«Θα υπηρετούσα τη μουσική με πίστη και αφοσίωση»

Αν είχατε, έστω εκ των υστέρων, να επιλέξετε µια οποιαδήποτε µορφή τέχνης να της αφοσιωθείτε και να ασχοληθείτε επαγγελµατικά µαζί της, ποια θα ήταν η τέχνη αυτή;

Χωρίς δεύτερη σκέψη, τη μουσική θα διάλεγα. Μου είναι αδύνατο έτσι κι αλλιώς να φανταστώ τη ζωή και την καθημερινότητά μου χωρίς μουσική, χωρίς στίχους. Μικρός ήμουν μαθητής σε ωδείο για πιάνο και κιθάρα. Ως μεταπτυχιακός φοιτητής με τη βοήθεια φίλων προχώρησα λίγο στο μπουζούκι. Μάλιστα δούλεψα και σε ένα ελληνικό εστιατόριο στα σύνορα Γαλλίας και Βελγίου για δύο μήνες. Δύο μπουζούκια και μία κιθάρα ήταν η ορχήστρα μας. Αν και τελικά δεν κατάφερα και σπουδαία πράγματα, δεν μετανιώνω για τον χρόνο που αφιέρωσα στη μουσική, γιατί αποτελεί πάντοτε κομμάτι της ζωής μου, της καθημερινότητάς μου. Είτε ως μουσική επένδυση είτε ως κυρίως θέμα. Το δεύτερο σπανίως πια. Ωστόσο, αν είχα ασχοληθεί επαγγελματικά, θα υπηρετούσα τη μουσική με πίστη και αφοσίωση.

Υπάρχει ένα ταξίδι που, αν και το ονειρεύεστε από παιδί, αισθάνεστε πως δεν θα το κάνετε ποτέ;

Υπάρχει ένα τέτοιο ταξίδι με δύο προορισμούς. Δύο χώρες που πάντοτε ήθελα να επισκεφθώ με το ίδιο ταξίδι αλλά δεν το έχω καταφέρει ακόμη. Πρόκειται για την Αργεντινή και την Ουρουγουάη. Είναι οι χώρες στις οποίες θα ήθελα να ζω εάν δεν ζούσα στην Ευρώπη και ίσως επειδή δεν τις έχω επισκεφθεί, αλλά τις ονειρεύομαι, τις σκέφτομαι και έχω φτιάξει τις εικόνες μου με τον δικό μου τρόπο. Πάντως, αν και είναι αλήθεια ότι «τα καλύτερα λιμάνια είναι εκείνα που δεν ταξιδέψαμε ακόμη», όπως έγραψε ο Χέρμαν Μέλβιλ στο «Μόμπι Ντικ», «τα πραγματικά μέρη δεν βρίσκονται στους χάρτες». «Δεν βρίσκονται στους χάρτες;» αναρωτιέται ο ορθολογικός εαυτός μου. Που τελικώς νικά τις σκέψεις αυτές. Ναι, στους χάρτες βρίσκονται. Γι’ αυτό και θα φροντίσω να το κάνω αυτό το ταξίδι. Και είμαι σίγουρος πως θα είναι εκπληκτικό. Εβλεπα τη σειρά «Ο κατάσκοπος» στο Netflix και είδα εικόνες από το Μπουένος Αϊρες. Ηθελα να διακτινιστώ.

Παραμερίζοντας την κύρια επαγγελματική σας ενασχόληση που σας φέρνει σε επαφή με πολλούς ανθρώπους, σε ποιον βαθμό συνειδητοποιείτε τον εαυτό σας ως έναν άνθρωπο μοναχικό που θα είχε ως μότο του το ποίημα του Καβάφη «Οσο μπορείς»;

Η ενασχόληση με την πολιτική πράγματι με φέρνει σε επαφή κάθε μέρα με πολύ κόσμο. Ο Καβάφης προτρέπει να μην εξευτελίζουμε τη ζωή «γυρίζοντας συχνά κι εκθέτοντάς την στων σχέσεων και των συναναστροφών την καθημερινήν ανοησία». Δύσκολα πάντως να φανταστώ τον εαυτό μου ως άνθρωπο μοναχικό. Ακατόρθωτο. Ιδού μία ακόμη ατέλειά μου. Τώρα, αν πάμε τη συζήτηση στην προσωπική ζωή, ας πω ότι φροντίζω να είναι τέτοια ώστε να μη «γίνει σα μια ξένη φορτική».

Ποιο είναι το γεγονός της παιδικής σας ηλικίας που αισθάνεστε να σας έχει καθορίσει ως άνθρωπο και ενδεχοµένως δεν το έχετε εξοµολογηθεί ως σήµερα;

Τα παιδικά χρόνια, οι αναμνήσεις, τα γεγονότα, τα συναισθήματα της αθώας εποχής κάθε ανθρώπου πιστεύω ότι έχουν μια ξεχωριστή σημασία σε όλη τη διάρκεια του βίου του και σίγουρα συντελούν σε καθοριστικό βαθμό στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Αυτή η περίοδος, η τόσο καθοριστική, δεν μπορεί να αφορά τη δημόσια εικόνα ενός πολιτικού. Εξομολογούμαι όμως μόνο στον πνευματικό μου. Ποτέ δημόσια. Το λέω καμιά φορά και το πιστεύω πάντα: είμαι πολιτικός, δεν είμαι σταρ. Ετσι ο λόγος μου έχει πλαίσιο. Και όταν με ρωτούν για κάτι πιο προσωπικό, πριν απαντήσω σκέφτομαι: κι αν απαντήσω το άλφα ή το βήτα και ένας με ρωτήσει «καλά, και γιατί νομίζεις πως μας ενδιαφέρουν αυτά που λες;». Με τις σκέψεις αυτές μαζεύομαι. Και καλά κάνω.

Πώς θα σχολιάζατε τη ρήση του Πάπα Παύλου Γ’, με αφορμή τους καλλιτέχνες της Αναγέννησης, ότι «οι καλλιτέχνες είναι μοναδικοί και δεν οφείλουν υποταγή στον νόμο»;

Δεν την έχω υπόψη μου τη φράση αυτή. Προφανώς η συνολική σκέψη του Πάπα θα είχε πολλά στοιχεία ακόμη. Ετσι όπως την απομονώνουμε στη συζήτησή μας, είμαι σίγουρος πως την αδικούμε. Και αδικώντας τον θα πω ότι δεν συμφωνώ καθόλου. Αλλο πράγμα η αντισυμβατικότητα κι άλλο η παρανομία. Εκείνος ο Πάπας, ο Παύλος Γ’, θυμάμαι πως ήταν ένας, ας πούμε, νεωτεριστής. Οχι, δεν τον συνδέω με τον Λούθηρο, αλλά λέω πως άνοιξε τις πόρτες της Εκκλησίας του σε εκατομμύρια ανθρώπους. Ισως ο Πάπας με τη φράση του αναφερόταν στον κόσμο της αιωνιότητας, όπου ο ίδιος ήδη ανήκει και όπου κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός και μόνος νόμος είναι η αγάπη. Στον κόσμο όμως του Καίσαρα όλοι οι άνθρωποι είναι και οφείλουν να είναι ίσοι έναντι του νόμου. Είναι ζήτημα κοινωνικού συμβολαίου.