Νομικός πολιτισμός

Η ομόφωνη απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία έκρινε ως παράνομη και καταχρηστική την απόφαση της κυβέρνησης του Μπόρις Τζόνσον να αναστείλει τη λειτουργία του βρετανικού Κοινοβουλίου, μπορεί εύκολα ήδη να αρχίσει να καταγράφεται ως η πιο ιστορική της σύντομης έως τώρα ζωής του.
Υπό την παρούσα μορφή του, το δικαστήριο λειτουργεί μόλις από τον Οκτώβριο του 2009, οπότε μετεξελίχθηκε σε μια μοντέρνα ανώτατη δικαστική αρχή, εγκαταλείποντας την προηγούμενη μορφή του ως δικαστική επιτροπή της Βουλής των Λόρδων. Η νέα σύνθεσή του, αλλά και η νέα του έδρα, απέναντι από το κτίριο της Βουλής των Κοινοτήτων, συμβολίζει, όπως εξηγεί η ιστοσελίδα του δικαστηρίου, «την αρχή της διάκρισης των εξουσιών στο Ηνωμένο Βασίλειο, την ισορροπία μεταξύ της δικαστικής και κοινοβουλευτικής εξουσίας, πιο συγκεκριμένα, με την Πλατεία του Κοινοβουλίου (Parliament Square) να παρεμβάλλεται ανάμεσα στα δύο κτίρια στα οποία εδράζουν αυτές, ενώ στις δυο άλλες πλευρές βρίσκει κανείς την εκτελεστική εξουσία (το κτίριο του υπουργείου Οικονομικών) και την Εκκλησία (το Αβαείο του Γουέστμινστερ)». Ποτέ άλλοτε δεν υπήρξε, στα 10 έτη της λειτουργίας του δικαστηρίου υπό τη νέα του μορφή, απόφασή του η οποία να καταγράφει – με τέτοια ισχύ, με τέτοια πειθώ – τη συμβολική αυτή διάκριση στην πράξη. Ποτέ άλλοτε δεν έγινε πιο αισθητή η ικανότητα του Ανωτάτου Δικαστηρίου να ασκεί στην πράξη τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας που επιβάλλεται από τη θεμελιώδη αρχή της διάκρισης των εξουσιών.
Από την αρχή αυτή ξεκίνησε και το δικαστήριο τον νομικό συλλογισμό του, τον οποίο εξήγησε, με θαυμαστή απλότητα, η σπουδαία πρόεδρός του, Lady Hale, κατά τη δημόσια ανάγνωση της περίληψης της απόφασης. «Το γεγονός ότι μια νομική διαμάχη αφορά τη συμπεριφορά πολιτικών προσώπων ή είναι αντικείμενο πολιτικής διαφωνίας, ποτέ δεν θεωρήθηκε λόγος ικανός να αποτρέψει τον δικαστικό έλεγχο», υποστήριξε το δικαστήριο, απαντώντας στο κύριο επιχείρημα της κυβέρνησης ότι η δικαστική εξουσία δεν μπορεί να παρεμβαίνει σε θέματα αμιγώς πολιτικής φύσεως. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το δικαστήριο ήταν υποχρεωμένο να παρέμβει, ώστε να αποτρέψει την περαιτέρω διατάραξη της ισορροπίας μεταξύ των διαφόρων εξουσιών, η οποία είχε εκκινήσει με την απόφαση της κυβέρνησης να αναστείλει τη λειτουργία της Βουλής, με συνέπεια να αποτρέπεται η τελευταία από το να ασκεί τον κοινοβουλευτικό έλεγχο των αποφάσεων της πρώτης.
Το Δικαστήριο δεν σταμάτησε εκεί. Υπογράμμισε, με ιδιαίτερη έμφαση, ότι το Κοινοβούλιο «έχει το δικαίωμα να ομιλήσει (να εισακουστεί, right to a voice) σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί… η (θεμελιώδης) αλλαγή» ως προς το Brexit, συμπληρώνοντας, με ιδιαίτερο δικαστικό σθένος, ότι η απόφαση να ανασταλεί η λειτουργία της Βουλής είχε «εξαιρετικά σοβαρό αρνητικό αντίκτυπο στις θεμελιώδεις αρχές της δημοκρατίας μας».
Σε άρθρο μου στην εφημερίδα αυτή, το οποίο δημοσιεύθηκε με το πέρας της ακροαματικής διαδικασίας στο Ανώτατο Δικαστήριο την προηγούμενη εβδομάδα, εξέφρασα την άποψη ότι δεν ήταν δυνατό «έτσι αυθαίρετα να ακυρώνεται η θεμελιώδης συνταγματική αρχή του κράτους δικαίου» ούτε το δικαστήριο να «κλείσει τα μάτια» σε μια καταφανή προσπάθεια «υπονόμευσης της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι στην εφαρμογή αυτών ακριβώς των αρχών θα κατέληγαν οι ανώτατοι δικαστές όταν θα δημοσίευαν την ιστορική απόφασή τους. Το Δικαστήριο σήμερα δικαίωσε τη δικαιοκρατική αυτή αντίληψη, σε βαθμό, ωστόσο, που κανείς δεν ήταν σε θέση να προβλέψει. Ο νομικός πολιτισμός της Βρετανίας βγαίνει μέσα από τη δύσκολη αυτή συγκυρία εξαιρετικά ενισχυμένος.
Ο Δημήτρης Γιαννουλόπουλος (@DimitriosGian) είναι καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Goldsmiths και ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Britain in Europe















