Ολος ο Γκοντάρ {LF}σε ένα στούντιο

Ο Ζαν-Λικ Γκοντάρ συμπλήρωσε στις 3 Δεκεμβρίου τα 89 του χρόνια. Και ειδικά για την περίσταση ο γαλλοελβετός σκηνοθέτης και σύμβολο μιας γενιάς συνδύασε την ημέρα των γενεθλίων του με ένα εικαστικό γεγονός. Σε ρόλο εννοιολογικού καλλιτέχνη (conceptual artist) μετέφερε το διαμέρισμα-καλλιτεχνικό του εργαστήριο από την ελβετική κωμόπολη Ρολ στο Μιλάνο, για να δείξει σε άλλο πλαίσιο την τελευταία του ταινία «Το βιβλίο της εικόνας» (ειδικό βραβείο στο Φεστιβάλ Καννών 2018). Εγκατέστησε, λοιπόν, το διαμέρισμά του σε έναν από τους βιομηχανικούς εκθεσιακούς χώρους του Ιδρύματος Prada παρουσιάζοντάς το ως  «Το Στούντιο του Ορφέα» (Le Studio d’ Orphée).

Ο Γκοντάρ μετέφερε τον τεχνικό εξοπλισμό που χρησιμοποίησε για τα γυρίσματα των ταινιών των τελευταίων χρόνων και τον συνέδεσε στον χώρο με μια σύνθεση από προσωπικά του αντικείμενα, έπιπλα,  φωτογραφίες, πίνακες ζωγραφικής, βιβλία. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον του «Στούντιο του Ορφέα» ένα τηλεοπτικό μόνιτορ μεγάλων διαστάσεων προβάλλει την ταινία «Το βιβλίο της εικόνας» και εννέα φιλμ μικρού μήκους του σκηνοθέτη: «On s’est tous défilés» (1988), «Je vous salue Sarajevo» (1993), «Les enfants jouent à la Russie» (1993), «The Old Place» (1998), «De l’ origine du XXIème siècle» (2000), «Liberté et Patrie» (2002), «Une bonne à tout faire» (2006), «Vrai faux passeport» (2006), «Une catastrophe» (2008).

Οι επισκέπτες του «Στούντιο» βλέπουν την ταινία όχι σε μία καθιερωμένη κινηματογραφική αίθουσα προβολής, αλλά στον φυσικό χώρο όπου ο Γκοντάρ δημιούργησε όλα τα στάδιά της, δίνοντας για πρώτη φορά την ευκαιρία της προσεκτικής παρατήρησης ενός κινηματογραφικού έργου: από τη σύλληψή του στο πεδίο των ιδεών, την επιλογή των πλάνων, το μοντάζ, την επεξεργασία ήχου.

ΧΙΤΣΚΟΚ ΚΑΙ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Στο «Βιβλίο της εικόνας» ο Γκοντάρ κάνει μία ταινία με σχεδόν καμία σκηνή δική του, καθώς πρόκειται για συρραφή πλάνων από ταινίες των Χίτσκοκ, Θόδωρου  Αγγελόπουλου, Νίκολας Ρέι, Παζολίνι, Φελίνι, Μιζογκούτσι, από δελτία ειδήσεων και βίντεο που δείχνουν πραγματικά στιγμιότυπα από διάφορα μέρη του κόσμου, εικόνες έργων τέχνης. Οι εικόνες αυτές  ντύνονται  από το voice over του ίδιου του σκηνοθέτη, ο οποίος τοποθετείται για πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα με τον χαρακτηριστικό κριτικό τόνο του θυμωμένου αριστερού διανοουμένου. Αλλωστε ο αινιγματικός και αποσπασματικός χαρακτήρας του «Βιβλίου της  εικόνας» αποτελεί μέρος του έργου που ο Γκοντάρ βάφτισε «Το Στούντιο του Ορφέα».

Η μορφή που παίρνει το «Στούντιο» αντλεί την ποιητική δύναμή της  από τη διαλεκτική μεταξύ της ζωής και της φαντασίας, της ύπαρξης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο τίτλος του αναφέρεται στον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, δημιουργώντας έναν παραλληλισμό μεταξύ του σκηνοθέτη και της μυθικής μορφής του ποιητή-μουσικού. Ενα συστατικό του σύμπαντος του καλλιτέχνη είναι και το σάουντρακ αυτής της εμπειρίας, που επιμελήθηκε για να ακούγεται μέσα στον κλωβό του  ανελκύστηρα που οδηγεί τους επισκέπτες στον χώρο του: «Και εγώ για λίγο είχα πιστέψει ότι ο κινηματογράφος εξουσιοδότησε τον Ορφέα να κοιτάξει πίσω χωρίς να προκαλέσει τον θάνατο της Ευρυδίκης. Εκανα λάθος. Ο Ορφέας θα πρέπει να πληρώσει» ακούγεται η φωνή του δημιουργού στην ταινία-δοκίμιο «Histoire(s) du cinéma» που υλοποιήθηκε στο διάστημα 1988-1998.

O Ζαν-Λικ Γκοντάρ, συνώνυμο του πρωτοποριακού και πειραματικού σινεμά, ως πρωτεργάτης της Nouvelle Vague των 60s, προσπάθησε μέσα από τον συνεχή πειραματισμό του με την κινηματογραφική φόρμα και γλώσσα να διαφοροποιηθεί από το κλασικό γαλλικό σινεμά, για το οποίο έγραφε τις κριτικές του στα «Κινηματογραφικά Τετράδια» (Cahiers du Cinema). Το 2002, σε ψηφοφορία που διοργάνωσε η έκδοση «Sight & Sound» του βρετανικού ινστιτούτου κινηματογράφου (BFI), ο Γκοντάρ κατετάγη τρίτος ανάμεσα στους δέκα καλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών. Δέκα χρόνια αργότερα, το «Sight & Sound» ονόμασε την ταινία του «Με κομμένη την ανάσα» την 13η καλύτερη ταινία όλων των εποχών. Στην ίδια ψηφοφορία, οι ταινίες του «Η περιφρόνηση», «Ο τρελός Πιερό» και το «Histoire(s) du Cinema» συμπεριλήφθηκαν στην λίστα των 50 καλύτερων ταινιών.