Το μυθιστόρημα που δεν θα γραφεί

Σε μια συνέντευξή του με τον Δημήτρη Ν. Μανιάτη, δημοσιευμένη στα «ΝΕΑ» τον περασμένο Νοέμβριο, ένας έλληνας μηχανικός που συμμετέχει στο πλήρωμα ιταλικών πλοίων ως διασώστης «στα νερά της πιο θανατηφόρας θάλασσας, της Μεσογείου», ο Ιάσονας Αποστολόπουλος, λέει ανάμεσα σε άλλα:

«Αυτό που μας άλλαξε ως άτομα και ως ομάδα ήταν στις 28 Οκτωβρίου 2015, όταν βουλιάζει μια βάρκα στον Μόλυβο με 150 άτομα. Στα 2 μίλια από εμάς να πνίγονται, και εμείς να μην μπορούμε να κάνουμε τίποτα». Δεν είναι μόνο το απόσπασμα που παραθέτουμε, είναι το σύνολο της συνέντευξης αυτής που σε κάνει να αισιοδοξείς καθώς, μαζί με την αίσθηση μιας γρηγορούσας ανθρωπιάς, παρατηρείς κάτι εξίσου πολύτιμο: οι δυσχερείς, δυσχερέστατες συνθήκες μέσα στις οποίες «εργάζονται» οι διασώστες αντί να αμβλύνουν μια παρατηρητικότητα όσον αφορά ένα ψυχικό βάθος που συνειδητοποιείται όταν τα πράγματα ηρεμούν, εδώ αισθάνεσαι τις συνθήκες αυτές να κάνουν ακόμα πιο οξεία και οδυνηρή την παρατηρητικότητα αυτή.

Μεταφέροντας τη συνθήκη αυτή στην ατμόσφαιρα της πρωτοφανούς κρίσης που ζει η ανθρωπότητα και που πριν από πέντε μήνες δεν υποψιαζόμασταν καν την ύπαρξή της, δεν μπορεί να μη σκεφτεί κανείς πως στα εύσημα που απονέμονται καθημερινά σε γιατρούς και σε νοσηλευτές για τους πανθομολογούμενους λόγους, θα έπρεπε να προστεθεί ένα ακόμη εύσημο για μια τελείως διαφορετικής υφής αιτία. Δεν είναι μόνο ο καθημερινός τους αγώνας και η αγωνία για τη διάσωση ανθρώπων που κινδυνεύουν, αγνοώντας τον κίνδυνο που διατρέχουν οι ίδιοι, είναι και κάτι άλλο που σπάνια ή μάλλον ποτέ δεν μνημονεύεται ως λόγος ώστε να αναγνωρίσουμε έναν επιπλέον ηρωισμό ή έστω μια συγκινητική υπέρβαση στον άνθρωπο που έρχεται διαρκώς αντιμέτωπος με όρους και προϋποθέσεις σκληρότατες και απάνθρωπες. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να ζει κάτι πρωτοφανές και αδιανόητο και να μην αισθάνεται πως «γράφεται» ταυτόχρονα μέσα του ένα μυθιστόρημα, που όμως αν του «παραχωρηθεί» έχει χάσει το παιχνίδι του αντικειμενικού σκοπού που είναι μια αφοσίωση χωρίς κενά, χωρίς άλλης υφής προβληματισμούς, κυρίως χωρίς να σε απασχολεί τι συμβαίνει σ’ εσένα τον ίδιο. Είναι μια από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες που μπορεί να υποστεί ο κάθε άνθρωπος, την ίδια στιγμή που αισθάνεται ως σκεύος εκλογής με αυτά που σκέφτεται, να πρέπει να υποτάξει τον εαυτό του στον κοινό κανόνα του ανθρώπου που απλώς ενεργεί αποτελεσματικά.

Δεν μπορεί να μη συλλογιστεί κανείς όλο αυτό το «υλικό» που έχει προκύψει και θα ογκούται καθημερινά μέσα σε γιατρούς και νοσηλευτές όσο θα διαρκεί η πανδημία, και που όποια έκφραση κι αν αποκτήσει, ενώ η πανδημία θα έχει γίνει μια ανάμνηση, ουσιαστικά θα είναι σαν να μην υπήρξε. Αν μπορεί να υπάρξει μια παρηγοριά για όλους όσους – κι αυτό δεν αφορά μόνο τους γιατρούς και τους νοσηλευτές – ή μάλλον το μέγα άθλημα που προτείνεται στον καθένα είναι να έχει συμφιλιωθεί πριν φύγει από αυτήν τη ζωή με κάτι εξαιρετικό που ένιωσε αλλά δεν πήρε ποτέ μορφή και δεν εκφράστηκε με οποιονδήποτε τρόπο.