«Πίσω από τα λουλούδια κοίταζα τη θάλασσα»

Το βροχερό βράδυ της 7ης Ιουλίου 1994, μια 44χρονη γυναίκα έχει ένα ατύχημα. Το δίκυκλο στο οποίο επιβαίνει εκτρέπεται της πορείας του και η γυναίκα τραυματίζεται σοβαρά στο συκώτι. Μεταφέρεται στο νοσοκομείο σε κώμα. Οσες ημέρες παραμένει εκεί, ο άνδρας που αγάπησε μένει δίπλα της. Κάθε βράδυ ξαπλώνει στο κρεβάτι του νοσοκομείου, μέχρι που η γυναίκα φεύγει από τη ζωή εξαιτίας εσωτερικής αιμορραγίας. Την τελευταία συζήτηση ανάμεσα στα όργανα των σωμάτων του άνδρα και της γυναίκας, όπως καταγράφηκε από τα ιατρικά μηχανήματα πριν εκείνη πεθάνει, «απομαγνητοφώνησε» ο Ευθύμης Φιλίππου. Ο ίδιος έστησε την παράσταση «Ηπαρ» για λογαριασμό της Εναλλακτικής Σκηνής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που έρχεται σε πρώτη παρουσίαση από τις 9 Απριλίου στο GNO TV. H Αγγελική Παπούλια, που μαζί με τον Χρήστο Πασσαλή, τη μουσικό Ανχέλικα Καστεγιό και τους Ictus Ensemble ζωντανεύουν τον εσωτερικό κόσμο του σώματος, μιλάει στα «Πρόσωπα».

Ποιο είναι το αίσθημα και ο ήχος των οργάνων που «μιλούν» στους θεατές;

Είναι πολύπλοκο και ποικιλόμορφο, όπως το κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου. Υπάρχουν στοιχεία ποιητικά, βίαια, σουρεαλιστικά, οπότε το ίδιο προσπαθήσαμε να κάνουμε και με τη μουσική. Στη σκηνή υπάρχουν τρεις μουσικοί και τρεις ηθοποιοί που παράγουν με κάποιον τρόπο τη μουσική των εσωτερικών οργάνων. Είναι δηλαδή σαν να τα έχουμε αντιμετωπίσει ως μουσικό οργανισμό. Οταν σταματήσουν να παράγουν μουσική, το σώμα πεθαίνει. Η μουσική αυτή είναι άλλες φορές εσωτερική και γλυκιά, άλλες φορές βίαιη και ακανόνιστη. Οπως συμβαίνει δηλαδή σε ένα σώμα που ετοιμάζεται να πεθάνει και σε ένα άλλο που βρίσκεται δίπλα του βοηθάει και προσπαθεί να παρηγορήσει. Είναι σαν μέσα από τα όργανα του σώματος, τη μουσική και τα λόγια τους να μαθαίνουμε τι συνέβη σε αυτό το ζευγάρι.

Από πόσες περιπέτειες και αλλαγές πέρασε η αρχική ιδέα του Ευθύµη Φιλίππου ώσπου να καταλήξει στον Αλέξανδρο Βούλγαρη;

Το κείμενο γράφτηκε πέρυσι τον Γενάρη με σκοπό να παρουσιαστεί τον Ιούλιο του 2020 στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής σαν θεατρική παράσταση. Η αρχική ιδέα ήταν να πάμε εμείς στις Βρυξέλλες, γιατί συνεργαζόμαστε με το μουσικό ανσάμπλ Ictus, και να κάνουμε πρόβες. Στο τελευταίο στάδιο θα έρχονταν οι μουσικοί εδώ για πρόβες πριν από την παρουσίαση. Ολα αυτά φυσικά δεν έγιναν, οπότε αρχίσαμε πέρυσι τον Μάιο να κάνουμε συναντήσεις μέσω Ζoom. Κάναμε πρόβες, όσο εφικτό ήταν και όσο δύσκολο ήταν, για να έχουμε μια επαφή και να διαβάζουμε, ν’ ακούμε τις φωνές μας. Οι μουσικοί επίσης πρότειναν διάφορα σχέδια. Οσο πλησίαζε ο Ιούλιος και τελικά καταλάβαμε ότι δεν θα μπορούσε να γίνει η παράσταση, κάναμε πολλές συνομιλίες με τον Αλέξανδρο Ευκλείδη και καταλήξαμε στο να βρούμε νέες ημερομηνίες παρουσίασης, που θα ήταν τον Δεκέμβρη του 2020. Αργότερα αποφασίσαμε όλοι μαζί να παρουσιάσουμε μια online έκδοση και ότι δεν συμφωνούσαμε με τη λογική του live streaming, επειδή το θέατρο βιώνεται από κοντά και στον ίδιο χώρο. Οπότε σκεφτήκαμε να γίνει μια κινηματογραφική εκδοχή της παράστασης. Αυτό οφείλω να ομολογήσω ότι στην αρχή ήταν λίγο περίεργο, γιατί, ενώ βρισκόμασταν στη σκηνή με τα κοστούμια, με στημένο το σκηνικό, είχαμε την τάση να απευθυνόμαστε προς το κοινό που δεν υπήρχε. Φέραμε δηλαδή μια θεατρική λογική. Σιγά σιγά προσπαθήσαμε να την ξεχάσουμε και να βυθιστούμε πολύ στο τι συνέβαινε εκείνη τη στιγμή. Με τον Αλέξανδρο Βούλγαρη συνδυάσαμε μια κινηματογραφική οπτική της παράστασης που τελικά μας βοήθησε πολύ. Ηταν σαν ένας τελικός συνδημιουργός. Ολη η παράσταση έχει κινηματογραφηθεί σαν να είναι ένας εφιάλτης, ένα εφιαλτικό εσωτερικό τοπίο των οργανισμών. Υπάρχει μια αίσθηση επείγοντος, τα όργανα αγωνιούν γιατί το σώμα πρέπει να κρατηθεί ζωντανό. Οταν επιστρέψουμε σε μια θεατρική απόδοση, θα τα ξανασκεφτούμε όλα. Θα κάνουμε εκ νέου έναν σχεδιασμό. Ας πούμε, βλέποντας το θέαμα από όλες τις γωνιές συνειδητοποιήσαμε ότι όταν παρουσιάσουμε την παράσταση στις Βρυξέλλες, που είναι στα σχέδιά μας, θα δημιουργήσουμε μια συνθήκη που το κοινό να μπορεί να γυρίζει γύρω γύρω, να κινείται γύρω από όλον αυτόν τον οργανισμό.

Η συνθήκη που ζει το θέατρο τον τελευταίο χρόνο, εκτός από περιορισµούς, µπορεί να γεννήσει και νέες δυνατότητες;

Το θέατρο, η συνθήκη του κοινού και των ηθοποιών στον ίδιο χώρο δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Αυτή η σιωπή της ζωντανής στιγμής δεν μπορεί να αντικατασταθεί με τίποτα. Από εκεί ξεκινάνε όλες οι ιστορίες, όταν όλοι μαζί, θεατές, ηθοποιοί και χορευτές, βρίσκονται σε εκείνη τη χρονική πραγματικότητα. Και εγώ χαίρομαι που δεν αντικαθίσταται. Μέχρι να λειτουργήσει ξανά, φυσικά όλοι βρίσκουμε όλους αυτούς τους τρόπους και καλά κάνουμε, αλλά δεν νομίζω ότι γίνεται κάπως αλλιώς.

Στο «Η πόλη και η πόλη», που επίσης αναµένεται στην Εναλλακτική Σκηνή, ποιος είναι ο ρόλος σας;

Πρόκειται για μια ταινία που έχει σκηνοθετηθεί από τον Σύλλα Τζουμέρκα και το Χρήστο Πασσαλή. Μιλάει για τους Εβραίους στη Θεσσαλονίκη που εκτοπίστηκαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Γερμανών. Εκεί υποδύομαι μια γυναίκα που με την οικογένειά της χάνεται όπως τόσοι άλλοι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στα στρατόπεδα. Είναι μια πολύ ωραία ταινία, όπου ανακαλύπτεις τι ακριβώς συνέβαινε εκείνα τα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, πόσο σκληρά συμπεριφέρθηκαν οι Θεσσαλονικείς στους Εβραίους εκείνη την εποχή. Εχει φοβερές λεπτομέρειες και πράγματα που είναι πραγματικά ανατριχιαστικά.

Πέρα από αυτά τα δύο πρότζεκτ δουλεύετε σε κάτι άλλο αυτή την περίοδο;

Εγώ έκανα ταινίες και δούλεψα πολύ στο σινεμά σε δύο αγγλόφωνες ταινίες. Δούλεψα για μια ταινία στη Βιέννη με έναν αργεντινό σκηνοθέτη. Αλλά και σε μια άλλη ταινία μιας γερμανίδας σκηνοθέτριας πού γυρίστηκε το καλοκαίρι στη Μασσαλία και στην Κορσική. Δούλεψα και σε μια ελληνική ταινία του Χρήστου Πασσαλή και τώρα έχω ακόμα μπροστά μου τρεις ταινίες στις οποίες θα συμμετάσχω και είναι αγγλόφωνες. Τον τελευταίο καιρό δουλεύω περισσότερο στο σινεμά. Με έχει κερδίσει γιατί υπάρχει κάτι πολύ μαγικό. Εχει μια εσωτερικότητα που μου αρέσει. Επειδή στη ζωή μου έχω κάνει πολύ περισσότερο θέατρο από ό,τι σινεμά, τώρα αυτή την περίοδο έχω ανακαλύψει πάλι το σινεμά και πόσο πολύ μου αρέσει.

Τι υπήρχε την περίοδο των Blitz και έπειτα χάθηκε ώστε να περάσετε στην επόµενη φάση;

Ηταν μια πάρα πολύ δημιουργική συνεργασία για όλους μας και για μένα μια επιτυχημένη συνεργασία. Εμαθαν όλοι κι έμαθα κι εγώ πολλά. Εχω κάνει τα πάντα, όλες τις δουλειές που μπορεί να φανταστεί κάποιος και όλοι μας έχοντας αυτή την ομάδα τόσο πολλά χρόνια. Οπως συμβαίνει στις συνεργασίες και στις σχέσεις τις μακροχρόνιες, κάποια στιγμή ολοκληρώνεται ένας κύκλος. Θεωρώ ότι αφού δημιουργήσαμε πάρα πολύ ενδιαφέρουσες παραστάσεις, φτάσαμε σε ένα σημείο όπου καλλιτεχνικά δεν συμφωνούσαμε όσο στην αρχή. Δεν είναι κάτι φοβερό. Συμβαίνει. Είναι πολύ καλύτερο που δεν σημειώθηκε κάποια φοβερή ρήξη ή δεν έγιναν καβγάδες. Απλά φτάσαμε σε ένα σημείο που παραδεχτήκαμε ότι καλλιτεχνικά είχαμε παραπάνω διαφορές από ό,τι ομοιότητες. Οσο προχωρούσε με την πάροδο των χρόνων τραβήξαμε ο καθένας προς διαφορετικές κατευθύνσεις, οπότε ήταν πιο δύσκολο να συνεργαστούμε. Εγώ είμαι ευγνώμων για όλη αυτή τη συνεργασία που με διαμόρφωσε, με έμαθε πολλά και με δοκίμασε σε πολλά. Οπότε είμαι ικανοποιημένη απ’ όλη αυτή την προσπάθεια, τη δουλειά μας σε άλλους θεατρικούς χώρους, τα ξένα φεστιβάλ όπου εμφανιστήκαμε.

Αν είχατε τη δυνατότητα να καλέσετε σπίτι παρέα νεαρών φοιτητών κινηµατογράφου για µια βραδιά home cinema, ποιες θα διαλέγατε να τους δείξετε;

Νομίζω πως θα τους έδειχνα το «Ιn the mood for love» του Γουόνγκ Καρ Γουάι. Γιατί είναι μια ταινία που έχω δει πάρα πολλές φορές. Τη βλέπω ξανά και ξανά, την αφήνω και παίζει και κάνω άλλα πράγματα, ακούω τη μουσική, τον ρυθμό της. Είναι μια ταινία που έχει μια δική της γλώσσα και δεν απευθύνεται στο λογικό κομμάτι αλλά σε όλα τα άλλα. Και θεωρώ ότι όταν τη βλέπει κάποιος, οι αισθήσεις του είναι πολύ οξυμμένες και την καταλαβαίνει με τελείως άλλους τρόπους, υποσυνείδητους και όχι με λογικούς και εγκεφαλικούς. Θεωρώ ότι το σινεμά έχει αυτή τη φοβερή δυνατότητα να περνάει μια ιστορία με τελείως διαφορετικούς τρόπους. Και νομίζω ότι αυτή η ταινία τα καταφέρνει πάρα πολύ. Είναι ένα από τα αριστουργήματα του σινεμά. Θεωρώ ότι θα ήταν πολύ καλό να τη δουν κάποιοι φοιτητές. Μια ερωτική ιστορία δοσμένη με φοβερή λεπτότητα και με μια πολύ αόρατη αίσθηση.

Αν υπάρχει µια κινηµατογραφική ταινία στον κόσµο της οποίας θα θέλατε να «περάσετε» ως διά µαγείας, που λένε, για να τη δείτε από µέσα, ποια θα ήταν αυτή;

Νομίζω στον «Καθρέφτη» του Ταρκόφσκι. Να βρεθώ σε αυτό το ξύλινο σπίτι της παιδικής ηλικίας που υπάρχει αυτό το γυάλινο μπουκάλι που πέφτει με το γάλα, στα χωράφια, να δω πώς κινηματογραφούσε τη μητέρα του, τη γυναίκα που έπαιζε τη μητέρα του, το παιδάκι. Θα ήθελα να βρεθώ σ’ έναν τέτοιο προσωπικό χώρο μιας τόσο προσωπικής ταινίας. Να δω πώς τραβούσε τις αναμνήσεις του, τα γυρίσματα που είχαν να κάνουν με τη δική του παιδική ηλικία.

Και για ποιο θεατρικό έργο θα λέγατε το ίδιο;

Πολλά χρόνια πριν, στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2004, είχα δει μια παράσταση της Μαρίνα Αμπράμοβιτς. Λεγόταν «Τhe biography remix». Είχε κάνει ουσιαστικά στη σκηνή τη βιογραφία της ζωής της και είχε παρουσιάσει διάφορες στιγμές και αποσπάσματα από δικές της περφόρμανς. Βρισκόταν και η ίδια στη σκηνή. Αυτή η παράσταση με είχε επηρεάσει πάρα πολύ τότε και νομίζω ότι θα ήθελα να βρεθώ εκεί. Μου άρεσε πολύ η ελευθερία της γραφής. Το ότι περνούσε από το ένα περιστατικό στο άλλο, από τη μια περφόρμανς στην άλλη. Ηταν πραγματικά σαν να βλέπεις τη ζωή της πάνω στη σκηνή. Και με αυτή την έννοια, θεωρώ ότι θα ήταν πολύ ιδιαίτερη εμπειρία. Βέβαια θεωρώ ότι υπήρξα εκεί. Αυτό συμβαίνει με το θέατρο. Το ότι είδα την παράσταση για μένα ισούται με το ότι υπήρξα μέσα της. Ετσι το αντιλαμβάνομαι. Ημουν κάπως μαζί της και με επηρέασε. Με έχει επηρεάσει και την ίδια ως καλλιτέχνιδα.

Μέσα σε αυτή την πανδηµία, εσείς είχατε τον χρόνο για να ακούσετε κάποια από τις προσωπικές σας ανάγκες που στο παρελθόν δεν ήταν και τόσο ανοιχτή;

Τη στιγμή που σταμάτησα να ταξιδεύω τόσο πολύ όσο παλιότερα και ακυρώθηκαν οι δουλειές που είχα κανονίσει, αντιλαμβάνομαι με τελείως διαφορετικό τρόπο τον χώρο. Αρχισα να περπατάω πάρα πολύ. Αλλαξε τελείως τη σχέση μου με τον χώρο και το πού βρίσκομαι. Είναι κάτι που προηγουμένως δεν του έδινα σημασία. Τώρα έδωσα παραπάνω σημασία στο πώς κινείται το σώμα μου γιατί είχε συνηθίσει σε τελείως άλλο ρυθμό, πιο γρήγορο. Τώρα είναι σαν να άνοιξε ο χρόνος με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο – διεστάλη.

Τώρα σκέφτομαι την περσινή καραντίνα, τον περσινό Μάρτη, σαν να έχουν περάσει τρία χρόνια. Σκέφτομαι πράγματα που έγιναν το καλοκαίρι σαν να είναι δύο καλοκαίρια πριν ή τρία. Κάπως ο χρόνος έχει διασταλεί για μένα και είναι σαν να έχει ανοίξει μια άλλη χρονομέτρηση. Αυτό έχει αλλάξει πολύ.

Μια και μιλάμε για τον χώρο, ποια είναι η πρώτη ανάμνηση που σας έρχεται στο μυαλό από το μέρος όπου μεγαλώσατε;

Είναι η θάλασσα. Είχαμε ένα μπαλκόνι που έβλεπε προς τη θάλασσα, οπότε θυμάμαι πολύ συχνά ότι έβγαινα σ’ αυτό και την κοιτούσα. Πίσω από τα λουλούδια και τις γλάστρες κοίταζα τη θάλασσα. Μεγάλωσα στον Αγιο Δημήτριο και είχαμε θέα από το σπίτι μου, μακριά βέβαια, τη θάλασσα στο Καλαμάκι.