Γιατί μας αφορούν οι Διεθνείς Σχέσεις

Δεν είναι λίγες οι φορές που στο πλαίσιο του σχολιογραφικού και αρθρογραφικού οίστρου οι Διεθνείς Σχέσεις καταλήγουν ιδεολόγημα. Ανάλογα με την οπτική που έχει επιλέξει κανείς -ακόμη χειρότερα: ανάλογα με το συμπέρασμα που έχει προαποφασίσει -, διαστέλλει την έννοια για να την προσαρμόσει σε μια «άποψη». Οι Διεθνείς Σχέσεις, ωστόσο, είναι επιστημονικός κλάδος που διέπεται από εσωτερική λογική και κανόνες. Εχει τον δικό του μεθοδολογικό στοχασμό και εργαλεία που οδηγούν σε συμπεράσματα. Το υπενθύμισε με έμμεσο τρόπο ο Γκράχαμ Αλισον στο πρόσφατο «Σε τροχιά πολέμου» (εκδ. Πεδίο, 2020, μτφ. Λουκρητία Μακροπούλου), για τη σύγκρουση ΗΠΑ – Κίνας, χρησιμοποιώντας μία από τις παλαιότερες αναλύσεις στην εργαλειοθήκη των Διεθνών Σχέσεων: τη λεγόμενη «παγίδα του Θουκυδίδη».

Τη φιλοσοφία, την ιστορία και την εξέλιξη, τις «αρχές», την αμφισβήτησή τους και -γιατί όχι; – τις αγωνίες της επιστήμης παρουσιάζει πλέον ο τόμος «Ενας αιώνας Διεθνών Σχέσεων 1919-2019» (επίσης εκδ. Πεδίο, 2020), που επιμελούνται οι Ανδρέας Γκόφας (αναπληρωτής καθηγητής Θεωρίας και Επιστημολογίας στο Πάντειο), Γιώργος Ευαγγελόπουλος (αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Διεθνών Σχέσεων, Πάντειο) και Μαριλένα Κοππά (αναπληρώτρια καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, Πάντειο). Πολυσυλλεκτικός όσον αφορά τις οπτικές ανάλυσης (συνολικά συμμετέχουν 52 συγγραφείς), πολυθεματικός και με έντονο το στοιχείο της κριτικής σκέψης, ο τόμος εξοικειώνει τον ενημερωμένο αναγνώστη με ζητήματα που έχουμε μάθει να αποκαλούμε «επίκαιρα», αλλά εν πολλοίς παραμένουν άγνωστα.

ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ. Στους επιμέρους τίτλους ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι «Διεθνείς Σχέσεις και γεωπολιτική» (Γιώργος Πρεβελάκης), «Η πορεία της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής» (Χαράλαμπος Παπασωτηρίου), «Η μελέτη της ρωσικής πολιτικής και των ελληνορωσικών σχέσεων» (Κωνσταντίνος Φίλης), οι πολιτικές Τουρκίας (Νικόλαος Ραπτόπουλος) και Κίνας (Κωνσταντίνος Τσιμώνης), «Η διεθνής πολιτική ως πηγή του Διεθνούς Δικαίου» (Χρήστος Λ. Ροζάκης), «Η ανάγκη στρατηγικού σχεδιασμού στον τομέα της εθνικής ασφάλειας» (Θάνος Ντόκος), «Ο εθνοκεντρισμός και οι συνέπειές του» στην ελληνική περίπτωση (Αλέξης Ηρακλείδης). Στο ξεχωριστό τελευταίο κεφάλαιο περιγράφονται οι προκλήσεις για την επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων μέσα από 12 συνεισφορές που εκτείνονται από την τεχνητή νοημοσύνη, το Μεταναστευτικό και την παγκόσμια περιβαλλοντική διακυβέρνηση ως τις πανδημίες και το Ισλαμικό Κράτος. «Η διαμόρφωση μιας θεωρίας στις Διεθνείς Σχέσεις και η συγκρότησή της σε ενιαίες αρχές και περιεχόμενο δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθεί ότι υφίσταται» σημειώνει σχετικά ο Χαράλαμπος Τσορδανίδης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, διευθυντής στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σπουδών. «Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι θα πρέπει να επιδιώκεται η σύνθεση των θεωριών, αλλά μάλλον αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με τρόπο χρηστικό και με όρους πραγματισμού». «Η συζήτηση δεν έχει κατασταλάξει ακόμη περί του αν η παρούσα πραγματολογική πολυμορφία του κλάδου θα έχει συνέχεια και, αν ναι, ποιο πρέπει να είναι το είδος εκείνου του δημιουργικού και ανανεωτικού πλουραλισμού που θα πρέπει να καθοδηγεί τον διεθνολόγο σε ένα παγκοσμιοποιημένο και ανομοιογενές “διεθνές” περιβάλλον…» συμπληρώνει από την πλευρά του ο Βασίλειος Παϊπάης, επίκουρος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Αγίου Ανδρέα στη Σκωτία. «Σε κάθε περίπτωση, παρά τις ασάφειες και την αβεβαιότητα που περιβάλλουν τη φύση και τη λειτουργία του, φαίνεται ότι ο πλουραλισμός ήρθε για να μείνει».