Ο πλανήτης Γη στην… εντατική

Είναι δεδομένο ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες θα συνεχίσουν να υφίστανται για πάντα στον πλανήτη; Δεν είναι. Αυτό απαντούν, λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους, 145 κορυφαίοι επιστήμονες από 59 χώρες του ΟΗΕ. Ο πλανήτης Γη καταστρέφεται με ταχείς ρυθμούς και η πορεία προς τον όλεθρο θα καταστεί μη αναστρέψιμη, υποστηρίζουν οι ειδικοί, αν οι άνθρωποι δεν αλλάξουν τα μοντέλα παραγωγής και κατανάλωσης που έχουν υιοθετήσει. Η έκθεση που έδωσαν χθες στη δημοσιότητα οι εμπειρογνώμονες μέσω της Διακυβερνητικής Επιστημονικής και Πολιτικής Πλατφόρμας για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστήματος των Ηνωμένων Εθνών (IPBES) είναι συγκλονιστικά εύγλωττη: Αυτήν τη στιγμή ένα εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση. Το 1/3 των κοραλλιογενών υφάλων κινδυνεύει να εξαφανιστεί, τα τροπικά δάση μετατρέπονται σε σαβάνες, ενώ η υποβάθμιση της γης έχει μειώσει την παραγωγικότητα στο 23% των εδαφών της. Και ο ρυθμός της καταστροφής αυξάνεται διαρκώς – είναι ήδη εκατοντάδες φορές υψηλότερος από ό,τι τα τελευταία δέκα εκατομμύρια χρόνια…

«ΧΑΣΑΜΕ ΧΡΟΝΟ». «Καταστρέφουμε τα ίδια τα θεμέλια των οικονομιών μας, τους επισιτιστικούς πόρους, τη διατροφική μας ασφάλεια, την υγεία και την ποιότητα της ζωής παγκοσμίως», δήλωσε ο Robert Watson, πρόεδρος της IPBES. «Εχουμε χάσει χρόνο. Πρέπει να δράσουμε τώρα». Ο ίδιος επεσήμανε ότι «η υγεία των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτιόμαστε εμείς και άλλα είδη επιδεινώνεται ταχύτερα από ποτέ». Υπεύθυνη γι’ αυτό είναι η ανθρώπινη δραστηριότητα.

Η έκθεση αποτελεί προϊόν του πιο διεξοδικού ελέγχου «υγείας» του πλανήτη που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ. Η έρευνα διήρκεσε τρία χρόνια με τη συμμετοχή περισσότερων από 450 ανθρώπων, η αξιολόγηση έχει έκταση 1.800 σελίδων και ο τόνος που υιοθέτησαν οι επιστήμονες για τη διατύπωση των συμπερασμάτων τους είναι ασυνήθιστα οξύς. Μέσω της έκθεσης μεταφέρεται μια εικόνα στην οποία το ανθρώπινο αποτύπωμα λειτουργεί ασφυκτικά για οτιδήποτε άλλο. Τα τρία τέταρτα των χερσαίων εκτάσεων του πλανήτη είτε μετατράπηκαν σε αγροτεμάχια είτε καλύφθηκαν από οπλισμένο σκυρόδεμα είτε αλλοιώνονται με διάφορους τρόπους. Τα δύο τρίτα του θαλάσσιου περιβάλλοντος έχουν επίσης μεταβληθεί εξαιτίας ιχθυοτροφείων, της ναυτιλίας, υποθαλάσσιων ορυχείων και άλλων έργων. Τα τρία τέταρτα των ποταμών και  των λιμνών χρησιμοποιούνται για καλλιέργειες ή κτηνοτροφία. Κάπως έτσι, περισσότερα από 500.000 είδη έχουν ανεπαρκή ενδιαιτήματα για τη μελλοντική τους επιβίωση.

ΤΙ ΦΤΑΙΕΙ. Ποιες είναι όμως οι αιτίες; Σύμφωνα με την έκθεση, μπορούν να συνοψιστούν στα εξής: Εντατική γεωργία, κτηνοτροφία – με το 25% των εδαφών της γης να έχουν μετατραπεί σε βοσκοτόπια για βοοειδή – , υπεραλίευση, αυξανόμενες διατροφικές ανάγκες εξαιτίας του αυξανόμενου παγκόσμιου πληθυσμού τις τελευταίες δεκαετίες, ρύπανση και ανισότητα στην κατανάλωση – οι κάτοικοι του ανεπτυγμένου κόσμου έχουν τετραπλάσιο οικολογικό αποτύπωμα σε σχέση με αυτό των φτωχότερων χωρών και το χάσμα μεγαλώνει.

Ανταποκρινόμενες στην έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα από τον ΟΗΕ εκατοντάδες προσωπικότητες με διεθνή παρουσία – από την κορυφαία επιστήμονα για τα πρωτεύοντα θηλαστικά Τζέιν Γκούντολ, μέχρι πρώην υπουργούς ή καλλιτέχνες όπως η Ζιλιέτ Μπινός και η Ιζαμπέλ Ατζανί – απηύθυναν δημόσια «Εκκληση για τη Φύση». Σε ανοικτή επιστολή τους που διαμορφώθηκε από τη ΜΚΟ «Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση» ζητούν από τους ηγέτες των κρατών να σταματήσουν τις χρηματοδοτήσεις που καταστρέφουν τον πλανήτη «ενθαρρύνοντας τη μετάβαση σε βιώσιμες αγροτικές πρακτικές» και «θέτοντας σε εφαρμογή τη Συμφωνία του Παρισιού για να ανακόψουν την κλιματική απορρύθμιση».

ΧΑΡΑΜΑΔΑ ΕΛΠΙΔΑΣ. Οι επιστήμονες, από την πλευρά τους, επισημαίνουν ότι η περίοδος που διανύουμε είναι κρίσιμη για την ανάληψη πρωτοβουλιών. Και αφήνουν μια χαραμάδα ελπίδας.

Σύμφωνα με έναν από τους συγγραφείς της έκθεσης, τον Josef Settele, εντομολόγο στο Κέντρο Περιβαλλοντικών Ερευνών Helmholtz της Γερμανίας «η κατάσταση είναι δύσκολη, όμως η έκθεση δείχνει ότι υπάρχει ακόμη διέξοδος. Οι άνθρωποι δεν πρέπει να πανικοβληθούν, αλλά πρέπει να αρχίσουν δραστικές αλλαγές. Δεν θα είναι αρκετό το να συνεχίσουμε όπως κάναμε μέχρι σήμερα με μικρές προσαρμογές». Και τελικά ο άνθρωπος απειλείται με εξαφάνιση; Ο Josef Settelea απαντά: «Μάλλον όχι. Αλλά δεν θέλουμε απλώς να επιβιώσουμε. Αυτό είναι το διακύβευμα…».