Το σώμα ως έργο τέχνης

Η περφόρμανς είναι μια ανεξάρτητη μορφή τέχνης και η φωτογραφία γίνεται ο μόνιμος σύντροφός της. Με αυτή την ιδέα οι εικόνες καλλιτεχνών φωτογράφων και περφόρμερ παρουσιάζουν στιγμιότυπα χορού, εγκαταστάσεις και εικαστικές περφόρμανς στις οποίες το σώμα αναδεικνύεται με πρωταγωνιστικό ρόλο. Το σύνολο των φωτογραφιών αυτών αποτελεί το υλικό της έκθεσης «Body performance» με την οποία το Ιδρυμα Χέλμουτ Νιούτον – Helmut Newton Foundation συνεχίζει να δίνει στην πόλη του Βερολίνου διαφορετικές εκδοχές της φωτογραφικής τέχνης.

Και με υλικό από το πλούσιο αρχείο εικόνων του ίδιου του Χέλμουτ Νιούτον, ο επιμελητής της «Body performance» δημιούργησε έναν «αστερισμό» με φωτογραφίες και άλλων δημιουργών, οι οποίοι είτε καταγράφουν με τη μέθοδο του αρχείου παραστάσεις περφόρμανς ή χρησιμοποιούν τη φωτογραφία ως τμήμα αυτής της καλλιτεχνικής πρακτικής και διερεύνησης της μορφής του σώματος.

Ενα σχετικά άγνωστο έργο του Χέλμουτ Νιούτον είναι η σειρά των εικόνων που έκανε με τους χορευτές του μπαλέτου του Μόντε Κάρλο προορισμένων να εικονογραφήσουν τα προγράμματα και τις ειδικές εκδόσεις του καλλιτεχνικού χορευτικού σχήματος. Ορισμένα από αυτά τα φωτογραφικά κλισέ ο Νιούτον τα μεγέθυνε για να τα συμπεριλάβει με διαφορετικό φορμά σε δικές του εκθέσεις φωτογραφίας. Αυτή η σειρά αποτελεί την αφετηρία της συγκατοίκησης του φωτογραφικού του έργου με έργα σύγχρονων καλλιτεχνών φωτογράφων σε αυτή την ομαδική έκθεση. Αλλωστε ο ίδιος είχε τον ρόλο του θεατρικού σκηνοθέτη, καθώς δημιουργούσε τα σενάριά του και πάνω σε αυτά σκηνοθετούσε τις φωτογραφίσεις του, μην αφήνοντας περιθώριο για τυχαίες λήψεις. Ετσι ο Χέλμουτ Νιούτον έβγαλε τους χορευτές στους δρόμους του Μονακό, στα σκαλοπάτια του επιβλητικού καζίνου, κοντά στην έξοδο έκτακτης ανάγκης του θεάτρου. Ή τους φωτογράφισε γυμνούς μέσα στο δικό του σπίτι, αφού με τα Μπαλέτα του Μόντε Κάρλο ερμήνευσε μια ιδέα σύνθεσης που καθορίζει το έργο του και αφορά το ντυμένο και γυμνό σώμα.

Αντίστοιχα στη συνεργασία της χορογράφου Σάσα Βαλτζ με τον φωτογράφο Μπερντ Ούλιγκ υπάρχει η καταγραφή της ιδιότυπης συνομιλίας μεταξύ των χορευτών της Βαλτζ με τον χώρο στον οποίο δίνουν παραστάσεις. Η γερμανίδα χορογράφος συχνά βγαίνει έξω από τη σκηνή ενός κλασικού θεάτρου για να εκμεταλλευτεί χορογραφικά την αρχιτεκτονική ενός σύγχρονου μουσείου του Βερολίνου ή της Ρώμης. Και ο φωτογράφος με τα κοντινά πλάνα του από ακινητοποιημένες χειρονομίες επικεντρώνεται στη στιγμή που το σώμα βιώνει την ένταση της χορευτικής έκστασης.

Από το σύνολο των περφόρμανς της Βανέσα Μπίκροφτ, ο επιμελητής της έκθεσης «Body performance» Ματίας Χάρντερ επέλεξε τη «VB55», που παρουσιάστηκε στη Neue Nationalgalerie του Βερολίνου το 2005, ως φωτογραφίες σε φυσική κλίμακα. Σε αυτήν την περφόρμανς η Μπίκροφτ συνταυτίζεται με τους πρωταγωνιστές της: το σύνολο των γυναικών της «VB55» γίνονται ένα πολλαπλό alter ego της καλλιτέχνιδος, από τις οποίες το μόνο που ζητεί είναι να κάνουν μια ελαφριά γκριμάτσα και να πάρουν μια ανάλογη φυσική πόζα.

Από τη δεκαετία του 1990 το φωτογραφικό δίδυμο που υπογράφει ως Inez & Vinoodh συναρπάζει τον κόσμο της μόδας με σουρεαλιστικές εικόνες. Οι τεχνικές τους περιλαμβάνουν τη χειραγώγηση της ψηφιακής εικόνας την οποία χρησιμοποιούν για να συντηρήσουν τα σώματα των ανδρών και των γυναικών. Οι Inez & Vinoodh εξωθούν τα όρια της πραγματικότητας άλλοτε τροποποιώντας ριζικά ή συνδυάζοντας τα φύλα και το χρώμα του δέρματος των πρωταγωνιστών τους. Οι εικόνες τους ενσαρκώνουν την παραβίαση των ορίων και αυτό τους συνδέει με τη μέθοδο του Χέλμουτ Νιούτον: αμφισβήτηση του «καλού γούστου» που οδηγεί σε μια αδιόρατη οπτικά αλλά σίγουρα «μέσα από το σύστημα» κριτική της μόδας. Το προσωπικό ύφος των εικόνων τους ανέδειξε τους Inez & Vinoodh στους πιο σημαντικούς σύγχρονους φωτογράφους.

Η αμφιθυμία που διακρίνει το ξεχωριστό έργο της Σίντι Σέρμαν στα φωτογραφικά πορτρέτα του εαυτού της και στα παιχνίδια της μεταμόρφωσης και του καμουφλάζ βρίσκει γραμμή σύνδεσης σε αυτή την έκθεση του Helmut Newton Foundation. Η διερεύνηση στις αναπαραστάσεις εαυτού της Σίντι Σέρμαν περιλαμβάνει πολλές κινηματογραφικές αναφορές. Μια ηλικιωμένη ηθοποιός προβάλλει ανάμεσα στις εικόνες ως πρωταγωνίστρια σε μια ταινία που το σώμα είναι η σύνθεση πολλών επιμέρους άλλων σωμάτων.