Η πρόταση των εκδοτών {LF}για το σκανάρισμα βιβλίων

Η απόδοση τιμήματος για συγγράμματα, ελληνικά και ξένα, που αναπαράγονται κυρίως στα δημόσια πανεπιστήμια καθώς και η ηλεκτρονική πειρατεία των βιβλίων είναι το ζήτημα που αναδεικνύει ο Σύλλογος Εκδοτών Βιβλίου και ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης Εργων Λόγου (ΟΣΔΕΛ), παραμονές της εφαρμογής της ευρωπαϊκής οδηγίας που αφορά την προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων και την εύλογη αμοιβή των δημιουργών.

Βάσει της οδηγίας, καθίσταται υποχρεωτική στα κράτη-μέλη η πρόβλεψη εξαίρεσης ή περιορισμού στα δικαιώματα (δημιουργών και εκδοτών) προκειμένου να επιτραπεί η ψηφιακή χρήση έργων και άλλων αντικειμένων προστασίας για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

Σύμφωνα με τον εκδότη Κωνσταντίνο Δαρδανό, μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Εκδοτών, η προστασία των πνευματικών δικαιωμάτων είναι αναγκαία συνθήκη για να μπορούν οι δημιουργοί να αφιερώνουν τον χρόνο, τον μόχθο και την αφοσίωση που απαιτεί η συγγραφή ενός βιβλίου και οι εκδότες, με τη σειρά τους, να επενδύουν στην παραγωγή και την προβολή του.

ΤΡΕΙΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ. Η ευρωπαϊκή οδηγία πρόκειται να ενσωματωθεί στην ελληνική νομοθεσία για τον περιορισμό της ηλεκτρονικής πειρατείας δίνοντας τρεις επιλογές στον νομοθέτη προκειμένου να ψηφιστεί έως τον Ιούνιο του 2021 και να τεθεί σε εφαρμογή. Στην πρώτη επιλογή επιτρέπεται η χρήση έργων χωρίς άδεια και χωρίς αμοιβή για τους δικαιούχους. Στη δεύτερη, επιτρέπεται η χρήση έργων χωρίς άδεια των δικαιούχων, αλλά με αποζημίωσή τους. Ενώ στην τρίτη επιτρέπεται η χρήση έργων μέσω αδειών που παρέχονται από τους δικαιούχους.

Οι έλληνες εκδότες επιδιώκουν ως δίκαιη λύση την επιλογή της άδειας χρήσης με μια εύλογη αμοιβή. «Το βιβλίο και η πνευματική εργασία έχουν αξία και τίμημα με την πραγματική και τη συμβολική έννοια. Κρατικοί οργανισμοί, βιβλιοθήκες, μουσεία, ινστιτούτα, σχολεία δεν διανοούνται ότι πρέπει να καταβάλλουν κάποιο τίμημα για τα βιβλία. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν υποδομές διασφάλισης και αδειοδότησης ηλεκτρονικού υλικού στα ελληνικά πανεπιστήμια, είναι ορατός ο κίνδυνος της ηλεκτρονικής πειρατείας. Ακόμα και στη δεύτερη επιλογή που προβλέπεται εύλογη αμοιβή, αν ψηφιστεί ο νόμος με αυτή τη διάταξη τότε ο οποιοσδήποτε στο πανεπιστήμιο θα μπορεί να σκανάρει ό,τι θέλει χωρίς να μας ρωτάει» επισημαίνει ο Κ. Δαρδανός.

Για την πρώτη περίπτωση που επιτρέπει στα πανεπιστήμια – προς χάριν παραδείγματος σε διδασκαλία – το ελεύθερο σκανάρισμα των συγγραμμάτων χωρίς άδεια από τον δικαιούχο και χωρίς εύλογη αμοιβή, ουσιαστικά οδηγεί στην κατάργηση του ακαδημαϊκού λόγου και της μετάφρασης των συγγραμμάτων στην ελληνική γλώσσα. Αν ο συγγραφέας γνωρίζει ότι το έργο του θα αναπαράγεται χωρίς άδεια και χωρίς διασφάλιση, τότε δεν θα ξαναγράψει βιβλίο στην ελληνική γλώσσα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ομοίως ούτε ο εκδότης θα ξαναεκδώσει. «Η υιοθέτηση εξαίρεσης, χωρίς αμοιβή, σημαίνει πως τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αποκτούν το δικαίωμα ψηφιοποίησης και χρήσης περιεχομένου και οι δικαιούχοι δεν ερωτώνται και δεν λαμβάνουν αμοιβή. Επίσης, η εφαρμογή της εξαίρεσης δεν εξετάζει τις διμερείς εκδοτικές συμβάσεις, συνεπώς υπάγονται όλα τα έργα, ακόμα και τα μεταφρασμένα, ανεξαρτήτως του τι προβλέπει η σύμβαση μεταξύ του έλληνα εκδότη και του αλλοδαπού εκδότη ή ατζέντη του πρωτότυπου έργου. Είναι προφανές πως ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα οδηγήσει νομοτελειακά σε ανεξέλεγκτη μαζική αναπαραγωγή αποσπασμάτων. Σε πολύ λίγο χρονικό διάστημα δεν θα υπάρχει ενδιαφέρον για τη συγγραφή νέων επιστημονικών έργων, εφόσον οι δημιουργοί δεν θα αμείβονται. Επιπλέον, θα πάψουν να μεταφράζονται έγκυρα, διεθνή επιστημονικά συγγράμματα με υψηλό κόστος πνευματικών δικαιωμάτων, με συνέπεια τη σοβαρή πτώση του επιπέδου της επιστημονικής παιδείας».

Η ΠΡΟΤΑΣΗ. Οι έλληνες εκδότες επισημαίνουν επίσης πως για την προαγωγή των πανεπιστημιακών σπουδών είναι πολύ κρίσιμο το θέμα της επιστημονικής ορολογίας, η οποία απαιτείται να εξελληνιστεί κατά τον επιβαλλόμενο τρόπο ώστε να υπηρετήσει τους αυριανούς επιστήμονες. Για αυτούς τους λόγους επιθυμούν η εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας να ορίζει στην ελληνική νομοθεσία ότι δεν θα επιτρέπεται η χρήση έργων που απευθύνονται στην εκπαιδευτική αγορά (πανεπιστημιακά συγγράμματα), εκτός εάν υπάρχει σύμβαση αδειοδότησης.

Η εφαρμογή της οδηγίας βρίσκεται σε διερευνητική φάση από την πλευρά των φορέων του υπουργείου Πολιτισμού που είναι αρμόδιο να εισηγηθεί την ψήφισή της, το αποτέλεσμα της οποίας θα φανεί στις 17 Ιουνίου 2021.