Από τις «δολοφονίες του ντονέρ» στην ευαισθητοποίηση για την ακροδεξιά βία

Ο Θόδωρος Βουλγαρίδης, κάτοικος Μονάχου, ήταν το έκτο από τα δέκα θύματα που δολοφόνησε o νεοναζιστικός πυρήνας NSU στο διάστημα 2000-2007. Τα οκτώ ήταν τούρκοι μικρομαγαζάτορες, σε Μόναχο, Νυρεμβέργη, Αμβούργο, Ρόστοκ, Ντόρτμουντ, Κάσελ και μία γερμανίδα αστυνομικός στο Χάιλμπρον. Η αστυνομία αναζητούσε για χρόνια στο οικογενειακό, μεταναστευτικό περιβάλλον των θυμάτων τους δράστες, τα μέσα ενημέρωσης μιλούσαν για τις «δολοφονίες του ντονέρ». Ιχνη DNA δεν αξιοποιήθηκαν, ούτε καταθέσεις μαρτύρων. Και στη δολοφονία Βουλγαρίδη μάρτυρας μιλούσε για ακροδεξιούς υποστηρικτές των δραστών στο Μόναχο, όπως είχε αποκαλύψει το 2013 στα «ΝΕΑ», αλλά η αστυνομία τον αγνόησε.  Οι πραγματικοί δράστες αποκαλύφθηκαν μόλις το 2011. Τα δύο μέλη του νεοναζιστικού πυρήνα, Ούβε Μπένχαρντ και Ούβε Μούντλος, έπειτα από ληστεία τράπεζας βρέθηκαν σε αστυνομικό κλοιό, ο Μούντλος σκότωσε τον Μπένχαρντ και στη συνέχεια αυτοκτόνησε. Λίγο αργότερα η Μπεάτε Τσέπε, τρίτο μέλος της ομάδας, πυρπόλησε το διαμέρισμα όπου διέμεναν στο Τσβίκαου της Ανατολικής Γερμανίας και ταχυδρόμησε τους δίσκους DVD με τους οποίους η NSU αναλάμβανε την ευθύνη της σειράς δολοφονιών. Για τη δίκη της Μπεάτε Τσέπε και άλλων τεσσάρων συνενόχων για συνέργεια χρειάστηκαν 438 δικάσιμες σε πέντε χρόνια, το 2018 η Τσέπε καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη.

Παρά τους 500 μάρτυρες που εξετάστηκαν στις 438 δικάσιμες στο εφετείο του Μονάχου, έμειναν αναπάντητα πολλά ερωτήματα για τις ενέργειες των διωκτικών Αρχών, τον σκοτεινό ρόλο των πρακτόρων της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος, τον πραγματικό κύκλο των συνεργών των νεοναζιστών δολοφόνων, το δίκτυο υποστήριξής τους σε ολόκληρη τη Γερμανία. Οι εξεταστικές επιτροπές σε τοπικά κοινοβούλια κρατιδίων αλλά και της Ομοσπονδιακής Βουλής που ασχολήθηκαν με την υπόθεση δεν κατάφεραν επίσης να διαλευκάνουν πλήρως όλες τις πτυχές της δράσης του NSU.

Η ακροδεξιά βία στη Γερμανία δεν είναι νέο φαινόμενο, το Ιδρυμα «Αμαντέο Αντόνιο» κατέγραψε 219 νεκρούς από την ενοποίηση της Γερμανίας το 1990 μέχρι σήμερα. Αλλά η ανεξέλεγκτη και ανενόχλητη επί χρόνια δολοφονική δράση του NSU ήταν μια νέα διάσταση στο κεφάλαιο της ακροδεξιάς βίας. Δέκα χρόνια μετά την αυτο-εξάρθρωση του ναζιστικού πυρήνα NSU «υπάρχει σήμερα μεγαλύτερη ευαισθησία σε θέματα ρατσισμού και ακροδεξιάς βίας», διαπιστώνει ο κοινωνιολόγος Ματίας Κβεντ, από τους σημαντικότερους ερευνητές του ακροδεξιού εξτρεμισμού. Ο Κβεντ βίωσε προσωπικά επιθέσεις ακροδεξιών στην Ανατολική Γερμανία, επισημαίνει ότι το σύμπλεγμα «NSU» δεν είναι μόνον ζήτημα εσωτερικής ασφάλειας, είναι θέμα και της κοινωνίας πολιτών, που δεν ήταν αρκούντως ευαισθητοποιημένη σε θέματα ρατσισμού. Αρνητικός ήταν και ο ρόλος μέσων ενημέρωσης που αναπαρήγαγαν το ρατσιστικό στερεότυπο για τους «δολοφόνους του ντονέρ».

Σε πολιτικό επίπεδο επιχειρήθηκε αρχικά η απαγόρευση του ναζιστικού κόμματος NPD, που δεν τελεσφόρησε. Αργότερα, η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» έφερε στην Ομοσπονδιακή Βουλή την Ακροδεξιά. Με τη δολοφονία του χριστιανοδημοκράτη, Βάλτερ Λούμπκε, κυβερνητικού στελέχους της Εσσης τον Ιούνιο του 2019 ο ακροδεξιός εξτρεμισμός είχε θύμα τον πρώτο γερμανό πολιτικό. Εσχάτως κυκλοφόρησαν νέες «λίστες θανάτου» πολιτικών αντιπάλων. «Σημαντικότερες είναι οι λίστες που δεν είναι δημοσίως γνωστές», λέει ο Κβεντ και δείχνουν τις διεργασίες που γίνονται στο φάσμα του ακροδεξιού εξτρεμισμού, ο οποίος αντιμετωπίζεται πλέον ως ο μεγαλύτερος κίνδυνος εσωτερικής ασφάλειας.

Τι περιμένει από την επόμενη κυβέρνηση και τον διάδοχο της Μέρκελ, Ολαφ Σολτς; «Να είναι μία κυβέρνηση της προόδου όχι μόνον σε σχέση με τη λειτουργία των αρχών, αλλά και στη δημόσια αντιπαράθεση», λέει ο Κβεντ, «να θεσμοθετήσει ένα υπουργείο Ενσωμάτωσης στέλνοντας ένα μήνυμα κατά του ρατσισμού και έναν νόμο που θα διασφαλίζει μακροπρόθεσμα τη χρηματοδότηση προγραμμάτων για την ενίσχυση της δημοκρατίας και αποτροπής εξτρεμισμού».