Η χαμένη χαρά των γηπεδούχων επιστρέφει

Από σήμερα ξεκινάνε στο Euro 2020 τα νοκάουτ ματς: ό,τι είδαμε μέχρι τώρα ήταν το ζέσταμα – η διοργάνωση τώρα αρχίζει. Τι είδαμε; Κατά βάση πειστικές νίκες γηπεδούχων. Οι Ιταλοί στη Ρώμη ήταν εξαιρετικοί και έκαναν τρεις νίκες στη σειρά – δεν το είχαν πετύχει ούτε στο Μουντιάλ του 2016 το οποίο κέρδισαν. Οι Ολλανδοί στο Αμστερνταμ έκαναν κι αυτοί τρεις νίκες: το είχαν κάνει και ως διοργανωτές της διοργάνωσης το 2000. Ο αέρας του Γουέμπλεϊ έκανε καλό στους Αγγλους που έσπασαν την κατάρα που τους ήθελε να μην κερδίζουν στην πρεμιέρα: χωρίς να εντυπωσιάσουν προκρίθηκαν γρήγορα. Οι Δανοί, χάρη στην υποστήριξη των οπαδών τους, βρήκαν στην Κοπεγχάγη τη νίκη που έψαχναν κόντρα στους Ρώσους, μετά από δυο άδικες ήττες από τη Φινλανδία και το Βέλγιο. Οι Γερμανοί μπορεί να πάγωσαν το Μόναχο στην πρεμιέρα τους με τους Γάλλους εξαιτίας της ήττας, αλλά στο Αλιάνζ Αρίνα ξαναγεννήθηκαν κάνοντας ένα καταπληκτικό ματς απέναντι στους Πορτογάλους. Αυτό το Ευρωπαϊκό είχε μέχρι τώρα κάτι σπάνιο: γηπεδούχους που την έδρα τους την εκμεταλλεύτηκαν.

Φάσεις
Η κάθε διοργάνωση ιστορικά κουβαλάει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της: οι τελικές φάσεις του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος, ειδικά από τη στιγμή που σε αυτές άρχισαν να παίρνουν μέρος πολλές ομάδες και έπαψαν να είναι ένα Final 4, είναι γεμάτες κυρίως από ιστορικές αποτυχίες γηπεδούχων. Αυτό το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα έχει μια γοητευτική ιστορική παραδοξότητα: οι ομάδες που θέλουν να το κερδίσουν θα αγωνιστούν και εντός και εκτός έδρας. Στα προηγούμενα Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα ο γηπεδούχος ήταν ένας – άντε το πολύ δύο, όπως το 2008 (Αυστρία – Ελβετία) και το 2012 (Πολωνία – Ουκρανία). Αυτός ο γηπεδούχος είχε την πίεση του κόσμου που του έκανε συνήθως κακό, παρά την υποστήριξή του.

Δωδέκατος
Πολλές φορές λέμε ότι στο ποδόσφαιρο (και στα σπορ γενικότερα) ο κόσμος είναι ο δωδέκατος παίκτης της ομάδας. Στα Euro ο παίκτης αυτός ήταν άθελά του συχνά μοιραίος. Από το 1980 κι έπειτα ο οικοδεσπότης από τον κόσμο του πιεζόταν: έπρεπε να παίζει και για να τον ικανοποιήσει, ενώ όλοι οι υπόλοιποι φιλοξενούμενοι ανταγωνιστές του σχεδίαζαν το πώς θα καταφέρουν να κερδίσουν τον τίτλο κάνοντας του μια ζημιά που θα του μείνει αξέχαστη. Στα Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα ο διοργανωτής έπαιζε συνήθως τον ρόλο του κορόιδου. Μια δυο νίκες του στην αρχή οδηγούσαν τους πάντες στο να τον περιμένουν ως τελικό νικητή: στην πραγματικότητα ήταν αποτελέσματα διαδικαστικά και προβλεπόμενα, που απλά του μεγάλωναν το άγχος. Σχεδόν σε όλα τα Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα το σενάριο ήταν ίδιο: ο γηπεδούχος λύγιζε από το στρες στον ημιτελικό ή στον τελικό (όταν δηλαδή ο πυρετός ανέβαινε).

Εφυγαν
Το 1980 το Euro έγινε για πρώτη φορά με οκτώ ομάδες. Οι διοργανωτές Ιταλοί δεν έπαιξαν στον τελικό εξαιτίας των Βέλγων. Ημιτελικοί δεν υπήρχαν. Στον τελικό θα αγωνιζόταν ο πρώτος του καθένα από τους δύο ομίλους. Οι Ιταλοί είχαν κερδίσει τους Αγγλους και είχαν φέρει ισοπαλία με τους Ισπανούς: έπρεπε απλά να κερδίσουν τους Βέλγους, αλλά κόλλησαν στο 0-0. Η ομάδα τους ήταν σπουδαία: δυο χρόνια αργότερα κέρδισε το Μουντιάλ της Ισπανίας – αλλά στο άγχος της το καλοκαίρι του ’80 δεν βρήκε γιατρειά. Το ίδιο έπαθαν οι διοργανωτές Γερμανοί από τους Ολλανδούς το 1988. Εφτασαν στον ημιτελικό έχοντας κερδίσει τους Δανούς και τους Ισπανούς πανεύκολα αλλά στο Αμβούργο τους περίμενε ο Βαν Μπάστεν και τους έκλεισε το σπίτι. Το 1992 οι Σουηδοί ένιωσαν πως είναι η μεγάλη στιγμή τους: πάλεψαν γενναία, αλλά βρήκαν τους Γερμανούς στον ημιτελικό. Εφυγαν με ψηλά το κεφάλι τουλάχιστον.

Ζημιές
Οι Γερμανοί έχουν ειδικότητα στις ζημιές. Το 1996 οι ομάδες ήταν πλέον 16 στα τελικά και πρωταγωνιστές του δράματος ήταν οι Αγγλοι. Αποκλείστηκαν κι αυτοί από τους Γερμανούς στον ημιτελικό του Γουέμπλεϊ στα πέναλτι και ενώ όλο το Λονδίνο τραγουδούσε γεμάτο σιγουριά ότι «το ποδόσφαιρο γυρίζει σπίτι». Το ίδιο έπαθαν το 2000 οι Ολλανδοί από τους Ιταλούς: είχαν μετατρέψει σε πάρτι τα ματς του ομίλου (αξέχαστη μια νίκη τους με διπλή ανατροπή κόντρα στη Γαλλία του Ζιντάν) και κερδίζοντας τη Γιουγκοσλαβία με 6-1 στα προημιτελικά έραβαν κουστούμια για το δείπνο των τελικών πανηγυρισμών. Αλλά ο Τόλντο έπιασε τρία πέναλτι στον ημιτελικό και τους άφησε εκτός τελικού. Οι Ιταλοί άντεξαν με παίκτη λιγότερο πάνω από 70 λεπτά.

Σχέδια
Κι όταν πάντως ο διοργανωτής έφτανε στον τελικό ραντεβού με την πίκρα του προέκυπτε. Το 2004 η Ελλάδα χάλασε τα σχέδια των Πορτογάλων και το 2016 ήταν η σειρά των Πορτογάλων να στερήσουν από τους Γάλλους το τρόπαιο στο Παρίσι. Το 2008 και το 2012 οι διοργανωτές δεν ήταν ανάμεσα στα φαβορί. Ούτε οι Ελβετοί και οι Αυστριακοί, ούτε οι Πολωνοί και οι Ουκρανοί θα μπορούσαν να κερδίσουν το τρόπαιο: αποκλείστηκαν και μάλλον ησύχασαν. Από το 1980, όταν και η διοργάνωση απέκτησε ομίλους, οι μόνοι γηπεδούχοι που κατάφεραν να γίνουν πρωταθλητές Ευρώπης ήταν οι Γάλλοι του Μισέλ Πλατινί το 1984. Η εξαίρεση που δικαιολογεί τον κανόνα.

Σασπένς
Φέτος όλο αυτό το επαναλαμβανόμενο σενάριο έχει καταστραφεί από την ίδια τη φόρμουλα της διοργάνωσης. Γηπεδούχοι θεωρούνται οι Αγγλοι γιατί τα ημιτελικά και τα τελικά θα διεξαχθούν στο Γουέμπλεΐ όμως δυο ματς όλα κι όλα – όσο κρίσιμα κι αν είναι – δεν μπορούν να προκαλέσουν υστερία σε μια χώρα. Ασε που οι Αγγλοι δεν είναι ακριβώς γηπεδούχοι: για να επιστρέψουν στο Γουέμπλεϊ, στο οποίο ξεκίνησαν, θα πρέπει να πάρουν πρόκριση σε ματς μακριά από το νησί. Αυτό μεγαλώνει και το σασπένς για την τελική έκβαση της διοργάνωσης. Διότι τα προηγούμενα χρόνια γνωρίζαμε ότι υπάρχει ένα δεδομένο: το δεδομένο ήταν ότι σίγουρα δεν θα το κερδίσει ο γηπεδούχος. Τώρα δεν μπορεί κανείς να το πει ούτε αυτό. Ισα ίσα που οι έδρες θα λείψουν – ειδικά σε όσους σε αυτές τα κατάφεραν πολύ καλά.

Δεν είναι
Καθώς σήμερα ξεκινά η φάση των «16» η απορία είναι να δούμε τι ψάρια πιάνουν μακριά από τις έδρες τους όσοι ως γηπεδούχοι άρεσαν. Μπορεί η Ιταλία του Ρομπέρτο Μαντσίνι να είναι εξίσου επιθετική μακριά από τη Ρώμη που την αγκάλιασε; Μπορεί η Ολλανδία να συνεχίσει να βελτιώνεται φεύγοντας από το Αμστερνταμ; Μπορεί η Δανία να συνεχίσει να παίζει τόσο επιθετικά μακριά από την Κοπεγχάγη; Θα αντέξουν το βάρος του φαβορί οι Αγγλοι χωρίς τη ζεστασιά του Γουέμπλεϊ; Μπορούν οι Γερμανοί να παίξουν το ποδόσφαιρο που παίζουν και εκτός Μονάχου; Παραδόξως πάλι σε ένα Euro η συζήτηση έχει να κάνει με γηπεδούχους. Που όμως γηπεδούχοι δεν είναι πια.