Ενα βιβλίο που σας κάνει περήφανους ένα βιβλίο που θέλετε να εκδώσετε

Οταν για εξήντα χρόνια ζεις μέσα στα βιβλία, διαβάζεις βιβλία, γράφεις ή μιλάς για βιβλία, διαβάζεις τι γράφουν οι άλλοι για βιβλία, ή γράφεις ο ίδιος βιβλία, επόμενο είναι τους εκδότες είτε τους έχεις γνωρίσει είτε όχι να τους αισθάνεσαι ως συγγενείς σου εξ αίματος πολύ περισσότερο από ό,τι θείες ή ξαδέρφια που δεν αποκλείεται συχνά να μην ήθελες να τους ξανασυναντήσεις. Αν σκεφτούμε μάλιστα το πόσο αντίξοες ήταν κάποτε οι συνθήκες προκειμένου να εκδοθεί ένα βιβλίο – πόσο μάλλον να εκδίδεται συνεχώς ένας άλλοτε μεγαλύτερος και ένας άλλοτε μικρότερος αριθμός βιβλίων – δεν μπορεί παρά να αισθανθεί κανείς τόσο τους παλαιότερους όσο και τους σημερινούς εκδότες να τους περιβάλλει ένα είδος φωτοστέφανου σε σχέση με την ακάματη προσφορά τους στον πνευματικό πολιτισμό. Ενα είδος ευγνωμοσύνης δηλαδή που αγκαλιάζει ακόμη και εκδότες που έχουν πάψει να υφίστανται αλλά ως μυθικά έχουν φτάσει τα ονόματά τους στις μέρες μας, ενδεικτικά εντελώς τα ονόματα: Δαρεμάς, Γκόνης, Πατσιλινάκος, Σαλίβερος, Αετός, Φέξης, Μπουκουμάνης, Γλάρος. Μια ευγνωμοσύνη που απλώνεται και πέρα από τους εκδότες, στους διακινητές του βιβλίου – πόσοι άραγε να θυμούνται σήμερα τον Χρήστο Καζάντζα που με το μηχανάκι του περιερχόταν τα βράδια τα θέατρα δειγματίζοντας και πουλώντας βιβλία με δόσεις στους ηθοποιούς που καθώς μάλιστα τους είχε γίνει εξαιρετικά αγαπητός είχε φτάσει τη ζήτηση των βιβλίων του σε δυσθεώρητα ύψη. Ωστόσο, αν υπάρχει κάτι ακόμη πιο παρήγορο που αφορά το βιβλίο, είναι πως με το να έχει εξελιχθεί η σχέση του καθενός μας μαζί του σε μια υπόθεση αγαπητική, μπορεί να είσαι βέβαιος ότι το μέλλον του βιβλίου προοιωνίζεται ανθηρότατο. Για όλους αυτούς τους λόγους, αλλά και για όσους ακόμη θα μπορούσε ο καθένας να επικαλεστεί, σκεφτήκαμε το έκτακτο του ενδιαφέροντος μιας έρευνας ανάμεσα στους παλιότερους εκδότες όσον αφορά το πιο αγαπημένο τους βιβλίο σε σχέση με όσα έχουν εκδώσει, αλλά και ποιο θα ήθελαν να έχουν εκδώσει, κάτι όμως που δεν στάθηκε δυνατόν.

Εκδόσεις της Εστίας (1885)

(Εύα Καραϊτίδη)

Ο Προυστ, ο Γιόζεφ Ροτ

Η ερώτηση πολύ δύσκολα μπορεί να απαντηθεί – είναι σαν να μας προτρέπει να διακρίνουμε έναν κόκκο άμμου μέσα σε αμμοθύελλα ή σε μια απέραντη παραλία. Ο ρόλος του εκδότη είναι, κατά τη γνώμη μου, εκπαιδευτικός. Περιλαμβάνει τη μύηση των αναγνωστών, μεταξύ άλλων,στη γλώσσα, στην Ιστορία/παράδοση, σε διαφορετικά πεδία γνώσης, στην αναζήτηση και στην αμφισβήτηση των δογμάτων.Τα περισσότερα από αυτά περικλείονται στη μεγάλη, παγκόσμια λογοτεχνική παράδοση.Προχωρώντας αναγκαστικά διά του αποκλεισμού, επικεντρώνομαι στα τελευταία 20-30 χρόνια της εκδοτικής παραγωγής της Εστίας. Και αφήνοντας προς στιγμήν την ελληνική της παραγωγή – δηλαδή τις ρίζες και το πάθος μας – αποτίω φόρο τιμής στους μεταφραστές και τις μεταφράστριες που μεταφέρουν στα ελληνικά μέγιστα έργα δαμάζοντας και υπηρετώντας μια γλώσσα – γέφυρα, η οποία κουβαλάει όλη την ιστορία, την παράδοση, τη γνώση και την αναζήτηση, που προαναφέρθηκαν. Ως προς τα εστιακά επιτεύγματα, τιμή λοιπόν στον αλησμόνητο Παύλο Ζάννα – που μετέφραζε στις χουντικές φυλακές της Αίγινας – και ακόμα πιο πολύ στον Παναγιώτη Πούλο, χάρη στον οποίο ολοκληρώθηκε στα ελληνικά το πολύτομο και πολύτιμο έργο του Μαρσέλ Προυστ «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Τιμή στη Μελίνα Παναγιωτίδου για την αξεπέραστη μετάφραση του Θερβάντες και του Δον Κιχότε του από τη Μάντσα, έργο που κατατάσσεται στους άθλους του είδους.

Οσο για τον άλλο κόκκο άμμου, που θα επιθυμούσα να εκδιδόταν από την Εστία, θα αρκεστώ στα έργα του Γιόζεφ Ροτ, όπως προκύπτουν από τα χέρια της Μαρίας Αγγελίδου στις εκδόσεις Αγρα.Ευχαριστώ εκ των υστέρων για τη δύσκολη ερώτηση που – αν μη τι άλλο – με ξανάφερε σε επαφή με αυτούς τους μεταφραστές.

Εκδόσεις Ικαρος (1943)

(Κατερίνα Καρύδη)

Ο Ελύτης, τα «Απαντα» του Παπαδιαμάντη

Στα εβδομήντα οκτώ χρόνια της ιστορίας του Ικαρου είναι πολλά τα βιβλία που αγάπησα και για τα οποία ένιωσα ιδιαίτερα περήφανη που εκδόθηκαν από μας. Κάποια για τη μεγάλη λογοτεχνική τους αξία, άλλα για τη βιβλιογραφική τους συνεισφορά, άλλα γιατί τα δούλεψα προσωπικά και έμαθα, άλλα για τις δυσκολίες τους και άλλα για τη μεγάλη τους επιτυχία. Μου είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ξεχωρίσω το ένα και καμιά φορά δυσκολεύομαι να ξεχωρίσω το βιβλίο από τον συγγραφέα και την αγαπητική σχέση που δημιουργείται. Υπάρχει όμως ένα βιβλίο που συνδυάζει όλα τα παραπάνω και αυτό είναι η «Ποίηση» του Οδυσσέα Ελύτη. Ηταν το 2002, έξι χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή, που κυκλοφόρησε αυτή η έκδοση του συνόλου του ποιητικού του έργου σε έναν μικρό, χρηστικό και καλαίσθητο τόμο, όπως τον είχε ονειρευτεί ο ίδιος και όπως τον σχεδίασε η Ιουλίτα Ηλιοπούλου. Οι δεκαεπτά ποιητικές συλλογές του Ελύτη, με χρονολογική σειρά, όλες με την προμετωπίδα και το κόσμημα που συνόδευαν την πρώτη έκδοση, συγκεντρωμένες σε ένα μικρού σχήματος βιβλίο, με ειδικό χαρτί, που έγινε τεράστια επιτυχία και ανατυπώνεται διαρκώς από τότε.

Τώρα, για το ποιο βιβλίο θα ήθελα να είχε εκδοθεί από τον Ικαρο, ποιο θαύμασα και ζήλεψα και ποιους συγγραφείς θα ήθελα στον κατάλογό μας, κλασικούς και σύγχρονους, είναι επίσης πολλοί και για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Καταφέρνω να τα απολαμβάνω ως αναγνώστρια ακόμα και να τα προτείνω και να τα προωθώ χωρίς να με τυφλώνει η ζήλια! Είναι τόσο πλούσια η λογοτεχνία, τόσο πολλά τα όμορφα και σπουδαία βιβλία, χαίρομαι που υπάρχουν και χωρίς να τα έχουμε κυκλοφορήσει εμείς. Αυτό όμως που θα ήθελα πολύ, που πιστεύω ότι θα ταίριαζε και θα συμπλήρωνε τον κατάλογο των μεγάλων στον Ικαρο, είναι τα «Απαντα» του Παπαδιαμάντη, την καταπληκτική δουλειά του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου. Και ελπίζω ακόμη.

Εκδόσεις Γκοβόστη (1926)

(Κωνσταντίνος Ι. Γκοβόστης)

Ο Ντοστογιέβσκι, ο «Γιούγκερμαν»

Αν και είναι δύσκολο να επιλέξεις ανάμεσα στα εκδοτικά παιδιά σου, θα ξεχωρίσω τον «Ηλίθιο» του Φ.Μ. Ντοστογιέβσκι στην ανυπέρβλητη μετάφραση του Αρη Αλεξάνδρου. Ο «Ηλίθιος» έχει στον πυρήνα του έναν αγνό και αθώο άνθρωπο που πρέπει να αντιπαλέψει την κοινωνία, μέρος της οποίας είναι και ο ίδιος. Ο περίγυρος του ήρωα διψάει για χρήμα και εξουσία και θέλει να τον χειραγωγήσει. Ομως ο πρίγκιπας Μίσκιν, ο ηλίθιος, παραείναι απλός, καλός και αφελής για τον κόσμο που τον περιβάλλει. H καλοσύνη και η απλότητά του εκλαμβάνονται ως αδυναμίες και εσφαλμένα θεωρείται ότι στερείται ευφυΐας και ενσυναίσθησης. Eνώ ο Ντοστογιέβσκι πλάθει αυτόν τον τρυφερό ήρωα, παράλληλα εξετάζει τις συνέπειες τού να εκτίθεται μια τέτοια ιδιαίτερη προσωπικότητα στο κέντρο των συγκρούσεων, των επιθυμιών, των παθών και της αλαζονείας μιας ολόκληρης κοινωνίας – συνέπειες τόσο για τον ήρωα όσο και για την ίδια την κοινωνία. Μεταξύ άλλων καταλήγει σε ένα συμπέρασμα: «οι αιτίες των ανθρώπινων πράξεων είναι ασυγκρίτως πιο περίπλοκες και δυσερμήνευτες από τις ερμηνείες των πράξεων αυτών».

Τέλος δεν μπορώ να μην υποκύψω στον πειρασμό να αναφερθώ σε ένα νεότερο μυθιστόρημα, γραμμένο από τον σημαντικότερο άγνωστο συγγραφέα της Αμερικής, τον Edward Whittemore. O «Κώδικας του Σινά» είναι ένα μοναδικό ερωτικό τραγούδι για τους Αγίους Τόπους και για τις μυριάδες ονείρων και πράξεων που, μέσα σε τέσσερις και πλέον χιλιετίες, έχουν αποτελέσει τον πυρήνα όλων όσα έχουμε καταλήξει να πιστεύουμε ότι είναι η αιτία και το αποτέλεσμα της ατομικής και συλλογικής μας μοίρας.

Οσον αφορά έργα άλλων εκδοτών, η επιλογή είναι πάντοτε δύσκολη γιατί η ελληνική εκδοτική παραγωγή είναι και πλούσια και ποιοτική. Ανάμεσα σε πολλά άλλα κι επειδή πρέπει να επιλέξω κάποιο, διαλέγω τον «Γιούγκερμαν και τα στερνά του» του Μ. Καραγάτση (Βιβλιοπωλείον της Εστίας). Ο Γιούγκερμαν βρίσκεται στον αντίποδα του Ηλίθιου ως λογοτεχνικός ήρωας. Ωστόσο τελικά η κοινωνία τον συνθλίβει και αυτόν. Πρόκειται για τον γόνο μιας πλούσιας φινλανδικής οικογένειας – που έχει πάρει τον δρόμο της απάτης και του εκβιασμού. Φτάνει στην Ελλάδα, γίνεται ανώτατος υπάλληλος σε μια τράπεζα και καταλήγει οικονομική προσωπικότητα μεγάλης ολκής – πλουσιότατος, ισχυρός… πλην δυστυχισμένος.

Εκδόσεις Πάπυρος (1936)

(Ειρήνη Πουρνάρα)

Οι «Καθρέφτες», ο Εμμανουέλ Σμιτ

Οι «Καθρέφτες», μια σχεδόν παγκόσμια ιστορία, είναι το βιβλίο εκείνο που ξεχωρίζω και τολμώ να πω πως νιώθω πολύ υπερήφανη για την έκδοσή του. Αν και η «Βιβλιοθήκη του Galeano» των εκδόσεών μας αριθμεί σήμερα 12 τίτλους του μοναδικού αυτού συγγραφέα, αυτό που θυμάμαι χαρακτηριστικά είναι πως, από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησα να διαβάζω τους «Καθρέφτες», πόσο με συνεπήρε η γραφή του και άρχισα να βυθίζομαι μέσα σ’ αυτήν. Μια γραφή μοναδική, γεμάτη χιούμορ και ειρωνεία, χωρίς πολλά λόγια, μέσα από την οποία ο Γκαλεάνο δίνει φωνή στους μικρούς, συχνά αφανείς ήρωες, ρίχνει φως στις σκιές και σου αποδεικνύει τελικά ότι η Ιστορία δεν γράφεται πάντα από τους ισχυρούς. Μέσα από τα εξακόσια μικρά αφηγήματα του βιβλίου ξεκίνησε και η ιστορία μου με τον διανοούμενο αυτό συγγραφέα και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Ενα βιβλίο που θα ήθελα να είχαμε εκδώσει είναι το «Αγαπητέ Θεέ» του Ερίκ Εμμανουέλ Σμιτ (εκδόσεις Opera). Ο μικρός Οσκαρ που πάσχει από λευχαιμία, μέσα στο δωμάτιο ενός νοσοκομείου γράφει τις τελευταίες μέρες της ζωής του γράμματα στον Θεό. Γράμματα που ξεκίνησαν μέσα από ένα παιχνίδι με τη θεία Ροζ.

Το «Αγαπητέ Θεέ» είναι ένα πολύ μικρό βιβλίο που όμως, μόλις το τελειώσεις συνειδητοποιείς ότι ήρθες σε επαφή με κάτι πολύ μεγάλο. Η γραφή του Σμιτ είναι σαν ένα μαμούνι που τρυπώνει στο μυαλό σου και σου θυμίζει να μη χάνεις τον χρόνο σου, να μην ξεχνάς τη ζωή.

Ειδικά με όλα όσα βιώνουμε αυτή την εποχή, ολοένα και περισσότερο αντιλαμβανόμαστε πως τίποτε δεν είναι δεδομένο και πως ακόμα πιο σημαντικό είναι να βρίσκουμε χαρά στις μικρές στιγμές, να μην αφήνουμε τα μαύρα σύννεφα να μας θολώνουν.

Βγαίνοντας από το καλοκαίρι, με την αβεβαιότητα του φετινού χειμώνα και το βάρος του προηγούμενου, κοιτάζω την κόρη μου και αισθάνομαι ευτυχισμένη για τα μικρά, τα καθημερινά…

Εκδόσεις Καστανιώτη (1968)

(Θανάσης Καστανιώτης)

Ελλη Αλεξίου

Στην εκδοτική μου διαδρομή γνώρισα και θαύμασα πολλούς σπουδαίους Ελληνες και ξένους συγγραφείς, αλλά την Ελλη Αλεξίου όλο και πιο συχνά τη συλλογίζομαι και θυμάμαι τη δημιουργική και γλυκιά συνεργασία που είχαμε στην έκδοση των Απάντων της. Απλή, άμεση, τρυφερή, προστατευτική για τον καθένα που ζητούσε τη βοήθειά της, αν και σε προχωρημένη ηλικία η ίδια, παραμένει απαρομοίαστη η φροντίδα με την οποία περιέθαλπε τους ηλικιωμένους ανθρώπους. Θυμούμαι με ιδιαίτερη συγκίνηση τη συλλογή χειρογράφων εν ζωή ομοτέχνων της που επιχείρησε ενώ βρισκόταν σε βαθύ γήρας, θεωρώντας ως ξεχωριστό απόκτημα ακόμη και το χειρόγραφο ενός νέου και άγνωστου ακόμη ποιητή.

Πιστεύω πως η ανάμνησή της και ως ξεχωριστής προσωπικότητας που υπήρξε θα διατηρείται μέσα στο έργο της ταυτόχρονα με τις βαθιές ουμανιστικές και πολιτικές αξίες του έργου αυτού. Τώρα, όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του ερωτήματός σας, είναι τόσα πολλά τα βιβλία και τόσοι πολλοί οι συγγραφείς που θα ήθελα να έχουμε εκδώσει ώστε αδυνατώ να αναφερθώ σε έναν μόνο συγγραφέα και ένα μόνο βιβλίο.

Εκδόσεις Κέδρος (1954)

(Ευάγγελος Παπαθανασόπουλος)

Η Διδώ Σωτηρίου, ο Ιούλιος Βερν

Ενα από τα πιο σημαντικά βιβλία των εκδόσεων Κέδρος είναι τα «Ματωμένα χώματα» της Διδώς Σωτηρίου. Ανήκει στη λεγόμενη κλασική λογοτεχνία· έργο που, αν και αναφέρεται στη Μικρασιατική Καταστροφή, μια αναμφίβολα τραυματική για τη νεότερη Ελλάδα ιστορική περίοδο, κατόρθωσε να ξεπεράσει την εποχή την οποία ιστορεί. Είναι ξεχωριστό γιατί αφορά και τον σημερινό αναγνώστη, αφού φωτίζει μοναδικά την ανθρώπινη συνθήκη. Τις σκοτεινές της όψεις («Θηρίο είν’ ο άνθρωπος», συλλογίζεται ο πρωταγωνιστής που γνωρίζει πολέμους, κακουχίες, βιώνει την αιχμαλωσία και την προσφυγιά). Την ίδια ώρα, το έργο μάς καλεί να διαβάσουμε πίσω από τα ιστορικά γεγονότα. Οχι μόνο ανιχνεύει τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να υπερβεί τον εαυτό του, την εποχή του, και να ζήσει με ειρήνη και καλοσύνη, πέρα από σύνορα και στερεότυπα. Κυρίως δείχνει πως για να πετύχουμε τα παραπάνω χρειάζεται να κατανοήσουμε τον Αλλο, τον ξένο, το διαφορετικό. Ανοικτό ζητούμενο και της εποχής μας.

Για κάθε εκδοτικό οίκο είναι στοίχημα το να ανακαλύψει νέες φωνές. Εξίσου σημαντικό ωστόσο είναι το να συστήσει παλαιότερα κείμενα στους νεότερους αναγνώστες. Το τελευταίο πετυχαίνει ένα από τα πρόσφατα βιβλία που κυκλοφόρησαν. Πρόκειται για το δημοφιλές μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν «20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα» (εκδόσεις Ψυχογιός), το οποίο μέχρι στιγμής είχε κυκλοφορήσει σε συντομευμένες εκδόσεις που απευθύνονταν στο νεανικό κοινό. Κι όμως ο Ιούλιος Βερν δεν είναι συγγραφέας μόνο για παιδιά ή νέους. Αξεπέραστοι χαρακτήρες, έντονα πάθη, συναρπαστική δράση, πλοκή που συνδυάζει αριστοτεχνικά λογοτεχνία και επιστήμη. Οι εντυπωσιακές επιστημονικές γνώσεις του δημιουργού, η οικολογική ανησυχία, η σχέση του ανθρώπου με τη φύση – ζήτημα που επιτακτικά φέρνει στο προσκήνιο η κλιματική αλλαγή. Η παρούσα έκδοση αποδεικνύει πως ο Βερν είναι ένας συγγραφέας που αξίζει να τον γνωρίσουν και οι νεότερες γενιές αναγνωστών.

Εκδόσεις Ιωλκός (1961)

(Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης)

Το «Χρονικό μιας τραγωδίας», η «Οδύσεια» του Καζαντζάκη

Εντός των 4.000 τίτλων, που έχουν εκδοθεί και κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Ιωλκός, είναι υπερβολικά δύσκολο κανείς να διαλέξει το πιο αγαπημένο. Ετσι, για ν’ απαντηθεί το ερώτημα λαμβάνονται ως βασικά κριτήρια η θεματολογία του έργου, οι συγκυρίες της έκδοσης, η απήχηση του βιβλίου, αλλά και η χρησιμότητά του. Η απάντηση, λοιπόν, είναι το «Χρονικό μιας τραγωδίας – 1945-49», του Αλέκου Κουτσούκαλη, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1998 κι ακολούθησαν, αργότερα, πολλές εκδόσεις. Ο συγγραφέας του, αριστερός – πραγματικός ιδεολόγος –  εντός των σελίδων του πονήματός του ξετυλίγει τις δυσκολότερες στιγμές της ελληνικής ιστορίας. Δηλαδή, την εμφύλια διαμάχη, τις εσωκομματικές αντιδράσεις, που τις έζησε ο ίδιος, και τα συντροφικά μαχαιρώματα της ελληνικής Αριστεράς, που πρόδωσε τα τέκνα της. Είναι πραγματικά τρομακτικό να διαβάζει κανείς για όσα έγιναν εκείνη την περίοδο, πώς μία «επανάσταση» βάφτηκε με το αίμα των συντελεστών της. Ο «αμετανόητος» κομμουνιστής εξομολογείται, κοιτά το πρόσωπό του στον καθρέφτη και θλίβεται. Το ψυχικό σθένος του είναι τεράστιο για να ομολογήσει τα ανομολόγητα, να ασκήσει κριτική στον ίδιο του τον εαυτό και στους συντρόφους του. Το βιβλίο του θα ανοίξει νέους δρόμους για τη σωστότερη καταγραφή της ιστορίας και θα συμπεριληφθεί στις σημαντικότερες και χρησιμότερες πηγές για τη μελέτη εκείνης της τραγικής περιόδου.

Η εργογραφία του Νίκου Καζαντζάκη είναι η πιο ζηλευτή απ’ όλες. Με μεγάλη χαρά θα ήθελα να είμαι ο εκδότης της. Εάν θα έπρεπε να επιλέξω ένα από τα έργα του, θα επέλεγα την «Οδύσεια», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1938 από τις εκδόσεις Πυρσός.  Εντός των 33.333 στίχων της το τέλος μετατρέπεται σε αρχή. Μία αρχή της πραγματικής αναζήτησης, του ονείρου, της μετάβασης. Η φιλοσοφία του έπους της «Οδύσειας» είναι ανυπέρβλητη. Είναι αξιοζήλευτη.

Εκδόσεις Gutenberg (1963)

(Κώστας Δαρδανός)

«Μόμπι Ντικ», Λάο Τσε

Το βιβλίο που αποτελεί την κορύφωση της εκδοτικής μας δραστηριότητας είναι το πρώτο της σειράς ORBIS LITERAE, o Μόμπι Ντικ του Herman Melville, από τα πλέον εμβληματικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αγαπάς κάτι πραγματικά όταν σου προκαλεί δέος. Το έργο αυτό  μας εξοικειώνει με τον φόβο του αγνώστου, με όλα εκείνα που μας προκαλούν τρόμο και ακαταμάχητη έλξη ταυτόχρονα. Πρόκειται για ένα συμβολικό  ταξίδι αυτογνωσίας. Μιλά για το κυνήγι της άσπρης φάλαινας, του τεράστιου λευκού όντος που αναδύεται με απίστευτη ταχύτητα από τα βάθη του ωκεανού και είναι έτοιμο να αφανίσει οτιδήποτε. Ομως εσύ, παρά τον τρόμο, πας εκεί να αναμετρηθείς με αυτό, που άλλοι το λένε φύση, άλλοι θεό, άλλοι αφήνονται στην απροσδιοριστία του. Η αναμέτρηση δεν είναι εύκολη, συχνά είναι μάλλον μοιραία. Κάποιοι λίγοι το συναντούν ριψοκινδυνεύοντας και θυσιάζοντας τη ζωή τους γι’ αυτή τη συνάντηση. Ο αναγνώστης έχει στη διάθεσή του μια πολύ έντονη και καθηλωτική περιγραφή του από κάποιον που έφτασε πολύ κοντά σ’ αυτό το υπερφυσικό ον. Τέτοιες εμπειρίες, που υπερβαίνουν τα όρια της αντίληψης και της κατανόησής μας, ανήκουν σε ιδιαίτερα τολμηρά πνεύματα όπως ο επίμονος καπετάν Αχαάβ.

Αγαπημένο βιβλίο που θα ήθελα να είχαμε εκδώσει είναι το Ταό Τε Κινγκ του Λάο Τσε. Πρόκειται για το κορυφαίο βιβλίο της Ανατολής, που έχει επηρεάσει δισεκατομμύρια ανθρώπους τα τελευταία 2.600 χρόνια. Πριν από 150 χρόνια έγινε γνωστό και στη Δύση και έκτοτε έχει μεταφραστεί εκατοντάδες φορές. Μόνο στην Ελλάδα πρέπει να υπάρχουν περίπου δέκα μεταφράσεις, κάποιες πολύ καλές. Απηχεί τη φιλοσοφία του Ταοϊσμού και την πνευματική παράδοση της Κίνας. Αποτελείται από 81 μικρά κείμενα, το πολύ μιας σελίδας, γριφώδη αλλά φαινομενικά απλογραμμένα, που δίνουν αινιγματικές οδηγίες για το πώς να ζει κανείς σε αρμονία με το Ταό, δηλαδή τον δρόμο επιστροφής στην πηγή και την ουσία των πραγμάτων. Εχει εφαρμογές στην πολιτική, στις διαπροσωπικές σχέσεις και – κυρίως – στην αυτογνωσία και την εσωτερική μας γαλήνη. Ενα απόσπασμα, σε μετάφραση Πέτρου Κουρόπουλου, εκδ. Κέδρος: «Παράτησε την αγιοσύνη, απαρνήσου τη σοφία // Κι όλα θα ‘ναι εκατό φορές καλύτερα για όλους… Παράτησε την ευφυΐα, απαρνήσου το κέρδος // Οι κλέφτες κι οι ληστές θα εξαφανιστούν».