Ο Δώσων, ο Δίκορος, ο Κοπρώνυμος

Τρίτο και τελευταίο Γλωσσίδιο με θέμα τα προσωνύμια ηγεμόνων, αυτή τη φορά επικεντρωμένο στην ελληνιστική και τη βυζαντινή περίοδο. Στα χρόνια των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου λοιπόν πρωταγωνίστησαν, μεταξύ άλλων, προσωπικότητες όπως ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, ο Αντίγονος Β’, ο Αντίγονος Γ’. Σε ό,τι αφορά το προσωνύμιο του Πολιορκητή, το αξιομνημόνευτο είναι ίσως ότι το απέκτησε μετά την πολιορκία της Ρόδου από τις δυνάμεις του, το 306-05, η οποία όμως… απέτυχε. Ο Αντίγονος Β’ Γονατάς πάλι, γιος του Δημήτριου του Πολιορκητή, δεν είχε σχέση με γόνατα. Το προσωνύμιό του προέρχεται από τον τόπο γέννησής του, την πόλη Γόννοι (Ντερελή παλαιότερα), στη Θεσσαλία. Οσο για τον ΑντίγονοΓ’ Δώσωνα, το προσωνύμιό του προερχόταν από τη δέσμευσή του να παραδώσει την εξουσία στον ανιψιό του Φίλιππο Ε’, ως κηδεμόνας του οποίου βασίλευε. Σε ό,τι αφορά πάντως την ελληνιστική περίοδο, συνηθισμένα ήταν επίσης τα προσωνύμια στις δυναστείες τόσο των Πτολεμαίων όσο και των Σελευκιδών (Πτολεμαίος Α’ ο Σωτήρ, Πτολεμαίος Β’ ο Φιλάδελφος, Πτολεμαίος Γ’ ο Ευεργέτης, Σέλευκος Α’ ο Νικάτωρ, Αντίοχος Δ’ ο Επιφανής κ.ο.κ.).

Περνώντας στη βυζαντινή περίοδο, όπου επίσης τα προσωνύμια ήταν πολύ συχνά, θα παρακάμψω κάποια των οποίων η προέλευση είναι προφανής (Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος, Λέων ΣΤ’ ο Σοφός, Μιχαήλ Β’ ο Τραυλός κ.ά.) για να επικεντρωθώ σε κάποια πιο ανορθόδοξα, τσαχπίνικα ή σκαμπρόζικα. Εχουμε λοιπόν και λέμε:

Αναστάσιος Α’ ο Δίκορος (491-518): Από το ότι οι κόρες των ματιών του είχαν διαφορετικό χρώμα η καθεμιά, γαλάζιο η δεξιά, μαύρο η αριστερή. Ιουστινιανός Β’ ο Ρινότμητος (685-695, αλλά και 705-711): Οταν καθαιρέθηκε το 695, του έκοψαν τη μύτη, αλλά αυτό βέβαια δεν τον εμπόδισε να επανέλθει στον θρόνο έπειτα από δέκα χρόνια… έστω και χωρίς μύτη. Κωνσταντίνος Ε’ ο Κοπρώνυμος (741-775): Επειδή λέγεται πως, όταν τον βάφτιζαν, «τα έκανε» στην κολυμπήθρα. Μιχαήλ Γ’ ο Μέθυσος (842-867): Στην περίπτωσή του, όπως και σε αυτή του Κοπρώνυμου, τα προσωνύμια ίσως και να αντανακλούσαν την προσπάθεια διαδόχων τους από άλλη δυναστεία να αμαυρώσουν τη φήμη τους. Ιωάννης Α’ Τσιμισκής (869-876): Ευνοούμενος του θείου του Νικηφόρου Φωκά, εραστής (πιθανολογείται) και σίγουρα πάντως συνεργάτης της αυτοκράτειρας Θεοφανώς στη δολοφονία του Φωκά. Και όλα αυτά παρά το ότι «δεν τον έπιανε το μάτι σου», αφού Τζιμισκής ή Τσιμισκής στα αρμενικά (αρμενικής καταγωγής ήταν τόσο αυτός όσο και ο θείος του) σημαίνει μικρόσωμος, μικρός το δέμας, μισοριξιά. Αλέξιος Ε’ ο Μούρτζουφλος (1204): Υποθέτω αυτό που λέει η λέξη, δηλαδή κάτι σαν δύσθυμος, μονίμως συνοφρυωμένος, κατσούφης.

Επιδόρπιο

Εχει υποστηριχθεί ότι το Κορδελιό ή Περαία ή Καρσίγιακα, απέναντι από τη Σμύρνη, οφείλει το όνομά του στον Ριχάρδο Λεοντόκαρδο (Cœur de Lion/Κερ-ντε-λιόν/Κορδελιό), για τον οποίο έγραφα πρόσφατα. Τραβηγμένο μου φαίνεται.