Διαπραγμάτευση για το μέλλον της Ευρώπης

Αρχίζει η μεγάλη διαπραγμάτευση. Με τη σημερινή τηλεδιάσκεψη κορυφής των είκοσι επτά κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) ανοίγει η διαπραγμάτευση πάνω στο πακέτο προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την «Ευρώπη της Νέας Γενιάς» («New Generation Europe») – πακέτο που καλύπτει αφενός το Ταμείο Ανάκαμψης προτεινομένου ύψους 750 δισ. ευρώ αλλά και τον πολυετή προϋπολογισμό της Ενωσης (Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο – ΠΔΠ) για την περίοδο 2021-2027 συνολικού ύψους 1,1 τρισ. ευρώ. Οπως όλα δείχνουν, η σημερινή συζήτηση δεν πρόκειται να καταλήξει σε συμφωνία. Απλώς θα γίνει προσπάθεια να συγκλίνουν οι απόψεις προκειμένου να επιτευχθεί τελικά συμφωνία (αν επιτευχθεί) μέσα στον Ιούλιο, όταν το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ελπίζεται ότι θα συγκληθεί με τη φυσική παρουσία των ηγετών στις Βρυξέλλες. Η πρόταση της Επιτροπής είναι βέβαια αρκετά φιλόδοξη τόσο ως προς το συνολικό ύψος των πόρων που προτείνονται (αθροιστικά 1,850 τρισ. ευρώ) όσο και ως προς τον τρόπο άντλησης των πόρων.

Σε ό,τι αφορά το Ταμείο, η Επιτροπή θα προσφύγει σε δανεισμό από τις χρηματαγορές με την έκδοση ομολόγου. Θα είναι ένα οιονεί ευρωομόλογο (όχι όπως ακριβώς το θέλουμε αλλά πάντως ένα ευρωομόλογο), με το οποίο για πρώτη φορά θα δανεισθεί σ’ αυτό το ύψος αξιοποιώντας την υψηλή φερεγγυότητα που έχει. Ο δε νέος πολυετής προϋπολογισμός προτείνεται να χρηματοδοτηθεί με την αύξηση του συνολικού ορίου χρηματοδότησής του από το 1% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ) στο 2% προκειμένου στο πλαίσιό του να ενταχθεί και το Ταμείο Ανάκαμψης. Το επιπρόσθετο και πολύ σημαντικό στοιχείο είναι ότι η Επιτροπή προτείνει τα 500 δισ. (από τα 750) του Ταμείου να χορηγηθούν με τη μορφή επιδοτήσεων (grants) και όχι δανείων στα κράτη – μέλη. Και για την κατανομή αυτή η Επιτροπή χρησιμοποιεί έναν σύνθετο δείκτη που ευνοεί ιδιαίτερα την Ελλάδα, αφού της δίνει συνολικά το 5,8% των πόρων, περίπου 33 δισ. ευρώ καθαρά. (Μαζί με τους πόρους του πολυετούς προϋπολογισμού η Ελλάδα θα λάβει πάνω από 50 δισ. ευρώ, ποσό ικανό εάν χρησιμοποιηθεί σωστά να αλλάξει τη μορφή της χώρας.)

Αλλά η πρόταση αυτή πρέπει να υιοθετηθεί από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, διαφορετικά δεν υπάρχει. Να υιοθετηθεί από τα κράτη – μέλη. Και δυστυχώς η πρόταση προκαλεί τη σφοδρή αντίδραση των τεσσάρων που έχουν γίνει πέντε φειδωλών κρατών – μελών (Σουηδίας, Δανίας, Ολλανδίας, Αυστρίας, στις οποίες έχει προστεθεί εσχάτως και η Φινλανδία με τον νέο υπουργό Οικονομικών της). Οι χώρες αυτές διαφωνούν σχεδόν σε όλα: για το προτεινόμενο ύψος του προγράμματος, για τον τρόπο χρηματοδότησης (μέσω δανεισμού), για (και κυρίως) τη χορήγηση επιδοτήσεων και όχι δανείων αλλά και για την κλείδα κατανομής (με την οποία διαφωνούν και άλλες χώρες από την Ανατολική Ευρώπη). Και επιπλέον οι χώρες αυτές θέλουν και αυστηρή αιρεσιμότητα, νέα Μνημόνια περίπου δηλαδή, αγνοώντας την ανάγκη για επίδειξη υψηλότερης αλληλεγγύης προς τις χώρες που οι οικονομίες και κοινωνίες τους έχουν δοκιμασθεί σκληρά από την πανδημία του κορωνοϊού.

Ολα αυτά τα ζητήματα είναι σήμερα στο τραπέζι της (τηλε)διάσκεψης με βασικό στόχο να υπάρξει ξεκαθάρισμα θέσεων και σύγκλιση απόψεων. Πάντως θα είναι επιτυχία εάν το πακέτο έστω και κάπως αλλοιωμένο μπορέσει να υιοθετηθεί μέσα στον Ιούλιο και να αρχίσει να εφαρμόζεται μέσα στο φθινόπωρο. Η πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι τεράστια, υπαρξιακή. Εάν αποτύχει στη σχετικά γρήγορη υιοθέτηση του πακέτου αυτού, η νομιμοποίησή της, η αποδοχή της δηλαδή από τους πολίτες, θα κλονισθεί συθέμελα. Ιδιαίτερα οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που επλήγησαν βαρύτερα από την πανδημία προσδοκούν ως το «μάννα εξ ουρανού» το πακέτο αυτό για να αντιμετωπίσουν τις βαθύτατα ζημιογόνες οικονομικές συνέπειες (ύφεση, ανεργία, κ.λπ.) της πανδημίας. Η διαπραγμάτευση που ξεκινά θα αποδείξει εάν η Ενωση είναι στη «Χαμιλτόνια φάση» (Hamilton moment), στη φάση δηλαδή που μπορεί να κάνει το άλμα προς βαθύτερη ενοποίηση ως σύστημα αλληλεγγύης και συνοχής.

Ο Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών