Σχέδιο Ανάν: 15 χρόνια μετά

Δεκαπέντε χρόνια πέρασαν από την ημέρα που ο κυπριακός λαός απέρριψε με ευρύτατη πλειοψηφία το Σχέδιο Ανάν για τη «λύση» του Κυπριακού. Το δημοψήφισμα διεξήχθη σε καθεστώς πρωτοφανούς ασφυκτικής διεθνούς πίεσης υπέρ του «ναι», στην οποία κάθε άλλο παρά έλειψαν και οι αντίστοιχες φωνές τόσο από την Κύπρο όσο και από την Ελλάδα. Εδώ, πρωτοστάτησε ο μετέπειτα πρωθυπουργός της Ελλάδας Γιώργος Παπανδρέου, ο άνθρωπος ο οποίος αργότερα έθεσε τη χώρα υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο. Η επίμονη θέση του να πριμοδοτεί τόσο επίμονα το Σχέδιο Ανάν ως μόλις νεοεκλεγείς τότε πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, de facto μη σεβόμενος την αυθυπαρξία της Κυπριακής Δημοκρατίας και την κυριαρχία του λαού της με αυτή την παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας, έφερε τότε σε πολύ δυσχερές σημείο τις σχέσεις των δύο λαών.

Το κύριο επιχείρημα όλων εκείνων που κινδυνολογούσαν για το ενδεχόμενο απόρριψης, αφορούσε ουσιαστικά όχι το ίδιο το Σχέδιο και τις όποιες ελπίδες που θα μπορούσε αυτό να γεννήσει, αλλά τα δεινά που, υποτίθεται ότι, θα έφερνε η απόρριψή του. Ο κυπριακός λαός έγινε αποδέκτης ακραίας εκβιαστικότητας που λίγο πολύ συμπυκνωνόταν στην ιδέα ότι μετά την απόρριψη θα ερχόταν ένα είδος ολοκληρωτικής καταστροφής – τα γραπτά, ως γνωστόν, μένουν και εν προκειμένω, άλλωστε, τα θυμούνται άπαντες. Και όσοι επιχειρηματολόγησαν κατά του Σχεδίου έγιναν συχνά στόχος χαρακτηρισμών όπως λαϊκιστές ή ακροδεξιοί και πατριδοκάπηλοι – είναι κάτι που πολύ πρόσφατα το είδαμε και πάλι…

ΔΙΚΑΙΩΣΗ. Τι συνέβη όμως τελικά; Με ασφάλεια μπορεί κανείς να πει σήμερα, ότι το αποτέλεσμα ήταν το ακριβώς αντίθετο. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν «τιμωρήθηκε», όπως τόσοι προέβλεπαν, για την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν, κύρια δύναμη της οποίας υπήρξε ο τότε πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος. Η φράση του «παρέλαβα κράτος δεν θα παραδώσω κοινότητα» υπήρξε η επιτομή του αγώνα κατά του Σχεδίου στο δημοψήφισμα. Στο διάστημα που πέρασε από τότε μέχρι σήμερα, οι εξελίξεις δικαίωσαν αυτή τη θέση στον υπερθετικό βαθμό. Η Κυπριακή Δημοκρατία βρέθηκε σύντομα μπροστά στην υπόθεση των ενεργειακών πόρων και, ακριβώς επειδή δεν είχε μετασχηματιστεί σε ένα ιδιόρρυθμο καθεστώς, ήταν σε θέση να προχωρήσει σε συμφωνίες με ισχυρότατα κράτη και αντίστοιχες διεθνείς εταιρείες, που, σήμερα, της προσφέρουν τη μεγαλύτερη ασφάλεια που γνώρισε ποτέ στα χρόνια της ύπαρξής της από το 1960.

Τελικά, όχι μόνον δεν ήρθαν αυτές οι επαπειλούμενες καταστροφές, όχι μόνον η Κύπρος δεν πιέστηκε στη συνέχεια από τις διεθνείς δυνάμεις, όχι μόνον η Τουρκία δεν κουνήθηκε, αλλά, αντιθέτως, σήμερα, οι μεγάλες αυτές δυτικές δυνάμεις είναι που πρωτοστατούν στην προστασία του δικαιώματος της Κυπριακής Δημοκρατίας να προχωρήσει στις έρευνες για φυσικούς πόρους και που εταιρείες τους τις διεξάγουν.

Ταυτόχρονα, η στενή συνεργασία που αναπτύχθηκε στον ενεργειακό αλλά και τον αμυντικό τομέα με το Ισραήλ, υπήρξε καθοριστική για την Κύπρο. Και, στη συνέχεια, η τριπλή συμμαχία με την Ελλάδα και την άμεση στήριξη των ΗΠΑ, κατέστησαν πλέον το σημαντικότερο διπλωματικό, πολιτικό και στρατιωτικό κεφάλαιο τόσο της Κύπρου όσο και της Ελλάδας. Αν όμως είχε περάσει το Σχέδιο Ανάν, όλα αυτά θα ήταν απλώς αδύνατο να συμβούν: στην πραγματικότητα, τα πάντα θα ήταν υπό την πλήρη αίρεση της Αγκυρας και, εν προκειμένω, του μεγαλομανούς «σουλτάνου» της…  Η Κυπριακή Δημοκρατία θα είχε αυτοκαταργηθεί και ο αληθινός συνομιλητής όλων των διεθνών παραγόντων, πολιτικών και οικονομικών, για τις έρευνες, θα ήταν επί της ουσίας ο Ερντογάν. Σήμερα, ουδείς αμφιβάλλει ότι αν το Σχέδιο Ανάν είχε περάσει πριν από 15 χρόνια, η θέση της Κύπρου, που βρέθηκε έκτοτε στο επίκεντρο του διεθνούς γεωπολιτικού και οικονομικού ενδιαφέροντος, θα ήταν τραγικά επισφαλής.