«Ο “ξένος” δεν είναι σοβαρή λέξη»

Μία αναγωγή του κοινωνικού ιστού που αποβάλλει διακαώς ό,τι δεν είναι αναγνωρίσιμο, χλευάζει και υποτιμά ό,τι δεν καταλαβαίνει και που το αντιμετωπίζει ως «διαφορετικό» απλώς για να δικαιολογεί τον φόβο απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό είναι η κωμικοτραγική ιστορία στον πυρήνα της παράστασης «Υβόννη» του σπουδαίου Βίτολντ Γκομπρόβιτς που ανεβαίνει στο Ξενοδοχείο Μπάγκειον σε σκηνοθεσία Μιχάλη Γιγιντή. Ο τελευταίος εξηγεί στο «Νσυν» λεπτομέρειες για το ανέβασμα.

Πώς προέκυψε η ιδέα για την παράσταση;

Υστερα από παρότρυνση της Ελένης (Δαφνή) και του Μάνθου (Καλαντζή) να διαβάσω κάποια κείμενα. Η «Υβόννη» ήταν ένα από αυτά. Ξεκίνησα την ανάγνωση χωρίς να έχω την παραμικρή ιδέα για το έργο. Μέσα στις 10 πρώτες σελίδες είχα εντυπωσιαστεί από τη σουρεαλιστική του διάθεση και την παράλογη ανάπτυξη των διαλόγων και εξέλιξη των καταστάσεων. Με ενθουσίασε ο τρόπος με τον οποίο καταφέρνει να πραγματεύεται τεράστιες ιδέες μέσα από πολύ απλές και φαινομενικά κωμικές στιγμές. Μέσα από ένα κοίταγμα, από το άγγιγμα μιας τρίχας. Πρόκειται για μια ιστορία που μέσα από κωμικοτραγικές συνθήκες καταφέρνει μια ενδελεχή ψυχολογική ανάλυση και την ανάγει στην κοινωνική της διάσταση. Ο Γκομπρόβιτς ήταν μια ιδιοφυΐα. Θα ήθελα να περάσω έναν μήνα μαζί του και να συζητάω για ώρες γύρω από όλα όσα αναπτύσσει στο έργο του.

Τι δύναμη έχει για εσάς η σιωπή;

Την ίδια που θα είχε ο λόγος, αν η σιωπή ήταν το δεδομένο. Η σιωπή κατά κάποιον τρόπο είναι απουσία λόγου, δράσης. Και η απουσία σε μια πιο αφηρημένη διάσταση είναι συνυφασμένη με τον θάνατο. Παραδείγματος χάριν, όταν έχουμε μάθει ότι συνεχώς κάτι πρέπει να συμβαίνει – γιατί αν δεν συμβεί και μάλιστα γρήγορα τότε κάτι δεν πάει καλά -, τότε οτιδήποτε σπάει αυτή τη «ροή» μάς προκαλεί αμηχανία. Πεθαίνει αυτή η «κανονικότητα». Κι αν δεν το διαχειριστούμε, τότε με σχεδόν ψυχαναγκαστικό τρόπο αναγκάζουμε εμείς τον εαυτό μας να κάνει οπωσδήποτε κάτι για να συνεχιστεί αυτή η κανονικότητα. Να πάει παρακάτω η συζήτηση, να περάσει το βράδυ, η εβδομάδα, ο χρόνος και η ζωή γενικά. Ακόμη κι αν λέμε μόνο μαλακίες (που προσωπικά δεν έχω κανένα θέμα!). Και τότε εκθέτουμε τους εαυτούς μας σε μεγάλο βαθμό. Σε μια άλλη εξήγηση βέβαια, η σιωπή έχει άλλο αντίκτυπο. Οταν π.χ. κάποιοι βιώνουν καταστάσεις που εσύ, από τύχη, ίσως δεν τις βιώνεις και επιλέγεις τη σιωπή, γιατί απλά τυχαίνει κάποια δεινά να μη σε αγγίζουν, ακόμη κι αν συμβαίνουν δίπλα σου, τότε η σιωπή είναι συμβιβασμός και πολλές φορές συνενοχή.

Κατά τη γνώμη σας, απέχουν τόσο από μας όσοι μας φαίνονται ξένοι;

Οχι. Φυσικά όχι. Η έννοια του «ξένου» σε κοινωνικό επίπεδο δεν είναι σοβαρή λέξη. Οσο μπορούμε να κατανοήσουμε τον κόσμο, όλοι να ζήσουμε χαρούμενοι θέλουμε και να πεθάνουμε ήρεμοι. Τα υπόλοιπα, διαχωρισμοί, κατηγορίες, οι δικοί μας , οι ξένοι, οι από πάνω και οι από κάτω κ.λπ., είναι εφέ. Ανθρώπινες εφευρέσεις που συντηρούν κάποιες ανώριμες κοινωνικές δομές που ο άνθρωπος του μέλλοντος θα παρατηρεί, όπως παρατηρούμε εμείς τα σπήλαια. Θα μας αντιμετωπίζει ως πρωτόγονους προγόνους του. Προβλήματα που εμείς οι ίδιοι βάζουμε στο τραπέζι και που δεν είναι πραγματικά.