Ο κορωνοϊός χτυπά τις ανταποκρίσειςτων δημοσιογράφων

Η πανδημία έχει δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ οικονομικής αναταραχής και αυξημένων κινδύνων που υπονομεύει το μέλλον των δημοσιογραφικών ανταποκρίσεων και αποστολών στο εξωτερικό.

Για παράδειγμα, η Μέγκαν Ζανέτσκι. Βρισκόταν στη Γουατεμάλα για να καταγράψει τις συνθήκες διαβίωσης των ξένων μεταναστών όταν χτύπησε η πανδημία. Εργαζόταν ήδη δύο χρόνια ως ανταποκρίτρια στο εξωτερικό, καλύπτοντας κυρίως χώρες της Νότιας Αμερικής. «Ταξίδευα με αεροπλάνο, με λεωφορείο ενίοτε και με μοτοσικλέτα στις επαρχιακές περιοχές της Λατινικής Αμερικής, τις οποίες συχνά ξεχνά ο υπόλοιπος κόσμος. Συνήθως ήμουν μόνη, διότι, παρότι είναι λιγότερο ασφαλές, κέρδιζα περισσότερα χρήματα, μια και εργάζομαι ως ανεξάρτητη δημοσιογράφος για διάφορα έντυπα».

Οταν ξεκίνησε μαζί με έναν συνάδελφο για μια αποστολή δύο εβδομάδων στη Γουατεμάλα, στις αρχές Μαρτίου, η Ζανέτσκι δεν μπορούσε να φανταστεί τι θα ακολουθούσε. Μέσα σε μερικές ημέρες έκλεισαν όλα τα σύνορα γύρω τους και έπρεπε να επιστρέψουν άμεσα στην Κολομβία. Σε μια περίοδο κατά την οποία η κάλυψη των διεθνών εξελίξεων ήταν πιο σημαντική από ποτέ, ο κορωνοϊός δημιούργησε ένα εκρηκτικό μείγμα κινδύνων, που περιορίζει την ικανότητα καταγραφής τους.

Δημοσιογράφοι, στελέχη και ειδικοί περιγράφουν στο Ινστιτούτο Poynter τη νέα πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν καλύπτοντας τις ειδήσεις ανά τον κόσμο και τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις. Οι δημοσιογραφικές αποστολές σε διάφορες χώρες ήδη είχαν δεχθεί ένα ισχυρό πλήγμα τα τελευταία χρόνια λόγω της οικονομικής κρίσης. Τα γραφεία των μεγάλων ΜΜΕ στο εξωτερικό έκλεισαν το ένα μετά το άλλο και αντικαταστάθηκαν από ανεξάρτητους δημοσιογράφους που πήγαιναν σε αποστολές υπό πολύ δύσκολες συνθήκες.

Ο Covid-19 επιτάχυνε αυτή τη διάλυση, εξηγεί ο Ρόμπερτ Μαχόνι, αναπληρωτής διευθυντής της Επιτροπής για την Προστασία των Δημοσιογράφων, ενός οργανισμού για την ελευθερία του Τύπου.

Πρόκειται για μια πραγματικότητα που αντιμετωπίζει ο μεξικανός φωτορεπόρτερ Λουίς Αντόνιο Ρόχας από τον Μάρτιο, όταν η πανδημία χτύπησε τη χώρα του. Ο Ρόχας έχει περάσει χρόνια μοιράζοντας τον χρόνο του μεταξύ αποστολών στο εσωτερικό του Μεξικού, καλύπτοντας κυρίως αγροτικά θέματα, και αποστολών στο εξωτερικό φωτογραφίζοντας θέματα όπως τα παιδιά – στρατιώτες και η μετανάστευση. Το να είσαι δημοσιογράφος στο Μεξικό ήταν πάντα επικίνδυνο. Περισσότεροι από 140 δημοσιογράφοι έχουν σκοτωθεί στη χώρα από το 2000, σύμφωνα με τα στοιχεία των Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα. Πολλοί άλλοι έχουν συλληφθεί ή εξαφανιστεί.

Ο Ρόχας και συνάδελφοί του δημιούργησαν την οργάνωση Frontline Freelance Mexico, προκειμένου να εργάζονται ομαδικά και να αντιμετωπίζουν έτσι κάπως τους κινδύνους.  Αλλωστε για τους φωτορεπόρτερ δεν υπάρχει τηλεργασία, δεν υπάρχει δουλειά από το σπίτι. «Για να τραβήξουμε καλές φωτογραφίες, πρέπει να πάμε όσο πιο κοντά γίνεται», λέει. «Μόνο έτσι μπορεί να συνδεθεί ο αναγνώστης, να μπει στη θέση του άλλου ανθρώπου, εκείνου που βρίσκεται μπροστά στον φακό μου».

Πρόκειται για έναν αγώνα που απασχολεί πολλούς δημοσιογράφους σε όλο τον κόσμο. Ο πυρήνας της δουλειάς τους είναι να βρίσκονται εκεί όπου εξελίσσονται οι καταστάσεις – να περνούν χρόνο οικοδομώντας εμπιστοσύνη με ανθρώπους που δεν μπορείς να βρεις στο τηλέφωνο ενώ εργάζεσαι στο Λονδίνο ή στη Νέα Υόρκη. Για να γίνει αυτό όμως χρειάζονται χρήματα – να νοικιάσεις αυτοκίνητο, να πληρώσεις έναν ντόπιο που θα σε βοηθήσει, αεροπορικά εισιτήρια και ξενοδοχεία. Και μετά πρέπει να περάσεις χρόνο σε ένα περιβάλλον που δεν είναι φιλικό εξαρχής. Τώρα πια, τα ασφαλή ταξίδια σε πολλές περιοχές του κόσμου είναι ανέφικτα ή πολύ πιο δαπανηρά από πριν. Για παράδειγμα, πλέον ο Αμαζόνιος ή τα σύνορα της Βενεζουέλας με την Κολομβία, που απασχόλησαν τα διεθνή ΜΜΕ συχνά τον περασμένο χρόνο, είναι απλησίαστα. Οι δημοσιογράφοι μπορούν από τα γραφεία τους να καταγράψουν μόνο ένα μικρό μέρος των σημαντικών εξελίξεων.

Στην Αφρική υπάρχουν πολεμικές ζώνες στις οποίες οι δημοσιογράφοι δεν έχουν πια ασφαλή πρόσβαση. Στην Κίνα η κυβέρνηση απέλασε 13 αμερικανούς ανταποκριτές από μεγάλες εφημερίδες λόγω της πολιτικής αντιπαράθεσης Πεκίνου – Ουάσιγκτον. Στην Ουχάν, ο δημοσιογράφος Λι Ζεχούα εξαφανίστηκε δύο μήνες αφότου δημοσιοποίησε βίντεο όπου κατέγραψε το ξεκίνημα της πανδημίας. Στην Ινδία, οι Αρχές προσπαθούν να λογοκρίνουν την κάλυψη της πανδημίας. Δημοσιογράφοι σε όλο τον κόσμο έχουν φυλακιστεί επειδή επέκριναν τη διαχείριση της πανδημίας από τις κυβερνήσεις τους. Ρεπόρτερ στις ΗΠΑ, την Αϊτή, την Τσετσενία, τη Βραζιλία, την Γκάνα και πολλές άλλες χώρες έχουν δεχθεί απειλές και επιθέσεις για τις αποκαλύψεις τους σχετικά με την κρατική ολιγωρία στον κορωνοϊό.

Η λύση, λένε οι ειδικοί, βρίσκεται στην ενίσχυση της συνεργασίας και στο μοίρασμα των έγκυρων πληροφοριών και των πηγών. Οι δημοσιογράφοι, ανταγωνιστικοί κατά βάση, έχουν δείξει ότι μπορούν να συνεργάζονται στις δύσκολες συνθήκες και να αλληλοπροστατεύονται.