«Η Αθήνα είναι έτοιμη να γίνει το επίκεντρο σε κάτι καινούργιο»

Ηταν ανάμεσα στην ομάδα των επιστημονικών συμβούλων με τους οποίους η Μαρία Γκράτζια Κιούρι, καλλιτεχνική διευθύντρια του οίκου Dior, συνομίλησε για τη δημιουργία της συλλογής Dior Cruise 2022 που παρουσιάστηκε τον περασμένο Ιούνιο στο Καλλιμάρμαρο Στάδιο. Και σε ένα από τα βίντεο που προβάλλονται στον ιστότοπο του γαλλικού οίκου η Λυδία Καμίτση δίνει πληροφορίες για τον αρχαιοελληνικό πέπλο, τις πολλαπλές ερμηνείες του στην ιστορία της υψηλής ραπτικής του 20ού και του 21ου αιώνα και της διαρκώς μοντέρνας παρουσίας του στη μόδα.

Γεννήθηκε στον Λίβανο, μεγάλωσε στην Αθήνα και στο Παρίσι έκανε τις σπουδές της στην ιστορία της τέχνης και την αρχαιολογία. Με την επιμέλεια εκθέσεων μόδας στην Union centrale des Arts décoratifs (σημερινό Μουσείο Διακοσμητικών Τεχνών) και από το 2003 ως ανεξάρτητη επιμελήτρια ξεκίνησε να φωτίζει από διαφορετικές γωνίες τα ρούχα και τους δημιουργούς τους και να παρουσιάζει τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά ενός φαινομένου που τείνει προς την εξιδανίκευση. Η συνεργασία της με μουσεία μόδας στη Γαλλία, η διοργάνωση εκθέσεων στο εξωτερικό (Christian Dior: the magic of Fashion, το 1994 στο Σίδνεϊ, Vionnet, keizerin van de mode το 1999 στη Χάγη), σε συνδυασμό με τη συγγραφή εξειδικευμένων μονογραφιών (Paco Rabanne, Madeleine Vionnet, Lesage, Michèle Rosier) καθώς και του βραβευμένου λεξικού International Fashion Dictionary, είναι δείγματα της δουλειάς της.

Ενα δείγμα της οποίας ήταν και η έκθεση «Beyond Dress Codes: Fashion Between Tradition and Modernity» το 2010 στην Αθήνα, στην Ελληνο-Αμερικανική Ενωση. Εκεί παρουσίασε τη συνάντηση ελληνικής ενδυµατολογικής παράδοσης και σύγχρονης µόδας με πρωταγωνιστές τα σχέδια ελληνικών ενδυµασιών του Γήση Παπαγεωργίου και τις δηµιουργίες των ξένων και των σύγχρονων ελλήνων σχεδιαστών. Στην έκθεση παρουσιάστηκαν ενδύματα και αξεσουάρ των: Atelier Loukia, Blind Adam by Thanos Kyriakides, Deux Hommes, Γιώργου Ελευθεριάδη, Erotokritos, John Galliano, Jean Paul Gaultier, Ioannis Guia, Σοφίας Κοκοσαλάκη, Mastori*Motwary Studio, Χαρίλαου Μελετίου, MiRo, Αγγελου Μπράτη, Dassios και Parthenis.

Μετά την επίσκεψή της στην Αθήνα, η Λυδία Καμίτση βρισκόταν στις Βρυξέλλες ετοιμάζοντας στο Μουσείο Μόδας και Δαντέλας, φημισμένο για τις ιστορικές του συλλογές, την επόμενή της κίνηση: Μια έκθεση και την έκδοση καταλόγου για την επίδραση της βελγικής πρωτεύουσας στις σύγχρονες δημιουργίες. Στη Zoom συνάντησή μας η συζήτηση ξεκίνησε με τον τίτλο της έκθεσης «Brussels Touch» και τη διερεύνηση στο πώς μια πόλη «άγγιξε» τη σύγχρονη μόδα:

«Οταν μιλάμε για βελγική μόδα μιλάμε για την Αμβέρσα. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 υπάρχει όμως κάποιο χαρακτηριστικό που ενώνει τους σύγχρονους δημιουργούς οι οποίοι δεν είναι μόνο Βέλγοι, αλλά διέμειναν για κάποιο διάστημα στις Βρυξέλλες. Εχουν σπουδάσει εκεί και στη συνέχεια είτε παρέμειναν είτε κατευθύνθηκαν σε άλλες περιοχές έχοντας αποκτήσει το δικό τους ιδιαίτερο στίγμα. Είμαι λοιπόν πολύ ευχαριστημένη γιατί βρήκα απάντηση σε αυτή την ερώτηση: υπάρχει ένα “άγγιγμα Βρυξελλών”; Υπάρχει μια ελευθερία και μία ιδιαιτερότητα στον καθένα. Η δουλειά τους εκπέμπει μια αίσθηση ταπεινότητας, αντανακλώντας ότι έχει ρίζες στο πραγματικό. Δείχνει ένα όραμα που έχει να κάνει με την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, στον τρόπο που αντιμετωπίζεις τον πελάτη. Σαν φίλο και σύντροφο αυτής της περιπέτειας που είναι η μόδα. Είναι πολύ ωραίο να ανακαλύπτεις ακόμα μία νέα στυλιστική κατεύθυνση μέσα στη μόδα».

Είναι ωραία αυτή η ανακάλυψη επειδή χρόνια τώρα η μόδα δείχνει να είναι στάσιμη.

Προτιμώ να το αποκαλώ «touch». Δεν είναι σχολή. Είναι μια «πινελιά». Αυτή η πόλη είναι περίεργη. Είναι εξαιρετικά κοσμοπολίτισσα. Το παρελθόν της έχει οικοδομηθεί από πολλές διαφορετικές εθνικότητες και κοινότητες. Αλλά αρχιτεκτονικά η πόλη είναι ένα χάος με ιδιαίτερο τοπίο. Μια εκκλησία του Μεσαίωνα κολλητά με ένα κτίριο-τέρας του ’70, δίπλα μία ωραία πολυκατοικία του ’30. Αυτό το ετερόκλητο ύφος δίνει μία μεγάλη ελευθερία αν είσαι δημιουργός. Ολα είναι ανοιχτά. Δεν υπάρχει μία μόνο κατεύθυνση στις αναφορές για να σε περιορίζει, όπως συμβαίνει στη Γαλλία, στην Αγγλία, στην Ιαπωνία όπου το βάρος της παράδοσης ή μιας αισθητικής επιβάλλεται στους δημιουργούς και τους καλλιτέχνες. Στις Βρυξέλλες τα στοιχεία είναι σκορπισμένα, θραυσματικά και συμβάλλουν στη συγκρότηση μιας ιδιαίτερης νοοτροπίας. Επίσης οι άνθρωποι εκεί είναι γενναιόδωροι και φιλικοί. Οπότε για τους δημιουργούς μόδας είναι μια terra incognita που σου αφήνει περιθώρια να ανοιχτείς και να βρεις τον δρόμο σου και την έκφρασή σου. Αυτό είναι το «ελεύθερο πνεύμα» για να σκεφτείς, να οραματιστείς και να δημιουργήσεις. Δεν υπάρχει η κριτική που θα σε συγκρίνουν με μια ιστορία ή κάποια αναφορά. Πιστεύω λοιπόν ότι δίνει ενέργεια στο να σκεφτούμε τι είναι σήμερα η μόδα. Ή τι θα θέλαμε να είναι.

Κατά μία έννοια ελεύθερη είναι και η Αθήνα λόγω χάους και έλλειψης κριτικής. Θα μπορούσε να έχει ανάλογη παρουσία, ή δεν έχει υποδομές για να ανθήσει μέσα της η μόδα;

Στις Βρυξέλλες αισθάνθηκα κάτι οικείο με την ατμόσφαιρα της Αθήνας. Οταν επισκέφτηκα την Αθήνα πρόσφατα ένιωσα ξανά αυτή την ευχαρίστηση. Νομίζω ότι οι ξένοι που έχουν εγκατασταθεί έχουν αναζωογονήσει τις γειτονιές, αλλά και τους μουσικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους. Πιστεύω ότι η Αθήνα είναι έτοιμη να γίνει το επίκεντρο σε κάτι καινούργιο. Αισθάνθηκα αυτή την ενέργεια όταν ήρθα πέρυσι ανάμεσα στις δύο Covid καραντίνες. Είναι η καλή στιγμή νομίζω να γίνει εδώ μια έκθεση που θα συγκεντρώνει πολλά ερωτήματα και θα απαντά με έξυπνο τρόπο σε όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε για να στήσουμε εκθέσεις σήμερα. Αυτό που μου αρέσει πάντα είναι να ανοίξει ένα πορτάκι και να φτάσει σε άλλο κόσμο. Διαφορετικά δεν έχει νόημα να μένει μόνο μεταξύ μας. Να πάω σε άλλον τρόπο τη συζήτηση της μόδας σε σχέση με τον πολιτισμό, να μιλήσουμε για τη μόδα σε σχέση με την ταυτότητα, τι μας κάνει, τι την κάνουμε. Πιστεύω ότι έχει νόημα να παρουσιαστεί στην Αθήνα και μετά να πάει και αλλού.

Υπάρχει στους έλληνες δημιουργούς η εμμονή να προβάλλουν τη δουλειά τους σε αναφορά με το κλασικό που είναι και ευπώλητο. Ποια είναι η γνώμη σου;

Πιστεύω ότι η ελληνική μόδα είναι μπερδεμένη. Βάζει μέσα πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους. Δεν μπορείς να μιλήσεις συνολικά. Ανθρωποι που πάνε πιο μακριά από το να κάνουν όμορφα ρούχα για κυρίες ή για τραγουδίστριες, που το ψάχνουν ως σκέψη και όραμα, πιστεύω ότι το κάνουν με καλό τρόπο. Η Μαρία Γκράτζια Κιούρι για τον Dior το έκανε μια κι έξω. Ως συνήθως κάνει μια έρευνα πολύ καλή που όμως αφορά μία μόνο συλλογή. Για την επόμενη σεζόν θα προχωρήσει σε κάτι άλλο. Δεν είναι το ίδιο όταν ζεις μέσα σε έναν πολιτισμό και τον αντιμετωπίζεις κάθε μέρα. Πιστεύω ότι όλοι οι ξένοι, είτε η Μαρία Γκράτσια, είτε ο Καρλ Λάγκερφελντ είτε ο Ζαν Πολ Γκοτιέ, έχουν μια συμπυκνωμένη θεώρηση, καθώς όλοι τους δούλεψαν για μία μόνο συλλογή. Οι Ελληνες πάνε πιο μακριά, το όραμά τους είναι λιγότερο φολκλορικό, το δουλεύουν 20-30 χρόνια. Δεν είναι το ίδιο. Ας πούμε τον Αγγελο Μπράτη. Η δουλειά του είναι συσχετισμένη με την ιδέα του πέπλου. Του ρούχου που είναι ένα κομμάτι ύφασμα και το διαπραγματεύεται δουλεύοντάς το πάνω στο σώμα για να γίνει κάθε φορά πάντα κάτι διαφορετικό και ελεύθερο. Με αυτή την έννοια πιστεύω ότι η δική του δουλειά είναι πιο κοντά στο αρχαιοελληνικό παρά της Μαρία Γκράτσια Κιούρι.

Αυτό δίνει κουράγιο σε όσους ψάχνονται. Αλλά υπάρχει μια νέα φλυαρία γύρω από τη λαϊκή παράδοση.

Η προσέγγιση της χειροτεχνίας είναι πολύ δύσκολο θέμα. Γιατί δεν γίνεται να το αποφασίσεις και να το κάνεις de facto. Χρειάζεται οι δημιουργοί να έχουν τη σχετική εκπαίδευση για να κρατήσουν οι ίδιοι απόσταση. Μερικά πράγματα που έχω δει είναι πανομοιότυπα με τα παραδοσιακά. Αν πάρεις το savoir faire του κεντήματος και το κολλήσεις σε ένα μανίκι, ή δείξεις ένα υφαντό, δεν αρκεί. Διαφορετικά κάνεις φολκλόρ. Είναι μερικά brands που μου θυμίζουν μερικά βήματα που είχαν γίνει στην Ελλάδα του 1970. Αλλάζουν λίγο τα σχήματα αλλά είναι το ίδιο πράγμα. Αυτά όμως είναι πράγματα που δεν μπορούν να μπούνε στην καθημερινή ζωή. Είναι κομμάτια που θα φορέσεις, για παράδειγμα, σε ένα νησί το καλοκαίρι. Δεν εμπλουτίζουν τη σκέψη της μόδας. Νομίζω ότι λείπει η απόσταση από αυτό. Χρειάζεται μια εκπαίδευση στο πώς μία τέχνη των τεχνιτών μπορεί να εμπλουτίσει τη γλώσσα ενός δημιουργού, να διανθίσει τους κωδικούς του ίδιου του δημιουργού. Οχι να επαναλαμβάνεται η τεχνική του τεχνίτη στα σχέδια της παράδοσης. Δηλαδή η τέχνη του κεντήματος ή του μεταξωτού από το Σουφλί δεν πρέπει να δείχνουν την απευθείας καταγωγή τους πάνω στα ρούχα του δημιουργού. Πρέπει να φαίνονται ως αναπόσπαστα τμήματα των δημιουργιών, για παράδειγμα, του Ελευθεριάδη, της Παρθένη ή του Μπράτη. Εχουμε την ιδέα στην Ελλάδα ότι η παράδοση πρέπει να φαίνεται από πού προέρχεται. Πρέπει να συνοδεύει, να υπηρετεί τη δημιουργία. Πρέπει να είναι ένας διάλογος. Νομίζω εκεί γίνεται το μπέρδεμα.

Η απόσταση από την παράδοση είναι απίθανη;

Αυτό που κάνει πιο αργή την απελευθέρωση από αυτή τη νοοτροπία είναι ότι όλο το παραδοσιακό ύφος που εντοπίζουμε σε ρούχα και κοσμήματα της Ελλάδας βρίσκει ακόμη μεγάλη ανταπόκριση στο ευρύ κοινό. Υπάρχουν οι κατά τόπους πολιτιστικοί σύλλογοι και ομάδες προβολής παραδοσιακών χορών σε διάφορες περιοχές. Οι φορεσιές, τα στολίδια υπάρχουν γιατί ενδιαφέρουν ορισμένες ομάδες. Για αυτές τις ομάδες τα παραδοσιακά κομμάτια έχουν κάποιο νόημα και οι τεχνίτες δουλεύουν ακόμα για τη συνέχεια της παράδοσης. Είναι πράγμα που στη Γαλλία δεν υπάρχει πια. Αν υπάρξει απόσταση από αυτό το κομμάτι, οι τεχνίτες θα έβρισκαν άλλον τρόπο για να συνεχίσουν και έτσι θα πήγαιναν προς στη μόδα. Η μετάβαση θα ήταν τότε πιο εύκολη. Αυτό λείπει. Το να πας τα πράγματα κάπου αλλού χρειάζεται εκπαίδευση, αλλαγή νοοτροπίας. Ωστόσο νομίζω ότι οι νέοι δημιουργοί θα το πάνε παραπέρα.