Εις το όνομα του πατρός

Τα έργα του γαλλοκαναδού θεατρικού συγγραφέα Ουαζντί Μουαουάντ, που έχει γεννηθεί το 1968 στον Λίβανο, προκαλούν σχεδόν πάντα έντονες συζητήσεις έως και αντεγκλήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η παράσταση «Πυρκαγιές». Ενα πυρετικό, «ανίερο» έργο, μια τολμηρή παραλλαγή της τραγωδίας του Οιδίποδα, που αφορά ένα ταξίδι αυτογνωσίας δύο νέων για τον χαμό της μητέρας τους. Μια παράσταση για γερά νεύρα, η οποία ήδη τη σεζόν που μας πέρασε συνδέθηκε με την επίθεση μελών του Ιερού Λόχου στη σκηνή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, όπου παιζόταν.

Η γραφή του Μουαουάντ πατάει το γκάζι μέχρι τέρμα και ταυτόχρονα ο υπνωτιστικός ρυθμός της (στα μυθιστορήματα τουλάχιστον), δημιουργεί μια ατμόσφαιρα αναστάτωσης, όπως σε εφιάλτη που δεν έχει τέλος. Το «Anima» είναι το τρίτο του μυθιστόρημα που κέρδισε αρκετά βραβεία, ανάμεσά τους και το Prix Mediterranee. Εδώ, τα τραυματικά παιδικά χρόνια από τον εμφύλιο του Λιβάνου, που όπως φαίνεται έχουν στιγματίσει τον συγγραφέα, παίζουν τον κύριο ρόλο. Μια αιμάσσουσα πληγή που δεν έχει σύνορα και δεν λέει να κλείσει. Ζητά αίμα για να τραφεί και πόνο για να γαληνέψει. Ποια η πηγή του μίσους και η μορφολογία του; Αυτό ψάχνει ο συγγραφέας σε όλο το βιβλίο.

Το πρωτότυπο της αφήγησης εδώ, είναι πως η εξιστόρηση των δρωμένων γίνεται μέσα από το βλέμμα ζώων: σκύλοι, γάτες, κοράκια, αράχνες, άλογα, κοριοί κ.λπ. Εκείνα είναι οι αποκλειστικοί αφηγητές. Εκείνα διαμορφώνουν την οπτική γωνία της πλοκής, η οποία εκκινεί από ένα τελετουργικό ειδεχθές έγκλημα μιας νεαρής γυναίκας. Ο άντρας της με το αινιγματικό όνομα Γουάχς ρίχνεται στο κατόπι του δολοφόνου. Ενας βιασμός, που ο συγγραφέας τον περιγράφει σαν μια παραίσθηση. Αμέσως καταλαβαίνουμε, αν και δεν είναι εμφανές, ότι κάτι άλλο, που δεν έχει να κάνει με το θύμα, συμβαίνει. Στην πορεία ο πρωταγωνιστής διασχίζει τις ΗΠΑ για να φτάσει στα σύνορα με τον Καναδά. Το πεδίο της δράσης εκτυλίσσεται σχεδόν αποκλειστικά σε καταυλισμούς Ινδιάνων. Οι λεγόμενες «ρεζέρβες». Στη πορεία συμβαίνουν κι άλλα πανομοιότυπα εγκλήματα με θύματα γυναίκες. Ο δολοφόνος ανακαλύπτεται εύκολα. Είναι ινδιάνος Μοχόκ, σεσημασμένο καρφί των Αρχών. Ενα κτήνος κινούμενο. Οπου πηγαίνει, σβήνει ο ήλιος. Ο Μουαουάντ χρησιμοποιεί με εξόφθαλμα απλό τρόπο την αστυνομική πλευρά της ιστορίας, για να φωτίσει το μονοπάτι της διαστροφής.

Πίσω από τη γραμμική εξέλιξη των γεγονότων θεριεύει κάτι σκοτεινό, κάτι που δεν εκτυλίσσεται στον κόσμο ετούτο. Παρά μόνο έχει σφηνώσει στης ανθρώπινης ιστορίας το ριζικό. Ο δολοφόνος θα βρει άσχημο τέλος. Αλλά αυτό ποσώς ενδιαφέρει τον συγγραφέα. Από κει και πέρα ο Γουάχς θα προσπαθήσει να τελειώσει κάτι που αχνοφαινόταν από την αρχή του βιβλίου: να βρεθεί στα ίχνη τού ποιος πραγματικά είναι και από πού προέρχεται. Μέσα σε μια παραζάλη ονειρικών περιπλανήσεων, ο πρωταγωνιστής μας θα φτάσει κοντά στη πηγή. Το παρελθόν βοά για εκδίκηση ή τουλάχιστον για αντιπαράθεση.

Φαλαγγίτες του Λιβάνου

Φτάνουμε μέχρι τον εμφύλιο του Λιβάνου. Ο πατέρας του ήρωα υπήρξε φαλαγγίτης. Αυτός και η ομάδα του ήταν υπεύθυνοι για απίστευτες ακρότητες κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ιδιαίτερα στα παλαιστινιακά χωριά. Ενας κατά συρροήν δολοφόνος. Οπως και στις «Πυρκαγιές» που αναφέραμε στην αρχή, ο συγγραφέας ανασύρει από τον μύθο του Οιδίποδα το κυνικό πρόσωπο του πατέρα. Ολο το μυθιστόρημα ουσιαστικά είναι η επίθεση κατά του πατρός. Ο πρωταγωνιστής του βιβλίου δεν κυνηγούσε τον βιαστή της γυναίκας του, αλλά τον ολετήρα των παιδικών του χρόνων.

Ο Γουάχς αναρωτιέται: γιατί άραγε έμεινε ζωντανός από το μακελειό, τότε; Για ποιον λόγο τον υιοθέτησε ο φαλαγγίτης; Και αμέσως θέτει και άλλες καίριες απορίες: πού σταματά ο πόνος και πού η ευτυχία; Από πού πηγάζει το ανόθευτο μίσος και πώς καταπραΰνεται; Ο συγγραφέας εδώ νεύει αρνητικά. Δεν κατασιγάζει το ανόθευτο μίσος. Είναι μια οδύνη που πρέπει να την πολεμήσεις με τα ίδια όπλα. Το μυθιστόρημα είναι από τα πιο παράξενα της φετινής περιόδου. Ξεγελά τον αναγνώστη δείχνοντάς του αρχικά ένα γνώριμο μονοπάτι. Κανείς δεν μπορεί να φανταστεί πως οι σκελετοί όχι μόνο το έχουν σκάσει από την ντουλάπα, αλλά είναι οπλισμένοι κι επικίνδυνοι.

Ο Μουαουάντ ξέρει πώς να παραπλανά, όμως στη πορεία δεν κρύβει τα λόγια του. Περνά από την αλληγορία στον ρεαλισμό με μεγάλη ταχύτητα. Τα ζώα είναι οι πληγωμένοι εαυτοί που έχουν καταχωνιαστεί σε κάποια γωνιά της ψυχής του. Ενας συμβολισμός που δεν «κλωτσά», καθώς εξελίσσεται η πλοκή. Το σκοτάδι, όσο κι αν σεργιανίσει, δεν μπορεί να βασιλεύει για πάντα.

Δίχως τη βοήθεια ηθικοπλαστικών στοιχείων, ο συγγραφέας αιχμαλωτίζει στο χαρτί το απελπισμένο πάθος για λύτρωση. Το αίσθημα της εκδίκησης καίει μέσα του για να εξαφανίσει ό,τι τον έχει πονέσει. Υπάρχει ίσως ένα κομμάτι του εαυτού μας που γεννήθηκε και μεγάλωσε μέσα σε σφαλιστό μπουντρούμι. Βασανίζεται να γίνει ορατό κι όταν συμβεί αυτό, η κόλαση περιμένει στη γωνία. Στην τελετουργία του Μουαουάντ η βία δεν τιθασεύεται με βεβαιότητες κοινωνικοπολιτικών κριτηρίων. Είναι ένας άρπαγας που και σαν πληγωμένο ζώο έχει μάθει να σκοτώνει. Το ζήτημα είναι τι γίνεται με τα θύματα. Με τις συνέπειες που κανείς δεν υπολογίζει πλέον. Εδώ, η εκ του πατρός διολίσθηση στο σκότος, έχει και όνομα και τιμή.

Ουαζντί Μουαουάντ
«Anima»
Μτφ. Νίκος Κούρκουλος, εκδ. Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σελ. 436
Τιμή: 18 ευρώ