ΗχοΔύναμα

Jean – François Paillard. Οι πλήρεις ορχηστρικές ηχογραφήσεις και τα κοντσέρτα στην Erato, Warner, 133 CD

Η δεκαετία του ’50 σφραγίστηκε από μια «επανάσταση» στον χώρο της ερμηνευτικής της προκλασικής, αρχικά, και της κλασικής, στη συνέχεια, περιόδου. Η στροφή στα «όργανα εποχής». Αργότερα επιχειρήθηκε ακόμα και η χρήση οργάνων εποχής στον… Βάγκνερ! Ηταν πλέον η περίοδος που η «επανάσταση» είχε γίνει καθεστώς που έδωσε σπουδαίες στιγμές, αλλά παρήγαγε και τέρατα φανατισμού και ιδεοληψίας. Ωριμάζοντας, το κίνημα επεκτάθηκε στον τρόπο παιξίματος των οργάνων και, παράλληλα, στη μανιώδη αναζήτηση της «αυθεντικής πηγής», του μουσικού κειμένου που θα ανταποκρινόταν, για κάθε έργο, σε αυτό που είχε πραγματικά γράψει ο συνθέτης. Αν και το τελευταίο ακούγεται αυτονόητο, δεν είναι, για δύο λόγους: ο ένας είναι ότι πλήθος από έργα, ακόμα και σημαντικά, έφτασαν σε εμάς όχι μέσα από τα χειρόγραφα των συνθετών τους αλλά από αντίγραφα που παράγονταν επαγγελματικά από ειδικούς μουσικούς αντιγραφείς. Αυτό οδήγησε σε αρκετές εκδοχές, μα και σε λάθη. Ο άλλος είναι ο χρόνος: η προκλασική περίοδος είναι πολύ μακριά, έχουν μεσολαβήσει αιώνες, σημαντικά κείμενα έχουν χαθεί.

ΑΝΕΠΗΡΕΑΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΑΣΕΙΣ. Μοιάζει παράδοξο, μα ο λόγος που αναφέρθηκαν αυτά σε ένα κείμενο για τον μεγάλο γάλλο μουσικό Jean – François Paillard είναι επειδή δεν τον αφορούν. Δεν τον απασχόλησαν, δεν τον επηρέασαν και δεν οδήγησαν την τέχνη του να αλλάξει επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, αν και ο ίδιος ξεκίνησε τη σπουδαία πορεία του ακριβώς εκείνη την περίοδο, στα μέσα της δεκαετίας του ’50. Ο Paillard δεν πήγε με το ρεύμα. Τόσο, που σε κάποια περίοδο έφτασε ενίοτε να θεωρείται ανοήτως από κάποιους «ξεπερασμένος». Παρά τη διεθνή επιτυχία του, παρά τα βραβεία και τον σεβασμό κοινού και ομότεχνών του, πολλοί και σημαντικοί δίσκοι του έμειναν έτσι στην αφάνεια στην περίοδο του CD. Το ίδιο συνέβη κάποια στιγμή όμως και με άλλους μεγάλους μουσικούς, όπως ο Βέρνερ, ο Ρίστενπαρτ, ο Μίνχινγκερ. Ολοι αυτοί οι σπουδαίοι κάντορες του 20ού αιώνα βρέθηκαν απέναντι στο τσουνάμι ενός φανατισμένου μοντερνισμού που είχε βάλει στόχο της ύπαρξής του να εξαφανίσει ό,τι εκείνοι αντιπροσώπευαν. Είδαν τους καιρούς να τους προσπερνάνε.

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ. Ομως, αυτό δεν κράτησε πολύ. Και σήμερα έχει κοπάσει. Εδώ και αρκετό καιρό ο κόσμος έχει ανοίξει και πάλι τα αφτιά του σε όσα είχαν να του πουν οι μεγάλοι εκείνοι δάσκαλοι, το ενδιαφέρον για τους οποίους έχει επανέλθει δριμύτερο. Ο Paillard δεν ήταν Γερμανός ή από τις Κάτω Χώρες ή την Αγγλία, που μονοπώλησαν σχεδόν τις εξελίξεις σε αυτές τις τάσεις. Ηταν Γάλλος και οι αναφορές του ήταν συνδεδεμένες με τη μουσική ταυτότητά του: έχει όλη την αξία, αλλά όχι τη γρανιτοειδή απολυτότητα που συχνά συνοδεύει τους «ομολόγους του».

Εξαιρετικό δείγμα λοιπόν αυτής της ανάκαμψης είναι και το κουτί με όλες τις ηχογραφήσεις του για ορχήστρα και κοντσέρτα στην Erato. Είναι μια πολύ ιδιαίτερη στιγμή στη δισκογραφία, έργο εκπληκτικού εύρους και μουσικής αξίας. Γι’ αυτό άλλωστε και άντεξε την πίεση της μόδας και, μαζί, τον κίνδυνο της λήθης. Οι ηχογραφήσεις αυτές, που έχουν όλες νέο, εξαιρετικό remastering, καλύπτουν πολύ μεγάλο τμήμα του μπαρόκ από πολλές χώρες και φτάνουν, έστω και σε μικρή κλίμακα, μέχρι και τον κλασικισμό, ιδίως τις απαρχές του. Πρόκειται για μαέστρο και ορχήστρα πρώτης γραμμής. Οταν ιδρύθηκε, έφερε το όνομα του γάλλου συνθέτη Ζαν Μαρί Λεκλέρ, ενώ, από το 1959 και έπειτα, το όνομα του ίδιου του Paillard. Γύρισαν ολόκληρο τον κόσμο, έπαιξαν παντού με τεράστια επιτυχία, επανέφεραν ένα ρεπερτόριο άγνωστο σε μεγάλο κοινό. Και ηχογράφησαν περισσότερους από 300 δίσκους βινυλίου στις δεκαετίες ’50-’70. Για πρώτη φορά όλα συγκεντρώνονται εδώ.

ΤΟ ΜΠΑΡΟΚ ΣΗΜΕΡΑ. Το μπαρόκ είναι περίοδος πολύ ιδιαίτερη στην ιστορία της μουσικής. Και έχοντας ήδη πίσω μας ό,τι το ακολούθησε, από την κλασική περίοδο έως τους μοντέρνους, πολλές φορές ακούγεται παράξενα στα αφτιά του σημερινού ακροατή. Εδώ βρίσκεται μια μεγάλη προσφορά του Paillard: ότι του δίνει όψη γνήσια, ουσιώδη, αλλά και συμβατή ταυτόχρονα με τον σημερινό ακροατή. Ακρότητες κανενός είδους αυτός δεν πρόκειται εδώ να συναντήσει. Το αντίθετο. Πρόκειται για ένα σημείο αναφοράς που όποιος ξέρει ή θέλει να γνωρίσει αυτή τη μουσική, το «οφείλει» στον εαυτό του.