Ο «Φύλακας στη σίκαλη» χάνει το κοινό του

Για πολλές δεκαετίες, η νεανική ορμή και οι συγκρούσεις που αυτή άφηνε στο πέρασμά της αντιμετωπίζονταν κάπως γενικά. Στερεοτυπικά και κυρίως χοντροκομμένα, ως ένα αναγκαίο «κακό» που είχε τις ίδιες σχεδόν εκφάνσεις για όλους τους νέους. Και όμως, σήμερα πολύ καλά αναγνωρίζουμε πως όλη αυτή η περίπλοκη κατάσταση δεν επαναλαμβάνεται καρμπόν από τον έναν έφηβο στον άλλον, αλλά διαφοροποιείται ανάλογα με το φύλο, την καταγωγή, την κοινωνική τάξη και κυρίως την εποχή. Σ’ αυτήν ακριβώς τη λεπτομέρεια ίσως κρύβεται και το μυστικό που οι περιπέτειες του Χόλντεν Κόλφιντ, το σύμβολο της νεανικής επανάστασης της δεκαετίας του 1950, πλέον δεν εκφράζει τη νέα γενιά όπως έκανε στο παρελθόν.

Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει σε άρθρο της η ηλεκτρονική σελίδα Electric literature που παρουσιάζει το βιβλίο «Ο φύλακας στη σίκαλη» ως πλέον ξεπερασμένο αναφορικά με την ταύτισή του με το νεανικό στοιχείο. «Εάν είσαι ένας λευκός, σχετικά εύπορος, μόνιμα κακός νεαρός άνδρας χωρίς πραγματικά προβλήματα, τότε το βιβλίο είναι εξαιρετικά ρεαλιστικό. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν δεν είσαι. Πώς στον “Φύλακα στη σίκαλη” οι περισσότεροι αναγνώστες που είναι πολύ νέοι, μη λευκοί και μη άνδρες θα μπορέσουν να ακούσουν τον Χόλντεν Κόλφιντ να αισθάνεται άσχημα για τον εαυτό του;», αναφέρεται χαρακτηριστικά στη σελίδα, ανοίγοντας ουσιαστικά ένα θέμα για την επικαιρότητα ή όχι του έργου του Τζ.Ντ. Σάλιντζερ.

Αραγε ισχύει αυτό; Από τη μια πλευρά ναι, αλλά από την άλλη όχι. Είναι αλήθεια πως ολοένα και περισσότερα παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν τη νοοτροπία του ήρωα και απορρίπτουν το βιβλίο. Ισως το να διαγράφουν ένα ολόκληρο έργο που στην εποχή του θεωρήθηκε αντιφατικό να είναι κι αυτό η νέα μορφή νεανικής επαναστατικότητας. Ο «Φύλακας στη σίκαλη», όταν πρωτοκυκλοφόρησε τη δεκαετία του 1950, καταδικάστηκε από τη συντηρητική κοινωνία της εποχής και κυρίως απαγορεύτηκε στις περιοχές όπου υπήρχαν σχολεία. Το να το διαβάσει κάποιος νέος ήταν αδιανόητο τότε, σήμερα συμπεριλαμβάνεται στη διδακτέα ύλη σχεδόν όλων των εκπαιδευτικών οργανισμών. Ισως κι αυτό να συμβάλλει στην απομυθοποίησή του στο μυαλό των νεαρών αναγνωστών του.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ. Ψάχνοντας κάποιος όμως στη ρίζα της αμφισβήτησης του κειμένου του Σάλιντζερ, θα ανακαλύψει πως δεν είναι μόνο η θεώρηση των νέων που έχει αλλάξει ως προς τα παθήματα του ήρωα αλλά το γενικότερο πλαίσιο αντίληψης γύρω απ’ τη νεανικότητα. Η απομάκρυνση του Κόλφιντ από τον κόσμο των μεγάλων και ολόκληρη η περιθωριοποίησή του συγκρούεται με το πρότυπο των παιδιών που βρίσκονται στο κέντρο της προσοχής των ενηλίκων. Ακόμα, στην εποχή του Σάλιντζερ ένας νέος χωρίς την υποστήριξη της οικογένειάς του έπρεπε να βρει μόνος του τα πατήματά του και να γίνει άνδρας. Στη σημερινή εποχή το να περιπλανάται ένα παιδί στους δρόμους μιας μεγαλούπολης όπως η Νέα Υόρκη για ημέρες χωρίς να δώσει σημεία ζωής μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Ενας γονιός πια μπορεί να βλέπει την ακριβή θέση του παιδιού του χρησιμοποιώντας διαφορετικά gadget, σε αντίθεση με τον ήρωα του βιβλίου που είχε την απόλυτη ελευθερία κινήσεων. Ακόμα και περιορισμένα, ωστόσο, τα παιδιά του σήμερα βλέπουν με μεγαλύτερη ευκρίνεια τον κόσμο των μεγάλων, ο οποίος δεν μοιάζει τόσο θελκτικός όσο το βιβλίο. Ενα ακόμα δηλαδή σημάδι που διαφοροποιεί τη μυθοπλασία από τη σημερινή πραγματικότητα.

Συγκρίνοντας όλα τα παραπάνω στοιχεία, τα σημερινά παιδιά διαβάζουν πλέον από απόσταση όλες τις περιπέτειες που έπλασε ο Σάλιντζερ ενώ οι γονείς τους, που πλέον έχουν φτάσει σε σαφώς μεγαλύτερη ηλικία, δεν νιώθουν την ανάγκη να μπουν στη θέση του ήρωα. Γι’ αυτό και ο «Φύλακας στη σίκαλη» αρχίζει να χάνει το κοινό που κάποτε τον λάτρευε.