«Εδωσε ελληνική ταυτότητα στην ηλεκτρική κιθάρα»

Η δυσάρεστη είδηση κινητοποίησε τα μέλη της κοινότητας των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Κάθε σχόλιο επαλήθευε την εκτίμησή τους προς τον Γιάννη Σπάθα για το πόσο βαθιά επηρέασε με τη δεξιοτεχνία του ακόμη και εκείνους που δεν είχαν άμεση συνάφεια με το μουσικό του ιδίωμα. Ο σπουδαίος κιθαρίστας, συνθέτης, ενορχηστρωτής και ιδρυτικό μέλος το 1969 των θρυλικών για το ελληνικό ροκ Socrates (Socrates Drank The Conium ήταν το πλήρες όνομα του συγκροτήματος) έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 69 ετών, νικημένος από τον καρκίνο. Ηδη είχε κατορθώσει να δημιουργήσει το δικό του ξεχωριστό σύμπαν μέσα από τον ιδιαίτερο ήχο της ηλεκτρικής του κιθάρας, να τη μεταμορφώσει και να της δώσει τον ελληνικό – ροκ τόνο. Αλλωστε «Τζίμι Χέντριξ της Ελλάδας» είναι ο κύριος χαρακτηρισμός που του απέδιδαν τονίζοντας την αστείρευτη δεξιοτεχνία του μουσικού καλλιτέχνη.

Και η αλήθεια είναι – όπως ο ίδιος ο Γιάννης Σπάθας έλεγε σε συνεντεύξεις του – ότι τον επηρέασε καθοριστικά το άκουσμα στο ραδιόφωνο του «Purple Haze». Τότε ήταν που ο έβαλε στόχο να παίξει κιθάρα σαν τον Χέντριξ. Ανάλογη επιρροή είχε πάνω του και ο ανυπέρβλητος κλαρινετίστας Τάσος Χαλκιάς, καθώς χάρη σε εκείνον «μελετούσα πάρα πολύ την παραδοσιακή μουσική. Κυρίως τα ηπειρώτικα, την κρητική μουσική και τα ρεμπέτικα». Αργότερα, όταν πια δεν υπήρχαν οι Soctrates, συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους μεγάλους συνθέτες, τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη, τον Βαγγέλη Παπαθανασίου, τον Σαββόπουλο, τον Μαρκόπουλο. Αλλά και με ερμηνευτές όπως ο Νταλάρας, η Αλεξίου, η Φαραντούρη. Αυτοί είναι εκείνοι που είχαν το προνόμιο να γευτούν τον καρπό της δημιουργίας του που ζυμώθηκε με ακριβά υλικά. Είναι όμως κι εκείνοι που εμπνεύστηκαν από το ταλέντο του και την ευγενική προσωπικότητά του. Οπως ο εξαίρετος δημιουργός Νίκος Πορτοκάλογλου, ο οποίος τα χρόνια που ανακάλυπτε, όπως λέει, τον μεγάλο κόσμο του ροκ, ακουσε τους Socrates και τον ήχο από την κιθάρα του Γιάννη Σπάθα: «Ξαφνικά ένα κυριακάτικο πρωινό στα 12 μου βρέθηκα στον κινηματογράφο “Ελση” στη Νέα Σμύρνη και νόμιζα ότι είδα τον ίδιο τον Χέντριξ. Είχα αρχίσει να ακούω μουσικές – Χέντριξ, Beatles, Rolling Stones, Ντίλαν. Ολο αυτό δηλαδή που συνέβαινε στη Βρετανία και στην Αμερική μέσα από τα βινύλια που έφερνε ο αδελφός μου στο σπίτι. Αργότερα θυμάμαι πόσο μεγάλη εντύπωση μου είχε κάνει το δικό του δημοτικό τραγούδι “Mountains” (σ.σ.: 1976). Ο Γιάννης συνέχισε να με εντυπωσιάζει και με τους δίσκους που έκανε ως συνθέτης αλλά και ως ενορχηστρωτής όπως τα “Ζεστά ποτά” των Κατσιμίχα ή το άλμπουμ με την Ελένη Βιτάλη. Ηταν ένας μουσικός, ένας κιθαρίστας – από τους λίγους – που κατάφεραν στο “ξενόφερτο” – μια λέξη που κυριαρχούσε τότε στη δεκαετία του ’70 και του ’80 – όργανο που λέγεται ηλεκτρική κιθάρα να δώσει ελληνική ταυτότητα. Με την ιδιοφυΐα του και τη δεξιοτεχνία του προχώρησε με τον τρόπο των παραδοσιακών οργανοπαικτών, οι οποίοι πήραν το κλαρίνο, ένα καθαρά γερμανικό όργανο, κατασκευασμένο για συμφωνική ορχήστρα για τη δυτική μουσική, και το μεταμόρφωσαν. Μέχρι τότε οι Ηπειρώτες ή οι Μακεδονίτες παίζανε με ζουρνά ή με γκάιντες την παραδοσιακή μουσική τους και τα τραγούδια τους. Ανακάλυψαν μέσα από τις φιλαρμονικές που υπήρχαν σε διάφορες πόλεις, ειδικά στα Επτάνησα, ένα όργανο πολύ προχωρημένο τεχνολογικά το οποίο τους έδινε άπειρες δυνατότητες. Το κλαρίνο για παράδειγμα στο ηπειρώτικο δεν έχει καμία σχέση με το κλαρινέτο που ακούγεται σε μια συμφωνική. Και όμως είναι το ίδιο όργανο. Το ίδιο συνέβη και με την ηλεκτρική κιθάρα. Είναι ένα όργανο που το εισαγάγαμε μέσα από το ροκ εν ρολ και οι περισσότεροι έλληνες κιθαρίστες παίζανε προσπαθώντας να μιμηθούν τους αμερικανούς rockers ή τους βρετανούς. Ο Γιάννης λοιπόν επινόησε έναν δικό μας τρόπο, καθαρά ελληνικό. Είναι η τεράστια προσφορά του».