Μεγάλες αγάπες

«Η Μόσχα δεν ενοχλείται από το ότι η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Παρά τη διάσταση απόψεων σε επιμέρους ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, μεταξύ των χωρών μας δεν υπάρχουν διαφορές σε θέματα ουσίας»: τα παραπάνω είπε ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών Λαβρόφ, μετά τις σκληρές δηλώσεις του αμερικανού ομολόγου του Πομπέο για την Τουρκία και το ΝΑΤΟ. Ο Λαβρόφ έσπευσε να καλύψει πλήρως την Τουρκία στα… θέματα ΝΑΤΟ, λες και η Ρωσία μετέχει σε αυτό: «Είμαι πεπεισμένος ότι οι σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας αποτελούν παράδειγμα για το πώς δύο ανεξάρτητες χώρες συνεργάζονται από κοινού για να υλοποιήσουν την πολιτική τους. Δεν κάμπτονται ενώπιον κανενός, δεν θέτουν τελεσίγραφα, δεν υφίστανται έξωθεν επιρροές. Το γεγονός ότι η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν συνιστά για μας εμπόδιο». Γιατί όμως οι Ρώσοι έσπευσαν να μπουν στη μέση;
Η προφανής απάντηση έχει δύο σκέλη: Το ένα είναι ότι η Ρωσία έχει ανοίξει μεγάλες δουλειές με την Τουρκία. Και αυτές δεν είναι μόνο οικονομική υπόθεση. Εδώ και καιρό λαμβάνουν ευρύτερο χαρακτήρα. Αυτό άλλωστε είναι και το παράδειγμα των πυραύλων S400 το οποίο και προκαλεί έντονα τους Αμερικανούς. Οι δουλειές είναι μεγάλη υπόθεση και πέρα από τα όπλα: στην κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων μα και σε πολλά επίπεδα, από τον τουρισμό μέχρι τη βαριά βιομηχανία. Το άλλο σκέλος είναι βέβαια ότι για τη Ρωσία, το να ρίχνει λάδι στη φωτιά στα προβλήματα του δυτικού «στρατοπέδου», είναι μια τακτική που την ασκεί τα τελευταία εκατό χρόνια ανεξαρτήτως δικού της εσωτερικού καθεστώτος. Τελικά, η ουσία είναι ότι ακόμα και εκεί που οι διαφορές της Μόσχας με την Αγκυρα είναι ακραίες, οι δύο χώρες σπεύδουν να τονίσουν ότι θέματα όπως η Συρία ή η Λιβύη δεν αρκούν να τις φέρουν απέναντι. Τα ξεπερνάνε όλα. Και αυτό συμβαίνει επειδή το κύριο θέμα τους είναι η κοινή αντίθεση στη Δύση, όχι οι μεταξύ τους.
Ετσι, όμως, όσο μεγαλώνει η ρωσοτουρκική εγγύτητα τόσο μεγαλώνει και η οξύτητα με τη Δύση – της Τουρκίας, όχι της Ρωσίας. Αυτή την έννοια είχε και η κάλυψη Λαβρόφ: ότι η Τουρκία δεν είναι μόνη της, την ώρα που με τις ΗΠΑ και, ακόμα περισσότερο, με τη Γαλλία, οι διμερείς σχέσεις έχουν ξεφύγει. Και εκεί βρίσκεται και η βαθύτερη απάντηση στο «πρόβλημα Τουρκία»: είναι η απόφαση που έχει λάβει ο Ερντογάν να πάρει τη χώρα του από το δυτικό στρατόπεδο και να τη μεταφέρει σε κάτι διαφορετικό. Σήμερα, που δεν υπάρχει Ψυχρός Πόλεμος, δεν υπάρχει και το ισοδύναμο αντίπαλο δέος. Υπάρχουν όμως άλλα, όπως η σχέση με το Ιράν, με το οποίο Ρωσία και Τουρκία επιχείρησαν τη διαμόρφωση μιας ιδιότυπης τριμερούς συνεργασίας η οποία δεν έχει λειτουργήσει.
Ο Ερντογάν έχει ανατρέψει τον Κεμάλ ολοκληρωτικά. Μαζί, έχει ανατρέψει και τον δυτικό κοσμικό προσανατολισμό της Τουρκίας. Αλλά η Δύση ακόμα αποφεύγει να παραδεχθεί την πραγματικότητα. Και αυτό για την Τουρκία είναι ένα μεγάλο όπλο. Που, όμως, για πρώτη φορά με τους ρωσικούς πυραύλους, μοιάζει πλέον να μην είναι αποτελεσματική ασπίδα για τους Τούρκους. Η νέα αυτή πραγματικότητα αποτυπώνεται όχι μόνον σε συνεχείς δηλώσεις μα κυρίως στο πρόσφατο αμερικανικό νομοσχέδιο που εισάγει το ζήτημα των κυρώσεων για την Αγκυρα. Και το ερώτημα που είναι τώρα ανοιχτό είναι το τι θα κάνει η επόμενη αμερικανική κυβέρνηση: θα συνεχίσει σε αυτή την κατεύθυνση, ή θα επενδύσει σε μία εντελώς μάταιη απόπειρα επαναπροσέγγισης με την Τουρκία που ήδη έχει φύγει από τη Δύση; Ουδείς γνωρίζει ακόμα. Ομως από αυτό θα εξαρτηθούν πάρα πολλά.















