Ενας, δύο, τρεις, πολλοί ισλαμισμοί

«Από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους ώς τους ευσεβείς σαλαφιστές και από τους αυτονομιστές Ουιγούρους της Κίνας μέχρι το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε, από τα ισλαμιστικά κινήματα των Φιλιππίνων και της Ινδονησίας μέχρι εκείνα της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας και των ΗΠΑ, αυτό που σήμερα δηλώνει η λέξη ισλαμισμός είναι ένα σύνθετο φαινόμενο το οποίο όμως απαιτεί την προσοχή μας. Ιδίως, όταν διαπιστώνουμε, σε όλη την υψήλιο, ότι μετά τις αραβικές επαναστάσεις που από το 2011 συγκλόνισαν τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή, τα ισλαμιστικά κινήματα αποτελούν τις νέες γραμμές ισχύος που αναφαίνονται στον μουσουλμανικό κόσμο… Το ωστικό κύμα του ισλαμισμού, που τα μέσα μαζικής ενημέρωσης συχνά συγχέουν με τον τζιχαντισμό και την τρομοκρατία, όπως είναι φυσικό, συζητιέται σε όλο τον κόσμο, παραμένει όμως μια άγνωστη εν πολλοίς πραγματικότητα». Ετσι ξεκινάει το βιβλίο της Anne – Clémentine Larroque «Η γεωπολιτική των ισλαμισμών», που επιχειρεί να καταδείξει την πολυμορφία και την πολυπλοκότητα των σύγχρονων μορφών ισλαμισμού με εννοιολογική ακρίβεια.

Κατ’ αρχάς η συγγραφέας διαχωρίζει το Ισλάμ από τον ισλαμισμό. Το Ισλάμ είναι θρησκεία ενώ ο ισλαμσιμός είναι πολιτική ιδεολογία που αν και εκπορεύεται από το θρησκευτικό μήνυμα, διαφέρει ως προς αυτό. Είναι ένα σύγχρονο κίνημα που εμφανίζεται τον 19ο αιώνα και έχει παράλληλη εξέλιξη με άλλες πολιτικές ιδεολογίες. Με θεωρητικές ρίζες στη νεωτερικότητα ως μια εναλλακτική αντίληψη του κράτους την οποία εισήγαγε η δυτική αποικιοκρατία. Η διάκριση αυτή καθιστά δυνατή την καλύτερη κατανόηση της ποικιλομορφίας του ισλαμισμού. Η σημερινή ανάλυση του τελευταίου απαιτεί την ενδελεχή εξέταση των πολιτικών, ιστορικών, γεωγραφικών και εθνικών παραμέτρων, οι οποίες επηρεάζουν τα ισλαμικά κινήματα και τη γεωπολιτική τους.

Τρία ρεύματα

Ως πολιτική ιδεολογία, ο ισλαμισμός χωρίζεται σε διαφορετικά ρεύματα. Η συγγραφέας προσδιορίζει τρεις μορφές: τον πολιτικό ακτιβισμό, τον κηρυγματικό και τον βίαιο και τρομοκρατικό (δηλαδή τον τζιχαντισμό). Με βάση αυτή τη χρήσιμη διάκριση, η συγγραφέας ξεκινά την ανάλυσή της. Το ισλάμ αριθμητικά παραμένει η δεύτερη θρησκεία στον κόσμο και διαιρείται σε πολλά ρεύματα πέραν της αρχικής και απλοϊκής διαίρεσης μεταξύ Σιιτών και Σουνιτών. Εχει ισχυρή παρουσία στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια αλλά και στην υποσαχάρια Αφρική στο βορειοδυτικό τμήμα της, σε μέρος της Κεντρικής Ασίας και στην Ινδονησία. Η καρδιά της ισλαμικής πολυπλοκότητας και πολυμορφίας βασίζεται στην ερμηνεία του Κορανίου.

Μέσα στις σελίδες του σύντομου αλλά αρκετά αναλυτικού βιβλίου μαθαίνουμε για τους Σιίτες, τους Σουνίτες, τον ουαχαμπισμό, τον σαλαφισμό και τις διαιρέσεις του, τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και την εξέλιξή της καθώς και τις γεωγραφικές παραμέτρους του ισλαμισμού, για τον ρόλο της Σαουδικής Αραβίας, για το κίνημα των Ταμπλίγκ σε Ινδία και Πακιστάν, για τον επαναστατικό σιιτικό ισλαμισμό στο Ιράκ, το Ιράν και τον Λίβανο, για τον σύγχρονο τζιχαντισμό της Αλ Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους. Αναλύεται ο αντίκτυπος που είχε η επανάσταση του Ιράν στον αραβομουσουλμανικό κόσμο, τα γεγονότα – κλειδιά που σημάδεψαν την ιστορία των ισλαμισμών τον 20ο αιώνα, εκφράζοντας βαθύτερες τομές (περίοδος Νάσερ, η σιιτική επανάσταση, ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, η ισραηλινο-παλαιστινιακή σύγκρουση, η 11η Σεπτεμβρίου και οι αραβικές επαναστάσεις καθώς και ο ρόλος της Δύσης και των ΗΠΑ αφού πολλές φορές οι επεμβάσεις σε αυτές τις χώρες πυροδότησαν τον φονταμενταλισμό.

Κατανοώντας τις διαφορετικές πραγματικότητες του ισλαμισμού, αντιλαμβανόμαστε ότι ο ισλαμισμός δεν περιορίζεται στη ριζοσπαστική και βίαιη μορφή του. Στις εικόνες των τρομοκρατικών επιθέσεων που επιλέγει να προβάλουν η Αλ Κάιντα και το Ισλαμικό Κράτος. Υπάρχουν άλλες μορφές του σύγχρονου ισλαμισμού οι οποίες προσφέρουν μια τελείως διαφορετική ανάγνωση του κόσμου. Αρκεί να θυμόμαστε ότι το 2011, το Νομπέλ Ειρήνης δόθηκε σε μια στρατευμένη γυναίκα από την Υεμένη, την Ταουακόλ Καρμάν, προερχόμενη από το ισλαμιστικό κίνημα Al Islah των Υεμενιτών Αδελφών Μουσουλμάνων.

Larroque Anne – Clemen
Η γεωπολιτική των ισλαμισμών
Μτφ. Γιάννης Σιδέρης, εκδ. Αγρα, 2019, σελ. 140
Τιμή: 14 ευρώ