Η Αντιγόνη, η πόλη, ο Μπωντλαίρ, η περιπλάνηση

Η συμμετρία ανάμεσα στα εξώφυλλα – μία γυναικεία και μία ανδρική μορφή – υποδηλώνει και τη συνέχεια ανάμεσα στα δύο βιβλία της Μυρτώς Ρήγου για τις πολιτισμικές σπουδές. Πριν από δύο χρόνια ήταν το «Πολιτισμός 1 – νόμος γραφή, επιθυμία» (εκδ. Πλέθρον), με εξώφυλλο την Μπριζίτ Μπαρντό και τον Μισέλ Πικολί από την «Περιφρόνηση» του Γκοντάρ. Σειρά από τις ίδιες εκδόσεις έχει ο «Πολιτισμός 2 – νόμος, πόλις, περιπλάνηση» με την Αμαλία Μουτούση και τον Λευτέρη Βογιατζή από την «Αντιγόνη» του 2006.

Η επιλογή μόνο τυχαία δεν είναι. Στον δεύτερο τόμο η καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης τού Πανεπιστημίου Αθηνών επικεντρώνεται στον νόμο του οίκου σε σχέση με τον νόμο της πόλεως. Επιχειρεί μάλιστα μία συγκριτική ανάγνωση της πρώτης σκηνοθεσίας του Λ. Βογιατζή στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων το 1992 και εκείνης στην Επίδαυρο το 2006. Εκεί, στο αρχαίο θέατρο «η κύρια μεταβλητή του δημόσιου και του ιδιωτικού, που ενσαρκώνουν τα πρόσωπα της Αντιγόνης και του Κρέοντα, προσδιορίζει την ετεροτοπία του Θεάτρου. Να συμπαρατίθενται σ’ ένα μόνο πραγματικό τόπο, περισσότεροι χώροι οι οποίοι είναι μεταξύ τους ασύμβατοι. Οχι εγκιβωτισμοί φερέτρων αλλά μίξεις και εναγκαλισμοί σωμάτων. Ο Λ. Βογιατζής ήξερε πώς να το χειριστεί».

Στα επόμενα κεφάλαια η Ρήγου θέτει ερωτήματα και (ξανα)διαβάζει την «ανάδυση της βαρβαρότητας τον 21ο αιώνα» και την ευρωπαϊκή μνήμη, το «Σαλό» του Παζολίνι με αναφορά στον Μαρκήσιο ντε Σαντ, το ζήτημα της περιπλάνησης σε Μπωντλαίρ και Μποντριγιάρ, τον λογοτεχνικό χώρο των «Αόρατων πόλεων» του Καλβίνο. Από εδώ και η καίρια επισήμανση για τον διάλογο ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, την οποία ανοίγει ο ιταλός συγγραφέας, όπως και ο Μάρκο Πόλο, και τα όρια που χωρίζουν την ταυτότητα από τους άλλους. Το παράδειγμα της εβραϊκής πολυσημικής λέξης «schibboleth» (στάχυ, σύνθημα, ποτάμι, σύνορο, κλαδί ελιάς), που απαντά στους «Κριτές» της Παλαιάς Διαθήκης, είναι μία από τις πλέον υπαινικτικές υποσημειώσεις στο βιβλίο: «Ο στρατός της φυλής Γαλαάδ, όταν νίκησε τους Εφραιμίτες, για να εμποδίσει τους ηττημένους να διαφύγουν περνώντας το ποτάμι, είχε πιάσει τα περάσματα του Ιορδάνη και ζητούσε από τον κάθε στρατιώτη να προφέρει τη λέξη αυτή γνωρίζοντας την αδυναμία των Εφραιμιτών να προφέρουν το παχύ “schi”. Σε αυτό το “αόρατο σύνορο” ανάμεσα στην προφορά του παχέως “schi” και του λεπτού «si» παιζόταν η ζωή τους».