσης Φρόιντ (από την έχουσα και την εισαγωγή Ελένη Φιλιππάκη), τη γαλλική φιλοσοφία (Γιάννης Πρελορέντζος), τις μορφές του φιλοσοφικού θαυμάζειν (Στέλιος Βιρβιδάκης). Κείμενα – ανάσες αισιοδοξίας στις αντιφιλοσοφικές και αποϊδεολογικοποιημένες εποχές που ζούμε.

Παύλος Σούρλας

Εξατομίκευση και γενίκευση
στη φιλοσοφία της πράξης

Εκδ.: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σελ. 496

Τιμή 25 ευρώ

Από τις εξαιρέσεις που υποδεικνύουν ότι παράγεται πρωτότυπη αναλυτική σκέψη για μεγάλα ζητήματα της φιλοσοφίας. Εδώ ο ομότιμος καθηγητής της Φιλοσοφίας του Δικαίου ασχολείται με το ερώτημα της ανθρώπινης πράξης. Η μια βασική σχολή της εποχής στέκεται περισσότερο στην πράξη ως ένα εξατομικευμένο γεγονός ηθελημένης μεταβολής της πραγματικότητας, το οποίο, όπως και κάθε άλλο, εξηγείται βάσει σχέσεων αιτιότητας. Η άλλη σχολή τονίζει περισσότερο το στοιχείο της πρόθεσης ως αυθορμησίας του δρώντος και επιμένει στην ενότητα της πράξης. Το παρόν βιβλίο επιχειρεί τη σύνθεση των δύο, αλλά και να αναδείξει ένα τρίτο στοιχείο της πράξης, που είναι στοιχείο γενίκευσης: τους λόγους στους οποίους βασίστηκε ή όφειλε να βασιστεί ο δρων.

Στέφανος Ν. Γερουλάνος

Η διαφάνεια και οι κριτές της
Μια ιστορία της μεταπολεμικής γαλλικής σκέψης

Μτφ. Γιώργος Καράμπελας

Εκδ.: Πόλις, 2022, σ. 660

Τιμή 33 ευρώ

Σήμερα η έννοια της διαφάνειας εμφανίζεται ως απαραίτητο στοιχείο της δημοκρατίας. Είναι όμως έτσι ή μήπως αυτή αποτελεί στοιχείο παραβίασης της ιδιωτικής ζωής των πολιτών; Ο συγγραφέας, καθηγητής Ευρωπαϊκής Ιστορίας, έχει τις ενστάσεις και τις αμφιβολίες του και τις εκθέτει σε αυτό το πολύ σημαντικό βιβλίο, κόντρα στο ρεύμα των πολλαπλών κοινοτοπιών που ακούγονται στον δημόσιο διάλογο για τη διαφάνεια. Για τον σκοπό του καταφεύγει στο έργο της μεταπολεμικής γαλλικής σκέψης και κυρίως στο έργο στοχαστών όπως οι Σαρτρ, Λακάν, Κανγκιλέμ, Λεβί-Στρος, Φουκό και Ντεριντά. Αυτοί ανέδειξαν τους κινδύνους από τη λεγόμενη «διαφάνεια», κινδύνους στην πολιτική, στην ηθική και στη γνώση. Συνέδεσαν τη διαφάνεια με το άγρυπνο βλέμμα του ολοκληρωτισμού. Κατά τον συγγραφέα, αυτοί οι στοχασμοί αποτελούν εργαλεία σκέψης κατά οιουδήποτε κοινωνικού καταναγκασμού.

Patrick Boucheron

Μακιαβέλι: Η τέχνη τού να διδάσκεις στους ανθρώπους τι πρέπει να φοβούνται

Μτφ. Μήνα Πατεράκη – Γαρέφη

Εκδ.: Πατάκη, 2022, σ. 208

Τιμή 8,80 ευρώ

Γνωρίζουμε πραγματικά ποιος και τι ήταν ο Μακιαβέλι; Η απάντηση είναι πολύ εύκολη. Δεν γνωρίζουμε. Οσο πολλά και να έχουν γραφεί γι’ αυτόν, πάντα μένουν κρυφές πτυχές της σκέψης του που χρειάζονται νέα αποκωδικοποίηση υπό το πρίσμα της συγκυρίας. Ο γάλλος ιστορικός υποστηρίζει κάτι πολύ πιο απλό και συνάμα ιδιαιτέρως σύνθετο: να διαβάσουμε τον «Ηγεμόνα» ως περιγραφή των πρακτικών της εξουσίας. Οχι όμως παντού, όχι στις δημοκρατίες, αλλά στις ηγεμονίες, και μάλιστα όχι στις κληροδοτημένες αλλά σ’ αυτές που έχουν αποκτηθεί με τη βία και τον δόλο. Ο Μακιαβέλι αποκωδικοποιεί το κακό στην πολιτική μέσω της φιλοσοφίας της αναγκαιότητας, μας τονίζει ο συγγραφέας. Ο Μακιαβέλι χωρίς ίχνος μακιαβελισμού.

Jean – Jacques Rousseau

Επιστολές περί την ηθική
Το πορτρέτο μου

Επιμέλεια Παναγιώτης Πανταζάκος

Εκδ.: Ινστιτούτο του Βιβλίου.
Καρδαμίτσα, 2022,
σ. 136

Τιμή 10,60 ευρώ

Εξι επιστολές του μεγάλου διαφωτιστή και φιλοσόφου στις οποίες βρίσκονται οι βασικές αρχές της ηθικής φιλοσοφίας και των παιδαγωγικών αντιλήψεών του, όπως αυτές αναπτύχθηκαν εκτεταμένα στον «Αιμίλιο» και στις «Εξομολογήσεις». Εδώ θα διαβάσουμε τη σημασία που ο φιλόσοφος έδινε στην παιδεία, την αντίληψή του για τις αρετές, για τον σκοπό της ανθρώπινης ζωής, για το τι είναι σοφό και τι ενάρετο, για την ανθρώπινη συνείδηση αλλά και ένα σαρκαστικό αυτοπορτρέτο του. Και όλα αυτά με τη γνωστή παιγνιώδη και απολαυστική γραφή του.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Αντρέ – Ζαν Φεστιζιέρ

Μόνος προς μόνον
Διαλέξεις για την προσωπική θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων

Μτφ. Γιάννης Α. Δημητρακόπουλος

Εκδ.: Δώμα, 2022, σ. 212

Τιμή 19,80 ευρώ

Οι διαλέξεις του ακαδημαϊκού και δομινικανού μοναχού για την αδιαμεσολάβητη σχέση των αρχαίων Ελλήνων με τους θεούς τους. Οι φιλίες και οι έχθρες, οι συμμαχίες και οι συγκρούσεις ψυχή προς ψυχή, καρδιά προς καρδιά, μέσα από παραδείγματα που ξεκινούν από τα ομηρικά έπη και φτάνουν έως την ύστερη αρχαιότητα. Μια διαδρομή στην οποία παρακολουθούμε το πώς μέσα από τον Ιππόλυτο και την Αρτεμη συγκροτήθηκε η λαϊκή και η στοχαστική ευσέβεια στην αρχαία Ελλάδα, τι σήμαινε η φυγή προς τον θεό, ποια ήταν η ατμόσφαιρα της ελληνιστικής εποχής και η επιρροή της από τον Πλάτωνα, τι σήμαινε η απόσυρση από τον κόσμο, το κάλεσμα του θεού κι η πίστη σ’ αυτόν, η σχέση κόσμου και θεού στον στωικισμό, για να καταλήξουμε στην προσέγγιση του θεού μέσω της ανάβασης προς αυτόν. Ενα πνευματικό και ηθικό διαμάντι της θεολογικής και φιλοσοφικής σκέψης.

Βασίλειος Λ. Κωνσταντινόπουλος – Χρήστος Ν. Χριστοφιλίας

Τρωικός Πόλεμος και Επικός Κύκλος
Πού, πώς, πότε και γιατί επινοήθηκε
ο μύθος του Τρωικού Πολέμου

Εκδ.: Κάκτος, 2022, σ. 274

Τιμή 21,20 ευρώ

Οι δυο συγγραφείς, με κίνδυνο να θέσουν σε επιφυλακή τους «συνήθεις υπόπτους» της υπεράσπισης των αληθειών του «έθνους» και της προγονικής ιστορίας, υποστηρίζουν πως ο Τρωικός Πόλεμος δεν υπάρχει ως ιστορικό γεγονός αλλά μόνο ως ποιητική – λογοτεχνική εκδοχή. Επανεξετάζοντας τις ιστορικές μαρτυρίες, κυρίως μετά τις ανασκαφές του Μ. Korfmann, και ιδίως τις χεττιτικές επιγραφές, δείχνουν με σεβασμό στην ιστορική αλήθεια ποιος, πότε, πού και γιατί επινόησε τον Τρωικό Πόλεμο, στην περίπτωση της μη ιστορικότητάς του. Και αυτή τους η ανάλυση στηρίζεται στη μελέτη του Επικού Κύκλου, στην επική σύνθεση και στα δομικά της στοιχεία (εξάμετρο, σύνταξη, εκφραστικοί τρόποι, γραμματική), στο ομηρικό ζήτημα, στην επεξεργασία του κειμένου από τους αλεξανδρινούς γραμματικούς, στα σχόλια και στα χειρόγραφα. Πολύ ενδιαφέρουσα εργασία με παραπομπές στο πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται η σύνδεση του μύθου με την πραγματικότητα.

Η ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ

Μίλαν Κούντερα

Ο ακρωτηριασμός της Δύσης
Ή η τραγωδία της Κεντρικής Ευρώπης

Μτφ. Γιάννης Χάρης

Παρουσίαση: Ζακ Ρούπνικ και Πιερ Νορά

Εκδ.: Εστία, 2022, σ. 95

Τιμή 12 ευρώ

Δυο κλασικά αλλά αμετάφραστα μέχρι σήμερα στα ελληνικά κείμενα του μεγάλου τσέχου συγγραφέα. Το πρώτο είναι η ομιλία του το 1967 στο συνέδριο των τσεχοσλοβάκων συγγραφέων και το δεύτερο ένα κείμενο του 1983 που μεταφράστηκε σε πολλές δυτικές γλώσσες αμέσως και κυκλοφόρησε σε σαμιζντάτ στις ανατολικές γλώσσες. Κείμενο επίκαιρο γιατί εκεί μιλά για τη διαφορά στην αντίσταση κατά του ολοκληρωτισμού ανάμεσα στα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Αν και όλα υπέφεραν απ’ αυτόν τον ολοκληρωτισμό, κράτη όπως η Βουλγαρία δεν είχαν τέτοιο πολιτισμικό χάσμα με τη Ρωσία, όπως είχαν η Τσεχοσλοβακία, η Πολωνία και η Ουγγαρία. Η κουλτούρα αυτών των χωρών ήταν ένας επιπλέον παράγοντας να μην αντέχουν τον σοβιετικό δεσποτισμό. Ισως σήμερα να άλλαζε γνώμη ο συγγραφέας, αλλά αυτό δεν ακυρώνει τη μεγάλη σημασία της παρέμβασης ενός συγγραφέα που, όπως ο Κόνραντ, εξανίστατο όταν του μιλούσαν πως οι Τσεχοσλοβάκοι και οι Πολωνοί έχουν σλαβική και όχι δυτική ψυχή.

Ben Wilson

Η ιστορία των πόλεων,
της μεγαλύτερης ανακάλυψης
του ανθρώπου

Μτφ. Βιολέττα Ζεύκη

Εκδ.: Διόπτρα, 2022, σ. 590

Τιμή 19,90 ευρώ

Ο βρετανός ιστορικός, σύμβουλος και σε πολλά τηλεοπτικά προγράμματα ιστορικού περιεχομένου, διηγείται την ιστορία του κόσμου μέσα από την ιστορία σημαντικών στιγμών της ιστορίας 26 πόλεων στο διάστημα 7.000 χρόνων. Ξεκινά από την Ουρούκ, την πρώτη πόλη του κόσμου, 4.000 χρόνια π.Χ., για να καταλήξει στις σύγχρονες μεγαλουπόλεις αφού ενδιάμεσα έχει παρακολουθήσει την καταστροφή πολλών πόλεων όπως το Λούμπεκ (1226- 1491) ή τον αφανισμό της Βαρσοβίας (1939-1945), αλλά και το πώς φτάσαμε από τις ένδοξες πόλεις της αρχαιότητας στις μικρές πόλεις του Μεσαίωνα και από εκεί στις μεγαλουπόλεις του 20ού αιώνα. Η δημιουργία των πόλεων δεν ήταν αποτέλεσμα ενός οργανωμένου σχεδίου, αλλά από τότε που δημιουργήθηκαν άλλαξε η πορεία της ιστορίας. Βιβλίο εμπλουτισμένο με τις εικόνες υπέροχων πινάκων ζωγραφικής και φωτογραφιών από τη ζωή των πόλεων αλλά και από την κινηματογραφική γραφή του συγγραφέα.

Timothy Snyder

Η δική μας ασθένεια
Μαθήματα ελευθερίας από ένα ημερολόγιο νοσηλείας

Μτφ. Γιώργος Μπολιεράκης

Εκδ.: Στερέωμα, 2022, σ. 152

Τιμή 16 ευρώ

Ο γνωστός φιλελεύθερος και προοδευτικός ιστορικός έχει γράψει πολλές φορές για το πώς το αμερικανικό κράτος αντιμετωπίζει με περιφρόνηση και χωρίς να βοηθά τα λιγότερο ευνοημένα στρώματα κυρίως στον χώρο της υγείας, η οποία στις ΗΠΑ δεν αναγνωρίζεται ως δικαίωμα. Μια δική του όμως εισαγωγή σε αμερικανικό νοσοκομείο για μια πολύ σοβαρή πάθηση, λίγο πριν από την πανδημία, του αποκάλυψε τα πράγματα από τα μέσα. Υποστελεχωμένα και ανεπαρκώς εξοπλισμένα νοσοκομεία, αδύναμα να αντιμετωπίσουν τις ασθένειες πριν και πολύ περισσότερο με το ξέσπασμα της πανδημίας. Μόνο η κατοχύρωση της υγειονομικής περίθαλψης ως ανθρώπινου δικαιώματος και κοινωνικού αγαθού για όλους μπορεί να ανεβάσει το ηθικό ιατρών και νοσοκόμων, αλλά και να αποδείξει πως η υγεία χωρίς ανθρωποκεντρικό περιεχόμενο πάντοτε θα είναι μια αποτυχία. Παθιασμένη αλλά και ορθολογική καταγγελία της εμπορευματοποίησης της υγείας.

Minoushe Shafik

Ενα νέο κοινωνικό συμβόλαιο
για τον 21ο αιώνα

Μτφ. Γιώργος Μαραγκός

Εκδ.: Μεταίχμιο, 2022, σ. 299

Τιμή 17,70 ευρώ

Η αιγυπτιακής καταγωγής αμερικανίδα οικονομολόγος με επαγγελματική εμπειρία στην παγκόσμια ανάπτυξη αρχικά διευκρινίζει τι είναι γενικά το κοινωνικό συμβόλαιο και ποιες αλλαγές έχουν προκύψει στον 21ο αιώνα στην παγκόσμια οικονομία. Πώς και πόσο έχει αλλάξει ο κόσμος που ξέραμε. Η χρήση της τεχνολογίας, η γήρανση, η κλιματική αλλαγή, ο κόσμος της φορολογίας και των επιδομάτων, οι δημόσιες παροχές θέτουν επί τάπητος το θέμα της αλλαγής του κοινωνικού συμβολαίου, πάνω στο οποίο στηριζόταν έως τώρα ο δυτικός αλλά και ο αναπτυσσόμενος κόσμος. Εδώ θα βρούμε ποικίλες ιδέες για το πώς μπορεί να στηθεί αυτό το νέο κοινωνικό συμβόλαιο στην υγεία, στην οικογένεια, στην εκπαίδευση, στην εργασία, στην τρίτη ηλικία, στη νέα γενιά.

Δημήτρης Δαλάκογλου

Στο δρόμο – Μια ανθρωπολογία των υποδομών της (μη) κινητικότητας στα Βαλκάνια

Μτφ. Τάκης Γέρος

Εκδ.: Νήσος, σελ. 322

Τιμή 20 ευρώ

Μια από τις πρώτες εθνογραφικές μονογραφίες της λεγόμενης υποδομιακής στροφής που λαμβάνει χώρα στην ανθρωπολογία τα τελευταία χρόνια. Ο κύριος τόπος της παρούσας εθνογραφικής έρευνας, αλλά και κύριο υλικό υποκείμενό της, είναι ο μεγαλύτερος αυτοκινητόδρομος που συνδέει την Αλβανία με την Ελλάδα. Πρόκειται όμως για κάτι περισσότερο από μια εθνογραφία επί του δρόμου, είναι μια ανθρωπολογία του δρόμου. Εστιάζοντας στη Αλβανία, μια από τις λιγότερο ερευνημένες χώρες της Ευρώπης, αυτό το βιβλίο παρέχει μοναδική γνώση για τις πολιτικές και πολιτισμικές διαδικασίες που έλαβαν χώρα μετά τον Ψυχρό Πόλεμο σε όλη την ήπειρο. Ταυτόχρονα, όμως, διερευνά καινοτόμα κλασικές ανθρωπολογικές και κοινωνιολογικές κατηγορίες ανάλυσης όπως η οικία, η πόλη και η συγγένεια με άμεση συνάρτηση με την υποδομή.

Mariana Mazzucato

Μην αφήνετε μια κρίση
να πάει χαμένη
Μαθήματα από τον Covid-19

Μτφ. Ελένη Κοτσυφού

Εκδ.: Επίκεντρο, 2022, σ. 194

Τιμή 11 ευρώ

Συλλογή εξαιρετικών κειμένων της παρεμβατικής αμερικανίδας καθηγήτριας Οικονομικών σε εφημερίδες και περιοδικά, στα οποία πηγαίνει από τις επιπτώσεις της πανδημίας και τα διδάγματα από αυτήν, στο τέλος της και ύστερα από αυτό. Η πανδημία έκανε πάλι επίκαιρη την κριτική στην άποψη που θέλει τα κράτη και τις κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν στην οικονομία και στις επιχειρήσεις όσο το δυνατόν λιγότερο έως καθόλου. Η πανδημία όμως έδειξε πως οι κυβερνήσεις οφείλουν να επενδύουν σε θεσμούς και να δημιουργούν νέους θεσμούς που θα συμβάλλουν στην πρόληψη των κρίσεων και θα καθιστούν τα κράτη και τις κυβερνήσεις έτοιμα να τις αντιμετωπίζουν όταν αυτές ξεσπούν. Η αμερικανίδα καθηγήτρια λέει «όχι» σε νέα δωρεάν πακέτα διάσωσης, τονίζει τη σημασία της βελτίωσης των συστημάτων υγείας, προσδιορίζει την έννοια της πράσινης ανάκαμψης και επισημαίνει πως η πανδημία έγινε ευκαιρία να αλλάξουμε τον καπιταλισμό και να επαναπροσδιορίσουμε το μέλλον.

Bernardine Evaristo

Μανιφέστο
Πώς να μη τα παρατάς ποτέ

Μτφ. Ρένα Χατχούτ

Εκδ.: Gutenberg, 2022, σ. 306

Τιμή 15 ευρώ

Ενα συναρπαστικό βιβλίο για το πώς ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει μεγάλες δυσκολίες και ανυπέρβλητα εμπόδια δεν τα παρατά ποτέ, κατορθώνει να γίνει κάτι μεγάλο στη ζωή τη δική του και των άλλων. Η βραβευμένη με Booker μυθιστοριογράφος και καθηγήτρια Δημιουργικής Γραφής, κόρη αγγλίδας μητέρας και νιγηριανού μετανάστη πατέρα, βίωσε τον ρατσισμό στο περιβάλλον της, προσπάθησαν να την «πείσουν» πως λόγω του χρώματός της δεν θα έχει καμιά τύχη, αλλά αυτή βάλθηκε να τους διαψεύσει και το κατάφερε. Πώς όμως έγινε αυτό; Θα το παρακολουθήσουμε εδώ, μέσα από την πορεία της στα παιδικά της χρόνια, τις οικογενειακές καταβολές της, τα σπίτια που άλλαξε, τις γυναίκες και τους άνδρες που ήρθαν και έφυγαν, αλλά και μέσα από την πορεία της στο θέατρο, την κοινότητα των μαύρων της Μεγάλης Βρετανίας και την πολιτική. Θα μάθουμε τι την επηρέασε μέσα από την ποίηση και τη μυθοπλασία, πώς η γραφή έγινε το μόνιμο σπίτι της και πώς τελικά κατόρθωσε να γίνει αυτός ο σπουδαίος άνθρωπος.

Andreas Chatzidakis, Jamie Hakim,
Jo littler, Catherine Rottenberg,
Lynne Segal

Το μανιφέστο
της φροντιδασ

Μτφ. Χριστίνα Σμυρνιώτη

Πρόλογος: Αθηνά Αθανασίου

Επίμετρο: Μαριάννα Φωτάκη

Εκδ.: Ροπή, 2022, σ.172

Τιμή 9,54 ευρώ

Σε μια εποχή που η ισότητα των ευκαιριών και η αξιοκρατία φαντάζουν σαν μοναδικές απαντήσεις στις ανισότητες, ενώ κατ’ ουσία τις διαιωνίζουν, αυτό το μικρό συλλογικό βιβλιαράκι δίνει τις απαντήσεις από την πλευρά της ριζοσπαστικής – δημοκρατικής πολιτικής της φροντίδας. Δίνει απαντήσεις στην κρίση της φροντίδας, όπως αυτή βάθυνε και εξαπλώθηκε με την πανδημία. Η φροντίδα δεν μπορεί να είναι έργο μόνο κακοπληρωμένων μεταναστριών. Η φροντίδα δεν είναι ατομικό καθήκον αλλά κρατική και κοινωνική οικουμενική προσφορά. Δεν αφορά μόνο τους δικούς μας ανθρώπους, τους αρρώστους και τους ηλικιωμένους, αλλά και τις κατηγορίες των μειονοτήτων που αντιμετωπίζονται ρατσιστικά. Δεν είναι αρμοδιότητα της αγοράς, αλλά των μη εμπορευματοποιημένων δομών. Η λογική της φροντίδας είναι απέναντι στη λογική της αγοράς.

Δημήτρης Τζιόβας

Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση – Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης

Μτφ. Ζωή Μπέλλα – Αρμάου, Γιάννης Στάμος

Εκδ.: Gutenberg, σελ. 476

Τιμή 27 ευρώ

Την «πολιτισμική στροφή» που συνιστά η Μεταπολίτευση αναλύει ο πρόσφατα βραβευμένος με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων Δημήτρης Τζιόβας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Birmingham, εστιάζοντας στα χρόνια από την πτώση της χούντας μέχρι την οικονομική κρίση. Τα κύρια διακυβεύματα της μελέτης είναι ο εξευρωπαϊσμός, τα διαμφισβητούμενα παρελθόντα, η θρησκεία, η μετανάστευση, η γλώσσα και το φύλο. Ολα συγκλίνουν από διαφορετικά μονοπάτια στην έννοια της ταυτότητας ως κοινού παρονομαστή. Εστιάζοντας σε θέματα όπως η ταυτότητα, η αρχαιότητα, η θρησκεία, η γλώσσα, η λογοτεχνία, τα μέσα ενημέρωσης, ο κινηματογράφος, η νεολαία, το φύλο και η σεξουαλικότητα και αναλύοντας τις σχετικές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, το βιβλίο αναδεικνύει την ποικιλομορφία και την πολιτισμική αμφιθυμία της ελληνικής κοινωνίας τα τελευταία πενήντα χρόνια.

Editors’ choice

Ευάγγελος Βενιζέλος
Εκδοχές πολέμου
Εκδ.: Πατάκη, σελ. 448
Τιμή 19,90 ευρώ
H συστηματική αφήγηση του Ευάγγελου Βενιζέλου για την περίοδο της οικονομικής κρίσης και τη δεκαετία των Μνημονίων 2009-2019. Ο πρώην υπουργός και συνταγματολόγος απαντώντας στις ερωτήσεις του δημοσιογράφου Γιώργου Κουβαρά παρουσιάζει τα γεγονότα, τα παρασκήνια, τα πρόσωπα και την ερμηνεία του για τις καταστάσεις που βίωσε η χώρα μέσα στα διεθνή και ευρωπαϊκά συμφραζόμενα της εποχής. Ολα αυτά συσχετίζονται με τη μετάβαση από την οικονομική κρίση στην πανδημία και από την πανδημία στη ρωσική στρατιωτική εισβολή και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οπως γράφει στον πρόλογο ο ίδιος: «Η δεκαετία 2009-2019, η λεγόμενη δεκαετία της οικονομικής κρίσης και των Μνημονίων, δεν τελείωσε. Εχει την ιδιορρυθμία να εισχωρεί στην περίοδο που ακολουθεί, η οποία δεν σηματοδότησε ποτέ την επάνοδο στην κανονικότητα, καθώς η κρίση με τις πολλαπλές μορφές της έχει καταστεί πλέον συστατικό της κανονικότητας. Μιας κανονικότητας μετανεωτερικής και αρχαϊκής ταυτοχρόνως. Μιας νέας πραγματικότητας που κοιτάζει ως Ιανός προς το μέλλον αλλά και προς το παρελθόν… Το βιβλίο προσπαθεί να τοποθετήσει δύσκολες πολιτικές επιλογές που έγιναν υπό ασφυκτική πίεση και υπό συνθήκες υπαρξιακής εθνικής κρίσης στα ευρωπαϊκά και διεθνή συμφραζόμενά τους και στον ορίζοντα του μακρού ιστορικού χρόνου που ήδη τον χρωματίζει η πανδημία και ο πόλεμος, η Λερναία Υδρα της Ιστορίας. Είχα χαρακτηρίσει την οικονομική κρίση τον “πόλεμο της γενιάς μας”. Αμέσως μετά, η πανδημία εμφανίστηκε και εξελίσσεται ως υγειονομικός και επιστημονικός “πόλεμος” με ασύμμετρο αντίπαλο τον κορωνοϊό. Μετά από δύο πολέμους με τη μεταφορική έννοια του όρου εμφανίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία με την πιο αρχαϊκή και βάναυση μορφή του».

Κώστας Μποτόπουλος
Το τοπίο της δημοκρατίας
Εκδ.: Παπαζήση, σελ. 336
Τιμή 19 ευρώ
«Ο συγγραφέας μιλά για την ουσιαστική διαπάλη ιδεών και πρακτικών που διαπερνούν εγκάρσια τη δομή της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Σημασία έχει η αντιμετώπιση – κατά τον συγγραφέα – των τριών δράκων της ΕΕ: του φανατισμού, της εθνικιστικής οπτικής και του ανορθολογισμού… Κεντρικό σημείο του βιβλίου είναι η περιγραφή των κινδύνων για την αντιπροσωπευτική φιλελεύθερη δημοκρατία από την εμφάνιση και τη λειτουργία τής αντιφιλελεύθερης διεθνούς. Μιας διεθνούς που δεν αφορά μόνο τον αναπτυγμένο δυτικό κόσμο, αλλά και χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, της αφρικανικής ηπείρου, η Βραζιλία, η Βενεζουέλα κ.ά. Ενώ και η πανδημία ήρθε να καθίσει πάνω σε προϋπάρχουσες συνταγές ατομικού ελέγχου και να τις επιτείνει. Ενώ εμφατικά τονίζει τη σημασία της καθολικότητας του εμβολιασμού, ταυτόχρονα λαμβάνει υπόψη του και τα προβλήματα σχετικά με τις ατομικές ελευθερίες που προέκυψαν αυτή την περίοδο» (από το «Β», 2/7/2022).

Γιώργος Λ. Ευαγγελόπουλος
Κρίσιμες οντολογικές έννοιες στο έργο του Καστοριάδη – τρία κείμενα
Εκδ.: Ευρασία, σελ. 90
Τιμή 9 ευρώ
Συνολιστική – ταυτιστική λογική, μάγμα, ανάδυση: οι τρεις αυτές έννοιες είναι κεντρικής σημασίας για να κατανοήσουμε το οντολογικό υπόβαθρο της πρωτοβάθμιας κοινωνικοπολιτικής θεωρίας του Κορνήλιου Καστοριάδη σχετικά με την ατομική και συλλογική αυτονομία· αποτελούν συνάμα την εννοιολογική βάση της καστοριαδικής προσέγγισης στη Φιλοσοφία της Επιστήμης και στα Μαθηματικά. Τα τρία κείμενα του τόμου προσεγγίζουν διεξοδικά τις τρεις έννοιες, αναδεικνύουν τις διασυνδέσεις τους, χαρτογραφούν τους περιορισμούς τους και τις κρίνουν ως προς τη λειτουργική καταλληλότητά τους σε σχέση με άλλες «ανταγωνιστικές» θεωρίες. Προσφέρουν ένα κλειδί για την ερμηνεία της σκέψης του Καστοριάδη, αλλά και ένα μέσο σύνδεσής της με τις σύγχρονες τάσεις στη φιλοσοφία και την επιστήμη.

Michael J. Sandel
Η τυραννία της αξίας
Μτφ. Μιχάλης Μητσός
Εκδ.: Πόλις, σελ. 464
Τιμή 20 ευρώ
«Μήπως μια τέλεια αξιοκρατία θα ήταν δίκαιη; Ποτέ, ισχυρίζεται ο Σαντέλ. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο στα αποτελέσματα της αξιοκρατίας αλλά και στη φύση της. Αυτή τη φύση δεν αμφισβητούν ούτε ο φιλελευθερισμός της ελεύθερης αγοράς (Χάγεκ) ούτε ο εξισωτικός φιλελευθερισμός (Ρολς). Και οι δύο, αν και από πολύ διαφορετικές αφετηρίες, αμφισβητούν την ιδεολογία της αξίας. Για χάρη της αγοράς ο πρώτος, η οποία ανταμείβει όχι την προσωπική αλλά την οικονομική αξία. Και για χάρη της προτεραιότητας της δικαιοσύνης έναντι της αξίας, της κοινωνικής αναδιανομής και φορολόγησης έναντι της επιτυχίας και της ατομικής ευτυχίας ο δεύτερος… Υπάρχει λύση και απάντηση στην τυραννία της αξίας; Βεβαίως και υπάρχει. Και αυτή δεν είναι άλλη από την αναγνώριση της εργασίας, κυρίως της παραγωγικής. “Η αξιοκρατική εποχή προσβάλλει τους εργαζόμενους και με έναν πιο ύπουλο τρόπο: διαβρώνοντας την αξιοπρέπεια της εργασίας τους” (σ. 330). Μόνο η επιστροφή σ΄ αυτήν την αξιοπρέπεια της εργασίας με μια ατζέντα που θα εστιάζει στη δικαιοσύνη της συνεισφοράς και στην αναδιανεμητική δικαιοσύνη. Η διάχυτη οργή είναι απόρροια της μη αναγνώρισης της αξιοπρέπειας της εργασίας των μη πτυχιούχων. Η απάντηση στην οργή τους θα ήταν δικαιότερες κοινωνίες – με κύριο όπλο τη φορολογία του πλούτου και των πλουσίων – και όχι η αξιοκρατία» (από το «Β», 10/6/2022).

Πέτερ Χάντκε
Δοκίμιο για τον μανιταρομανή
Μτφ. Σπύρος Μοσκόβου
Εκδ.: Εστία, σελ. 152
Τιμή 15 ευρώ
«Αδυνατώ να προσδιορίσω με ακρίβεια το λογοτεχνικό είδος του “Δοκιμίου για τον μανιταρομανή”. Θα επιλέξω να το βαφτίσω παραμύθι∙ παραμύθι με ισχυρό χαρακτήρα αλληγορίας. Το θέμα είναι στην πραγματικότητα απλούστατο: παρακολουθούμε τον εκστατικό μονόλογο για τον παιδικό φίλο του αφηγητή, έναν εμμονικό θηρευτή μανιταριών… Πρόκειται για αφήγηση παλινδρομική, που αντανακλά αληθινά τον ίδιο τον μανιταρομανή. Ο ενθουσιασμός του για τις μανιταροπεριπέτειες δεν ακολουθεί μια ευθύγραμμη πορεία: εκπνέει και αναζωπυρώνεται. Αισθάνομαι τον μανιταρομανή ως βασικό ήρωα που έλκει καταγωγή από το “Sturm und Drang”, το γερμανικό κίνημα “Θύελλα και Ορμή”. Ενσαρκώνει, βέβαια, στοιχεία εξίσου από την παθητικότητα ενός Αμλετ και τη νευρωσική δράση ενός Φάουστ» («Β», Βαγγέλης Βαϊαννής, 9/7/2022).

Αλκης Χαραλαμπίδης
Η τέχνη του 19ου αιώνα
Εκδ.: University Studio Press, σελ. 272
Τιμή 43 ευρώ
Καλαίσθητο εγχειρίδιο που παρέχει σφαιρική εικόνα για τη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική και τη γλυπτική του 19ου αιώνα από τον ομότιμο καθηγητή Ιστορίας της Τέχνης στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ. Με αυτό συμπληρώνεται μια άτυπη τριλογία μετά την «Ιταλική Αναγέννηση» και το «Μπαρόκ», από τον ίδιο εκδοτικό οίκο.

Sarah Frier
Χωρίς φίλτρo – η άγνωστη ιστορία του Instagram
Μτφ. Μανώλης Ανδριωτάκης
Εκδ.: Ψυχογιός, σελ. 496
Τιμή 22,20 ευρώ
Το «Βιβλίο της Χρονιάς 2020» για τους «Financial Times», «The Times», «Fortune», «Economist», «Newsweek». Βασισμένο σε συνεντεύξεις με τους ανθρώπους-κλειδιά που επηρέασαν την εξέλιξη του Instagram, το βιβλίο της Frier δείχνει γιατί μιλάμε για την πιο επιτυχημένη φωτογραφική εφαρμογή της εποχής μας. Καλύπτει την άγνωστη πορεία από τη σύλληψή του, σε ένα καφέ στη Σίλικον Βάλεϊ, ως την εξαγορά-μαμούθ από το Facebook και τις συγκρούσεις των ιδρυτών του με το νέο τους αφεντικό, τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ. Παράλληλα, εξετάζεται πώς το Instagram έχει αλλάξει τη σύγχρονη κοινωνία – υποχρεώνοντας τις επιχειρήσεις να θέτουν υπεράνω όλων την αισθητική της εικόνας τους, δημιουργώντας μια νέα οικονομία ψηφιακών επιχειρηματιών και διαμορφώνοντας τον τρόπο που μια ολόκληρη γενιά αντιλαμβάνεται τη διασημότητα και την επιτυχία.