Ο Αρειος Πάγος και οι άδειες των ισοβιτών

Κύριε Διευθυντά,
{ARX}Ω{ARX}ς γνωστόν η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ξένη Δημητρίου άσκησε αναίρεση υπέρ του νόμου κατά του απορριπτικού βουλεύματος του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Βόλου. (Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο γιατί δεν έκαμε το ίδιο και τον Φεβρουάριο). Το ΣΤ΄, δηλαδή το ποινικό τμήμα του Αρείου Πάγου, έκαμε δεκτή την πρόταση αυτή της αναίρεσης και αποφάνθηκε ότι ο σχετικός νόμος δεν ορίζει μεν ρητά ότι και οι πολυϊσοβίτες δικαιούνται άδεια, υπονοείται όμως οίκοθεν. Ο Αρειος Πάγος επιλήφθηκε και του πλαισίου εφαρμογής όχι μόνον των τυπικών, αλλά και των ουσιαστικών προσόντων και είπε ότι το σκεπτικό είναι ατεκμηρίωτο και αντιφατικό. Είναι ατεκμηρίωτο, επειδή δεν είχε την «απαιτούμενη ειδική αιτιολογία», και αντιφατικό, επειδή το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών «εν προκειμένω δέχεται αφενός μεν ότι στην έννοια του σωφρονισμού δεν περιλαμβάνεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ιδεολογική μεταστροφή του κατάδικου, στη συνέχεια όμως αντιφατικά δέχεται ότι δεν είναι πρόθυμος να αλλάξει στάση ζωής και να μεταμεληθεί, αλλά εμμένει στην άποψη του… άρα… δεν αποκλείεται να τελέσει και νέες αξιόποινες πράξεις ιδιαίτερης απαξίας». Κρίνω άκρως θετικά την παρέμβασή της, για δύο βασικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι έδωσε την ευκαιρία στους λειτουργούς του Ανωτάτου Δικαστηρίου να ερμηνεύσουν ορθά τον νόμο και να γνωματεύσουν ότι ακόμα και οι αμετανόητοι ισοβίτες, που έχουν καταδικασθεί περισσότερο από μία φορά σε ισόβια, δικαιούνται να ζητήσουν άδεια. Ο δεύτερος λόγος έγκειται στο ότι με την ενέργειά της αποσόβησε χειρότερα κακά, αν ληφθούν υπόψη τα έκτροπα της τότε έκρυθμης κατάστασης, από την οποία δεν γλίτωσε ούτε ο ναός της δημοκρατίας, δηλαδή η Βουλή των Ελλήνων.
Αυτοί που κατάφωρα αδικήθηκαν από το διάβημα αυτό είναι τα μέλη του Δικαστικού Συμβουλίου, με το να τους αποδίδονται αντιφάσεις και ασυνέπειες στο σκεπτικό τους. Λένε συγκεκριμένα οι αρεοπαγίτες ότι, αφού ο κρατούμενος δεν διέθετε κατά τη γνώμη του Συμβουλίου τα τυπικά προσόντα, έπρεπε να δεχτούν την προσφυγή του εισαγγελέα και να μην προχωρήσουν στην εξέταση των ουσιαστικών προσόντων. Η παρατήρηση αυτή φαίνεται να ηχεί σωστά, δεν εισχωρεί όμως στο βαθύτερο νόημα του σκεπτικού, αλλά μένει μόνο στο γράμμα και την επιφάνεια. Το πνεύμα του σκεπτικού είναι ότι, παρόλο που έχουν τη γνώμη ότι οι πολυϊσοβίτες δεν δικαιούνται άδεια, ωστόσο δεν την έλαβαν υπόψη στη σύνταξη του σκεπτικού, για να μην αδικήσουν τον κρατούμενο σε περίπτωση που θα έσφαλλαν, δεδομένου ότι έξι φορές είχε κριθεί προηγουμένως ότι διαθέτει τα τυπικά προσόντα. Η δεύτερη αντίφαση που τους καταλογίζεται είναι ότι από τη μια δέχονται ότι η μεταστροφή της ιδεολογίας δεν περιλαμβάνεται στην έννοια του σωφρονισμού, και από την άλλη διαπιστώνουν ότι ο κρατούμενος δεν είναι πρόθυμος να μεταμεληθεί. Πρέπει να τονισθεί εδώ ότι οι έννοιες δεν είναι θέσφατα, αλλά ρευστές και μεταβαλλόμενες. Εξάλλου άλλο πράγμα είναι η μεταμέλεια για μια πράξη – είτε θετική είτε αρνητική –, που έκαμε κάποιος, και άλλο η ιδεολογία, η οποία είναι αντίληψη για τον κόσμο και τη ζωή. Η μεταμέλεια δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην και αλλαγή της ιδεολογίας. Μπορεί να μεταμεληθεί κάποιος και για καλές ενέργειες. Λέμε για παράδειγμα: μετάνιωσα για το καλό που του έκαμα. Επιπλέον μπορεί να ζητηθεί από κάποιον να μεταμεληθεί, έστω και αν δεν έχει διαπράξει κανένα αδίκημα. Αυτό συνέβη στον εμφύλιο πόλεμο, που ζητούσαν από αριστερούς πολίτες να υπογράψουν δήλωση μετάνοιας, όπως ζητήθηκε για παράδειγμα από τον μακαριστό Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο, καθηγητή Φιλοσοφίας του Παντείου Πανεπιστημίου, τακτικό μέλος – και για πολλά χρόνια πρόεδρο – της Ακαδημίας Αθηνών. Τα πράγματα λοιπόν δεν είναι τόσο απλά, και ως εκ τούτου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αβασάνιστα. Το συμπέρασμα όμως του Συμβουλίου ότι, επειδή ο κρατούμενος δεν μεταμελείται, δεν αποκλείεται να τελέσει νέες αξιόποινες πράξεις, είναι αμφιβόλου αξίας, επειδή όλοι οι άνθρωποι, εφόσον μπορούν, ενδέχεται να διαπράξουν ποινικά αδικήματα, λόγω του αστάθμητου και απρόβλεπτου παράγοντα της ανθρώπινης φύσης. Αυτό σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος είναι δυνάμει – όχι όμως και ενεργεία – εγκληματίας, αφού η μάνα σκοτώνει το παιδί και το παιδί τη μάνα. Επομένως το επιχείρημα αυτό δεν είναι ικανό να τεκμηριώσει την απόφαση, ώστε να στερηθεί η άδεια από τον αιτούντα.

Γεώργιος Χ. Κουμάκης