Ηχοδύναμα

Karel Ančerl: «Ζωντανές» ηχογραφήσεις με την Τσεχική Φιλαρμονική Ορχήστρα, SUPRAPHON, 15 CD

Δύο υπήρξαν τα μεγάλα ρεύματα μετανάστευσης μουσικών στον 20ό αιώνα: το πρώτο, όσοι έφυγαν από τη Γερμανία, την Αυστρία, αλλά και τις άλλες χώρες που η πρώτη κατέλαβε πριν και κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και σχεδόν όλοι κατέληξαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου και έχτισαν, ελέω Χίτλερ, τη μουσική ζωή της χώρας. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει την επανάληψη του φαινομένου μόλις λίγα χρόνια αργότερα, αλλά, αυτή τη φορά, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές: δεν ήταν ο Χίτλερ, αλλά ο Στάλιν και οι διάδοχοί του που ανάγκασαν πλήθος σπουδαίων μουσικών της ΕΣΣΔ και των χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας να φύγουν, πλέον και εκείνοι, για να γλιτώσουν από τα δεινά των στυγνών αυτών δικτατοριών.

Ο μέγας τσέχος μαέστρος Karel Ančerl είχε την ιστορική ατυχία να τα ζήσει και να υποστεί προσωπικά και τις δύο μεγάλες τραγωδίες της εποχής του: και τους Ναζί και τον σταλινισμό. Ηταν ανάμεσα στους επιζώντες της πρωτόγνωρης φρίκης του Αουσβιτς, όπου είδε τον γιο και τη γυναίκα του να οδηγούνται στους θαλάμους αερίων. 25 χρόνια αργότερα, ήταν ένας από εκείνους που τελικά έφυγαν για τη Δύση για να γλιτώσουν από τη σοβιετική δικτατορία στην, τότε δορυφόρο της Μόσχας, Τσεχοσλοβακία, που είχε καταστεί φρικώδης, ειδικά μετά το πνίξιμο της Ανοιξης της Πράγας στο αίμα.

Ο Ančerl δεν κατέληξε στις ΗΠΑ αλλά στο Τορόντο. Η ορχήστρα της πόλης μπορεί να είναι ένα πολύ γερό σύνολο, όμως με κανένα τρόπο δεν είναι, ούτε ποτέ υπήρξε, κάτι σαν την Τσεχική Φιλαρμονική που άφηνε πίσω του ο Ančerl: μία από τις σπουδαιότερες του κόσμου, ειδικά στην εποχή του, έπειτα από δύο σχεδόν δεκαετίες που ήταν ο ίδιος επικεφαλής της. Η δισκογραφία του με τους Τσέχους είναι αρκετά εκτενής και γεμάτη από ηχογραφήσεις – ορόσημα που αντέχουν ακόμα και σήμερα να ξεπερνούν κάθε σύγκριση. Τώρα, η SUPRAPHON, η ιστορική τσεχική εταιρεία, προσθέτει έναν ογκόλιθο σε αυτήν την κληρονομιά: τις «ζωντανές» ηχογραφήσεις του Ančerl που εντοπίστηκαν στα αρχεία της Τσεχικής Ραδιοφωνίας από αναμεταδόσεις συναυλιών στην Πράγα της εποχής της κορύφωσης του Ψυχρού Πολέμου και που, στη μεγάλη πλειοψηφία τους, δεν έχουν εκδοθεί ποτέ μέχρι σήμερα. Η τελευταία ηχογράφηση έγινε λίγο πριν φύγει, το 1969, την εποχή που η Τσεχία προσπάθησε να κερδίσει κάτι από τη χαμένη ελευθερία της, με την Ανοιξη της Πράγας να πνίγεται τελικά στο αίμα. Και το ρεπερτόριο που περιλαμβάνεται εδώ έχει το προνόμιο να περιέχει πολύ σημαντικά έργα που δεν υπάρχουν στην προγενέστερη δισκογραφία του Ančerl.

Η νέα από κάθε άποψη πολύτιμη έκδοση μας πηγαίνει στα πιο σκοτεινά χρόνια της κόκκινης σοβιετικής τυραννίας. Και, κατά τραγική σύμπτωση, έρχεται σε μια μαύρη ώρα για την Ευρώπη, την ώρα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Εισβολή «φρικτή και κτηνώδης», όπως θα έγραφε ο Μιχαήλ Μπακούνιν. Και που, πέρα από την τραγωδία της ίδιας της Ουκρανίας, έχει σπείρει την οργή και τον τρόμο σε μια σειρά από άλλες χώρες του πρώην κομμουνιστικού κόσμου. Χώρες που θυμούνται με ρίγος την εισβολή των αρμάτων του Κόκκινου Στρατού στα δικά τους εδάφη, όπως στη Βουδαπέστη και στην Πράγα. Γιατί πάρα πολλοί είναι εκείνοι που ακόμα σήμερα ζουν και ζούσαν και τότε, όταν τα τανκς του Κόκκινου Στρατού εισέβαλαν στην Πράγα, μαζί μάλιστα με ανατολικογερμανικά, όπως ακριβώς σήμερα τα τανκς του Πούτιν στην Ουκρανία.