Ιερά τέρατα {LF}στο νταμάρι

Σεπτέμβριος του 1985 η Αθήνα αποκτά έναν ξεχωριστό χαρακτήρα. Είναι η πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και υποδέχεται μεγάλα ονόματα της τέχνης και του πολιτισμού. Ανάμεσα στις θεατρικές παραστάσεις που συζητήθηκαν πολύ και η καταγραφή τους έγινε σε πολλά επεισόδια, ήταν το ανέβασμα της «Ορέστειας» από τον Πέτερ Στάιν με την ομάδα Σαουμπίνε και η τριλογία του ινδικού έπους «Μαχαμπχαράτα» σε σκηνοθεσία Πίτερ Μπρουκ και διασκευή Ζαν – Κλοντ Καριέρ. Οι επικές πολύωρες παραστάσεις δόθηκαν στο ανοιχτό θέατρο στο νταμάρι της Πετρούπολης. Ηταν η εποχή που η θεατρική πρωτοπορία περιδιάβαινε τις περιοχές της Αθήνας. Η Αθηνά Γλυνού γράφει στις 8 Σεπτεμβρίου 1985:

Δύο μεγάλοι σκηνοθέτες που τα χνάρια της παρουσίας και της προσφοράς τους θα μείνουν βαθιά χαραγμένα στην ιστορία του θεάτρου, ο Πέτερ Στάιν και ο Πήτερ Μπρουκ, οριοθετούν χρονικά και ουσιαστικά την κορυφαία «στιγμή» των εκδηλώσεων της Αθήνας.

Στο νταμάρι της Πετρούπολης ο Πήτερ Μπρουκ έρχεται να παρουσιάσει από την επόμενη Πέμπτη τη «Μαχαμπχαράτα», τη θεατρική μεταφορά του ομώνυμου πανάρχαιου ινδικού έπους που έχει εννιάωρη συνολική διάρκεια. Εχει ήδη προηγηθεί η τριλογία του Αισχύλου «Ορέστεια».

Μιλώντας ο Πέτερ Στάιν για την οπτική του στην αξιοποίηση του χώρου της Πετρούπολης λέει πως «η όλη διευθέτηση της ορχήστρας έχει γίνει με άξονα την Ακρόπολη. Η ορχήστρα βρίσκεται κοντά στην είσοδο, η σκηνή θα είναι σε μικρό ύψος και πάνω της θα στηρίζεται ο τοίχος του παλατιού, με μια πύλη. Στις “Ευμενίδες” όμως ο τοίχος θα φύγει και πίσω θα φαίνονται τα φώτα της Αθήνας»…

…Η παράσταση του Πέτερ Στάιν στο «Θέατρο Πέτρας» πέρασε πια στην Ιστορία. Οι πρώτες γνώμες ακούστηκαν ήδη στην ολονυκτία της Παρασκευής, αφού το κοινό στο μεγαλύτερο ποσοστό του αποτελούσαν άνθρωποι πολύ σχετικοί τόσο με τον αρχαίο τραγικό λόγο όσο και με το θέατρο (φιλόλογοι, σκηνοθέτες, ηθοποιοί, κριτικοί κ.λπ.).

Οι πρώτες κρίσεις δεν μπορούν να δώσουν συμπέρασμα βέβαια, αλλά η ποικιλία ήταν τεράστια: από «άψογη τερατωδία» ώς «ενδιαφέρουσα θεατρική δουλειά» και από «άνιση παράσταση με ενδιαφέροντα στοιχεία» ώς «δολοφονία του αρχαίου κειμένου και πνεύματος» (αυτά από τους γερμανομαθείς που καταλάβαιναν τη σε ελεύθερη απόδοση στα γερμανικά παρουσίαση της τριλογίας). Πάντως το κοινό (χίλια περίπου άτομα) έμεινε ώς το τέλος (πέντε το πρωί άρχισε η «έξοδος» για τους θεατές) και μόνο λίγες διαρροές υπήρξαν μετά τις «Χοηφόρες» (δεύτερο μέρος της τριλογίας). Συγκριτικά πάντως, ο «Αγαμέμνονας» κυρίως χάρη στον εντυπωσιακό χορό των γερόντων με τα προπολεμικά κοστούμια, άρεσε περισσότερο, ενώ κούρασαν οι «Χοηφόρες» και οι «Ευμενίδες».

Στο τέλος της παράστασης το κοινό χάρισε ένα ζεστό έστω και κουρασμένο (μετά από εννιάωρη παρακολούθηση) χειροκρότημα για όλα τα μέλη της περίφημης «Σαουμπύνε» και τον Πέτερ Στάιν. Ο τελευταίος βρήκε και είπε πολλά καλά λόγια και ευχαριστώ για τους τεχνικούς που βοήθησαν να πραγματοποιηθεί η παράσταση.

Η πρώτη παράσταση της «Ορέστειας» δόθηκε το 1980. Οπως συνηθίζει, ο Πέτερ Στάιν στην «Ορέστεια» επιχειρεί μέσα από τον ποιητικό λόγο του Αισχύλου – στον οποίο παραμένει προσηλωμένος – να εντοπίσει και να υπογραμμίσει τα στοιχεία (πολιτικά, ιδεολογικά, κοινωνικά) που έχουν σχέση με τον σημερινό κόσμο και το σύγχρονο σύστημα αξιών. Και όπως λέει ο ίδιος: «Εμείς στην παράστασή μας προσπαθήσαμε να επεξεργαστούμε όλα τα διαθέσιμα φιλολογικά, αρχαιολογικά, ιστορικά κ.λπ. στοιχεία που αφορούν το έργο».