Το Αφεντικό εβδομηντάρισε!

Οι αυτοβιογραφικές παραστάσεις στο Walter Kerr Theatre της Νέας Υόρκης, που ξεκίνησαν τον Οκτώβριο του 2017, ήταν προγραμματισμένες για έξι εβδομάδες, κινηματογραφήθηκαν από το Netflix και τελικά ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2018 // το άλμπουμ «Wrecking ball» του 2012, όπου συνυπάρχουν ιρλανδικά επαναστατικά τραγούδια, μπαλάντες του Dust Bowl, αναφορές στον αμερικανικό Εμφύλιο και ο απόηχος της σύγχρονης κρίσης: «Η απόσταση μεταξύ της αμερικανικής πραγματικότητας και του αμερικανικού ονείρου», όπως λέει ο ίδιος // ο αποχαιρετισμός του σαξοφωνίστα του Κλάρενς Κλέμονς το 2007 και του νεανικού του φίλου και ακορντεονίστα του επί 40 χρόνια Ντάνι Φεντερίτσι το 2008 // η στήριξη άνευ όρων στον Μπαράκ Ομπάμα στην καμπάνια για την προεδρική εκλογή του 2008 // η αποχώρηση από τη σκηνή με ιδρωμένη τη φανέλα // ο φόβος του για την κατάθλιψη (τη διπολική διαταραχή, θα γράψουν άλλοι) του πατέρα του και η υπόσχεση στον εαυτό του να μην πέσει ποτέ στα ναρκωτικά, για να αποφύγει τη διανοητική διαταραχή // οι δέκα συναυλίες στη σειρά στο Στάδιο Giants στα μέσα της δεκαετίας του 1980 // η οικειοποίηση του «Born in the USA» από τον Ρόναλντ Ρίγκαν το 1984 σε πολιτικό του λόγο το 1984 στο Νιου Τζέρσι (που εξόργισε τον Σπρίνγκστιν) // οι στίχοι του «Adam raised a Cain», όπου ο πατέρας «βαδίζει μέσα σε άδεια δωμάτια/ ψάχνοντας κάποιον να κατηγορήσει/ Εσύ κληρονομείς τις αμαρτίες/ Εσύ και τις φλόγες» // τα βιβλία των Στάινμπεκ και Φλάνερι Ο’Κόνορ, οι ταινίες των Τζον Φορντ και Χάουαρντ Χοκς που του έδωσε να διαβάσει και να παρακολουθήσει ο παραγωγός του (από το 1978) Τζον Λαντάου // το τραγούδι «If I was a priest» που τραγούδησε τον Μάιο του 1972 στον Τζον Χάμοντ της Columbia, για να κερδίσει τελικά ένα συμβόλαιο με την εταιρεία // το δάνειο των 60 δολαρίων που πήρε η μητέρα του Αντέλ από την τράπεζα για να του αγοράσει μια κιθάρα Kent, όταν ήταν 15 χρόνων // η πρώτη εικόνα του Ελβις Πρίσλεϊ στο «Ed Sullivan Show», τέλη της δεκαετίας του 1950, που του έδειξε «τι σημαίνει στυλ»//

Η ζωή του Μπρους Σπρίνγκστιν μόνο αποσπασματικά μπορεί να διαβαστεί υπακούοντας στον κανόνα της απόστασης που θέτουν – πρωτίστως – οι θεατές από τα είδωλά τους. Οσο αποσπασματική, ωστόσο, κι αν είναι, ακολουθεί ένα σταθερό μοτίβο: του «συμβολαίου με το κοινό». Για τέσσερις και πλέον δεκαετίες ο ρόκερ εκπροσωπεί τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής που όλοι θαυμάζουν όσο εκείνες μετράνε πληγές, τη φωνή της κουλτούρας που επικαλείται ιδρυτικούς μύθους και ζωντανούς θρύλους (η αγάπη του για τον Ντίλαν παραμένει αμείωτη), τον σταρ που ξέρεις ότι δεν λέει ψέματα όταν «επιστρέφει» μουσικά στην εργατική γειτονιά του Φρίχολντ στο Νιου Τζέρσεϊ, απ’ όπου ξεκίνησε. Με μια δόση αυθαιρεσίας και προσμονής δεν περιμέναμε ώς τα γενέθλιά του – στις 23 Σεπτεμβρίου – για να του αφιερώσουμε ένα φύλλο. Κατά μία έννοια, όλο το 2019 είναι η χρονιά του.

Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω για τον Springsteen

Επτά ακροατές με ειδικές ευαισθησίες θυμούνται τις φορές που «συναντήθηκαν» μαζί του

Γιάννης Πετρίδης
Ραδιοφωνικός παραγωγός
«Δεν μας διέψευσε ποτέ»

Συμβαίνει κάτι σημαδιακό με τον Μπρους Σπρίνγκστιν. Η σχέση μου μαζί του κρατάει από τότε που ξεκίνησα την εκπομπή στο Α’ Πρόγραμμα το 1975. Είναι η χρονιά που κυκλοφορεί το «Born to run», το άλμπουμ μετά το οποίο παρακολουθούμε ουσιαστικά την εξέλιξη ενός από τους πλέον ταλαντούχους μουσικούς της γενιάς του και των επόμενων γενιών. Σαν να υπάρχει μια παράλληλη πορεία μεταξύ μας. Και σ’ αυτήν ποτέ ο Σπρίνγκστιν δεν διέψευσε ούτε εμένα ούτε τους φίλους και οπαδούς του.
Προσωπικά, ενθουσιάζομαι κάθε φορά που σε συνεντεύξεις του, συναυλίες – «ζωντανές» ή μαγνητοσκοπημένες –, αναφέρεται σε καλλιτέχνες που τον επηρέασαν ή αγαπούσε ιδιαίτερα, με τον τρόπο που θα τους επέλεγα κι εγώ. Είμαστε της ίδιας γενιάς και οι αναφορές μας προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τη μουσική της δεκαετίας του 1950 – 1960 (αυτή που δεν ακουγόταν καν στην Ελλάδα). Να, για παράδειγμα, στις πρόσφατες εμφανίσεις του στο Μπροντγουέι ανέφερε τον θρυλικό Gary US Bonds, που μ’ αρέσει κι εμένα πολύ. Οταν το ακούω νιώθω ότι μας συνδέουν συνεχώς τα ίδια πράγματα.
Με την ευκαιρία, οι παραστάσεις του στο Μπροντγουέι, τις οποίες παρακολούθησα στο Netflix, είχαν αυτή την καταπληκτική αφήγηση που όλοι ξέρουμε – κρίμα που δεν βρέθηκα αυτή τη φορά στο κοινό. Αλλά ξέρουμε και από τις συναυλίες του τι τρομερός αφηγητής είναι, «παραμυθάς» θα τολμούσα να πω.
Ηταν συγκινητικό όταν ανέφερε για πρώτη φορά ότι γνώρισε τη γυναίκα του όταν του τραγούδησε το «Tell him» των Exciters – και είναι συγκινητικό κάθε φορά που το ξαναλέει. Ολα αυτά δείχνουν τον αυθορμητισμό ενός λαϊκού ήρωα και τροβαδούρου, χωρίς επιτηδευμένη σχέση με το κοινό ή με τον Τύπο.
Και όλα αυτά επιβεβαιώθηκαν στη «σύντομη» συνάντηση που είχα μαζί του μετά τη συναυλία της Διεθνούς Αμνηστίας στην Αθήνα το 1988, όταν μού τον σύστησε ο Πίτερ Γκάμπριελ. Μέχρι τότε δεν τον είχα γνωρίσει προσωπικά ούτε του είχα κάνει συνέντευξη. Ο κορυφαίος, λοιπόν, Μπρους Σπρίνγκστιν μου μίλησε με πολύ ζεστό τρόπο και έβγαλε μια εξαιρετική αύρα προς έναν ουσιαστικά άγνωστό του. Ετσι κι αλλιώς ο τρόπος ο δικός μου στις επαφές με τους μεγάλους της μουσικής δεν αλλάζει: ξέροντας τι αγαπάει ξεκίνησα να μιλάω αμέσως για μουσικές από το παρελθόν – αυτές που μας ενώνουν. Γι’ αυτό και η χημεία μεταξύ μας ήταν ζήτημα χρόνου. Επιπλέον, είδα τη μεγάλη διαφορά σε σχέση με άλλους αμερικανούς ή βρετανούς καλλιτέχνες. Οι πρώτοι έρχονται πιο κοντά σου, ενώ οι βρετανοί διατηρούν ύφος.

Ο Γιάννης Πετρίδης συνεχίζει την εκπομπή του «4 με 5» στο Α’ Πρόγραμμα από το 1975 (με την εξαίρεση της περιόδου ΝΕΡΙΤ)

Κώστας Λειβαδάς
Τραγουδοποιός
«Σαν τον μονομάχο στην αρένα»

Οσο πιο ιδιαίτερες και πολυεπίπεδες συγκινήσεις έχεις βιώσει τόσο πιο δύσκολο σου είναι να μιλήσεις για αυτές. Οπως όταν προσπαθείς να εξηγήσεις σε κάποιον ένα όνειρο που είδες, νιώθεις πως δεν υπάρχει περίπτωση ποτέ να μεταφέρεις την αίσθηση που ένιωσες ή άλλοτε ότι είναι και μάταιο ή πάλι ότι θα χαθεί η μαγεία. Αυτό αισθάνομαι κάθε φορά που είναι να μιλήσω για τον κατά πάσα πιθανότητα χαρισματικότερο και σημαντικότερο μαζικό λευκό διασκεδαστή του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα. Εναν ανυπέρβλητο θεραπευτή που προσφέρει κάθε βράδυ –χωρίς ποτέ να κλέβει δευτερόλεπτο– το σώμα και το αίμα του θυσία στους πιστούς του, σε όσους δηλαδή διψάνε αμφίδρομα για εμπιστοσύνη, για ένα ταξίδι στη χώρα των θαυμάτων, μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή και πάνω απ’ όλα για ένα ταξίδι στη χώρα των ονείρων.
Οσες φορές και αν τον είδα ζωντανά σε αγγλόφωνο περιβάλλον, όπου τα τραγούδια του βρίσκονται στον μητρικό τους χώρο, ή σε χώρες όπου οι ακροατές ξέρουν όλα τα λόγια του απέξω κι ανακατωτά (Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία: το καλύτερο και θερμότερο κοινό της Ευρώπης), όσο και αν παρακολούθησα τον εαυτό μου και τους φίλους μου να αλλάζουμε (με θυσίες) τις ζωές μας μετά την εμπειρία των συναυλιών του ή όσο ακόμα κοντά, δίπλα – ή συνομιλώντας – και να έφτασα στους μουσικούς του και παντοτινούς μου ήρωες, τόσο πιο μαγικό έχει μείνει μέσα μου το αίνιγμα της ενέργειας και της δύναμής τους. Οσο λογικά και αν το έχω αναλύσει – και αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία στη σκηνή και την τέχνη. Ο κόσμος τον αντιμετωπίζει σαν άγιο την ώρα της κανονικής λειτουργίας που εκτυλίσσεται στη σκηνή, του δίνει ονόματα, ρούχα, τραγούδια, του ανεβάζει τα παιδιά του να τα αγκαλιάσει, δίνει μάχη για ένα άγγιγμα από το χέρι του για ευλογία (χαχα) στους γάμους τους, τους αποχαιρετισμούς τους, σε όλα τα ζητήματα που διαμορφώνουν τις ζωές τους.
Στην Κεντρική Σκανδιναβία του την είχα «στημένη» κάποτε. Σκληρό κοινό, ανοιχτό γήπεδο που έκλεισε η οροφή λόγω ξαφνικής βροχής κι έγινε μέσα χαμάμ, ετερόκλητος κόσμος και εκείνος στο τελείωμα της περιοδείας, πτώμα και χορτασμένος, άλλο ένα απόγευμα στη δουλειά. Λέω τώρα δεν μπορεί, έτσι όπως υπέφερε, μούσκεμα μέσα στην ένταση, θα κλείσει το λάιβ, κύριος, νωρίς στις 3 ώρες (αυτό είναι το νωρίς γι’ αυτόν) και ούτε γάτα ούτε ζημιά. Απλώς θα διεκπεραιώσει – ήδη έχει τιμήσει τη φανέλα με το παραπάνω. Κι όμως ο γίγαντας άλλαξε σελίδα στο πρόγραμμα, τραγούδια, ήχο, κατεύθυνση (η μπάντα είναι τόσα χρόνια μαζί που ανά πάσα στιγμή παίζει το οτιδήποτε με ένα απλό νεύμα και δύο σινιάλα ή «read my lips» φάσεις). Τελικά το λάιβ κράτησε 4 ώρες. Κι εκείνος μπήκε δαιμονισμένος μέσα στο πλήθος σαν να παίζει πάλι για πρώτη και τελευταία φορά, για την ιστορία του, τον σεβασμό στο κοινό του, για να νιώσει και ο ίδιος ότι γίναμε ένα στ’ αλήθεια και ότι πήγαμε μαζί – στη μέθεξη, στη χώρα των ονείρων, εκεί απ’ όπου επιστρέφουμε καινούργιοι βγαίνοντας απ’ τα ρούχα μας κυριολεκτικά και μεταφορικά, βγαίνοντας απ’ τον τόπο και τον χρόνο. Και το κάθαρμα μέσα σ’ ένα περιβάλλον αληθινό κολαστήριο, σαν τον μονομάχο στην αρένα, σαν τον ΟΡΚΙΣΜΕΝΟ ιεραπόστολο, το ‘κανε χωρίς να κοιτάξει πίσω λεπτό όπως δεν γύρισε ποτέ πίσω στη ΦΘΟΡΑ, απ’ την πρώτη μέρα μετά την εκτόξευσή του στην ποιητική διάσταση παρά μόνο για να μας δείξει την αλήθεια μέσα απ’ τα σκοτεινά, να φέρει τη συμφιλίωση και να φωνάξει με όλη του τη δύναμη σαν αιώνιος αιχμάλωτος του ροκ εν ρολ και του τραγουδιού πως η ζωή και η περιπέτειά της είναι το αληθινό κλειδί του παραδείσου ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΗΘΙΝΑ ΛΥΠΗΜΕΝΟΙ ΠΟΥ ΑΓΑΠΗΣΑΝ ΠΟΛΥ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΨΑΣΑΝ ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΑ ΠΡΩΤΟΙ ΘΑ ΓΕΥΤΟΥΝ ΤΗΝ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ.

ΥΓ 1: Για να νιώσεις το θαύμα στις συναυλίες του η καρδιά σου πρέπει να ‘ναι ανοιχτή και καμιά φορά χρειάζεται να δουλέψεις γι’ αυτό. Θέλει φλόγα κι αντοχές. Σε όλα στη ζωή. Οχι μόνο στις συγκινήσεις που προέρχονται από την τέχνη. Ή πολύ απλά να πας σαν αληθινό παιδί – οπότε δεν υπάρχει περίπτωση να μη φύγεις αναγεννημένος. Αλλιώς καλύτερα να πας σε κάποιο σόου – υπερπαραγωγή της Μπιγιονσέ ή σε κανένα αφιέρωμα μελοποιημένης ποίησης για χιλιοστή φορά σε ένα ελληνικό θέατρο. Θέλει πίστη το θαύμα και καρδιά ανοιχτή.
ΥΓ 2: Οποτε έφυγα από τις συναυλίες του μαζί με τα χίλια καλά και τα τεράστια μαθήματα που είχα δεχθεί για τη δουλειά μου μού έκανε φυσικά και ένα κακό, σημαντικό, όπως όλοι οι μεγάλοι μου ήρωες που καίγονται στη σκηνή ώς τα βάθη της ψυχής τους. Πολύ δύσκολα μπόρεσα να παρακολουθήσω στην Ελλάδα συναυλία ΠΟΥ ΕΙΤΕ ΟΛΑ αναπαύονταν στις δάφνες τους τόσο βαρετά και προβλέψιμα, με την μπουκάλα και τα φρούτα μες στη μέση στο τραπέζι, είτε αναλώνονταν στα ίδια και στα ίδια. Στον ίδιο τυφλοσούρτη, μέσα στα «μεγάλε» και «μεγάλε» του πλήθους. Ευτυχώς φυσικά έχουμε και στη χώρα μας κάποιους -λίγους – που επινοούν ακόμα τον εαυτό τους εκ νέου και παλεύουν για το θαύμα. Η δική μου μετάβαση όμως κάθε φορά ύστερα από τέτοιες εμπειρίες στην ταβερνοποιημένη ένωσή μας και τις μετά βίας πολλές φορές κουρδισμένες κιθάρες μας –χωρίς «αλητεία»– μου είναι πάντα, ως αποστασιοποιημένου ακροατή και μικρού παιδιού, πραγματικά πολύ δύσκολη.

Πόλυ Λυκούργου
Κριτικός κινηματογράφου
Dancing in the Dark

Γεννήθηκα στα 70s, μεγάλωσα στα 80s. Στα μουσικά διαλείμματα της ΕΡΤ έπαιζε Τop of the Ρops, οι Duran Duran κι ο Ματ Ντίλον κάλυπταν την άθλια λαχανί ταπετσαρία του εφηβικού δωματίου μου, είχα φράντζες, φορούσα ροζ γκλος στα χείλια, μπλε-ηλεκτρίκ πλαστικούς κεραυνούς για σκουλαρίκια και βάτες κάτω από τα ξεχειλωμένα Τ-shirts μου. Θα έλεγε κανείς ότι ήμουν μία «νορμάλ», εξωστρεφής 12χρονη που έβαζε τα πατίνια της κι έκανε ανέμελες βόλτες στις γειτονιές της Νέας Σμύρνης. Δεν ήμουν όμως ποτέ (μόνο) αυτό. Αυτό ήταν το Brilliant Disguise. Οταν το ίδιο κορίτσι επέστρεφε σπίτι, βυθιζόταν στο μαύρο. Καθόταν στο μαύρο μάρμαρο του σαλονιού, έβαζε τα μαύρα ακουστικά του στερεοφωνικού και, για έναν ανεξήγητο λόγο, έβρισκε ταύτιση (κι ανακούφιση) στη μαυρίλα των «Backstreets», των «Badlands» και των «Thunder Road» του Νιου Τζέρσεϊ.
Ανεξήγητος ο λόγος, γιατί τι ζόρι τραβούσα, τι το πραγματικά κοινό είχα με έναν «βλαχοαμερικάνο»; Ειδικά, όταν το μοδάτο «Born in the USA» δεν είχε κυκλοφορήσει ακόμα. Ο Μπρους Σπρίνγκστιν δεν έπαιζε στο «Μουσικόραμα». Δεν είχε φορέσει την κόκκινη μπαντάνα στην κωλότσεπη, δεν είχε σηκώσει την ιδρωμένη γροθιά στον αέρα, ή την Κόρτνεϊ Κοξ στη σκηνή, ώστε όλοι να τον χορεύουν στο σκοτάδι στα πάρτι και στις χοροεσπερίδες.
Ας πούμε, απλώς, ότι τα σκοτάδια μού ήταν πάντα οικεία (κι ίσως για αυτό τελικά με οδήγησαν και στις σκοτεινές αίθουσες). Από μικρή ένιωθα διαφορετική, αρκετά καταπιεσμένη, αταίριαστη, μπερδεμένη, εκνευριστικά ευσυγκίνητη. Οσες στρώσεις ροζ γκλος, όσους μπλε-ηλεκτρίκ κεραυνούς κι αν φορούσα, παρέμενα πάντα σκοτεινή. Οταν στα 11 μου χρόνια, ο μεγαλύτερος ξάδελφός μου μού έφερε το «River», κάτι συνέβη. Αυτή η έκρηξη που αλλάζει τα πάντα, αλλάζει τον κόσμο όπως τον ήξερες. Δεν μπορούσα να το εξηγήσω, όχι με τη λογική τουλάχιστον, καθώς τα αγγλικά μου ήταν ακόμα πρωτόγονα – είχα πιάσει ελάχιστες γνώριμες λέξεις, σκόρπιες προτάσεις. Ομως κάτι συνέβη. Παίζοντας τον δίσκο, ράχη με ράχη, «Point Black» με «Stolen Car», «River» με «Drive All Night», το σκοτάδι μου ξαφνικά συντονίστηκε. Η μουσική έπαψε να είναι κάτι που απλώς τραγουδιέται ή χορεύεται. Εγινε κάτι πάνω στο οποίο στηρίζεσαι, βυθίζεσαι, και λυτρωτικά εξαφανίζεσαι. Κάτι που σε αρπάζει από το στομάχι, σε κάνει να σκάβεις βαθιά μέσα σου και να ανακαλύπτεις τον πραγματικό εαυτό σου. Στην ηλικία που κανείς δεν σε καταλαβαίνει, που δεν ανήκεις πουθενά, που δεν σε χωράει ούτε το δέρμα σου, το rock n’ roll έρχεται να σε σώσει. Σε κάνει να πιστεύεις σε μία εκρηκτικά μεγαλύτερη εκδοχή του κόσμου, του ονείρου, του εαυτού σου. Δεν είσαι πια αταίριαστη (για την ιστορία: το ίδιο θα πάθαινα, ένα χρόνο μετά, βλέποντας τον «Αταίριαστο» του Κόπολα και ξεκινώντας τον έρωτά μου με το σινεμά). Και το κυριότερο, δεν είσαι πια μόνη.
Με το πέρασμα του χρόνου, απέκτησα όλη τη δισκογραφία. Πάνω στα μαύρα μάρμαρα του σαλονιού, μέσα από τα μαύρα ακουστικά, τα αγγλικά μου έγιναν καλύτερα, οι στίχοι του Σπρίνγκστιν άρχισαν να βγάζουν νόημα και να ταιριάζουν απόλυτα με τη δική μου κοσμοθεωρία. Με όλα όσα ήθελα να πω, αλλά δεν είχα λέξεις, εργαλεία, τρόπο να τα εκφράσω. Την ασυμβίβαστη πάλη του για ισότητα και δικαιοσύνη («nobody wins, unless everybody wins»). Την ανάγκη του να ξεφύγει από τον μικρόκοσμο, την πόλη, τους δαίμονες, τον γεμάτο τραύματα εαυτό του («our families – they make us and they break us»). Την αξία της φιλίας, το ντοπάρισμα του έρωτα, το ασυμβίβαστο των ονείρων («show a little faith, there’s magic in the night»). Την απενοχοποιημένη τρέλα, τα γκάζια, την ατόφια χαρά της ζωής («it ain’t no sin to be glad that you’re alive»).
Η αμεσότητα του Σπρίνγκστιν στο να αποδίδει με απλότητα τα πιο σύνθετα αυτού του κόσμου είναι κι αυτή που τον έκανε «Μπρους» στους περισσότερους από εμάς. Μπορεί ο Ντίλαν να είναι ο νομπελίστας ποιητής του ροκ, ο Γιανγκ ο πιο πολιτικός εκφραστής του, ο Μόρισον ο αδικοχαμένος επαναστάτης του. Ο Μπρους όμως είχε πάντα κάτι που δεν είχε κανένας άλλος: το ταλέντο να σου λέει τις πιο σοφές αλήθειες με το ύφος του αγοριού της διπλανής πόρτας, τη ζεστασιά ενός λαϊκού χαμόγελου. Κι επίσης, σου έδειχνε, αλλά δεν σε άφηνε ποτέ στα σκοτάδια, σε έλουζε με φως. Με μία άσβεστη πίστη (η λέξη «faith» είναι πολύ σημαντική στο σύμπαν του και δεν έχει να κάνει με θρησκείες), μπόλικη τρέλα και έναν αθεράπευτο ρομαντισμό, μπορούσε να σε συντονίζει με τον καλύτερο εαυτό σου. Αυτό το κομμάτι σου που ξεκουρδίζεται καθημερινά από απογοητεύσεις, κυνισμούς, ρουτίνες, παραξενιές, ήττες. Μπροστά στην απαξίωση και τον κυνισμό των ρεαλιστών, ο Μπρους στεκόταν σαν μονόκερος.
Κάπως έτσι επιβίωσα της εφηβείας μου. Με έναν μεγάλο αδελφό στο γουόκμαν μου, με μία κοινωνικοπολιτική φωνή που δεν με απογοήτευσε ποτέ (πάντα στη σωστή πλευρά της Ιστορίας, πάντα στο πλευρό των μειονοτήτων), με έναν άγνωστο άνθρωπο που έγινε η οικογένειά μου. Εγινε η φωνή μου, σε όσα δεν είχα καταφέρει ποτέ να ξεστομίσω, η ορμή μου σε όσα δεν έμαθα ποτέ να διεκδικώ, ο ορίζοντάς μου όταν η ζωή μου σήκωσε οδοφράγματα.
Μπορεί να βρίσκομαι εδώ ως μία «διαβόητη φαν του Σπρίνγκστιν», όμως (κανείς δεν με πιστεύει όταν το λέω) δεν υπήρξα ποτέ η τυπική φαν: δεν τον κρέμασα στον τοίχο μου, δεν φόρεσα κονκάρδα του, δεν έχω αυτόγραφο, ούτε συλλογές με «σπάνια» bootlegs. Είμαι τόσο ακατάστατη που δεν ξέρω καν πού είναι όλα τα CD μου. Και το βιβλίο του δεν βρήκα ακόμα το κουράγιο να το διαβάσω – χτύπησαν νεύρο οι πρώτες σελίδες και το άφησα στην άκρη.
Ομως με έχει καθορίσει και με καθορίζει ακόμα. Κάθε φορά που βρίσκομαι σε μία συναυλία του (τον έχω δει καμιά 30αριά φορές παρέα με τους Ελληνες bloodbrothers/sisters του No Surrender) εκκλησιάζομαι, αναβαπτίζομαι. Ενώνω τη φωνή μου με αυτή χιλιάδων άλλων πιστών σ’ ένα επικό ενεργειακό παραλήρημα. Μία ενέργεια που ξεπηδάει από ενισχυτές και ηχεία και γλιστράει από τη σκηνή κατευθείαν στο αίμα, την υγρασία των ματιών, το χτυποκάρδι. Μία ενέργεια που έρχεται να φορτίσει όσους αδειάσαμε, κουραστήκαμε. Κουραστήκαμε να περιφέρουμε σαν ζητιάνοι την τεντωμένη, μονίμως ακάλυπτη, ευαισθησία μας.
Φεύγω, έχοντας ξεπλύνει την καρδιά μου από οτιδήποτε περιττό. Νιώθοντας ότι με τόσο συναίσθημα που έχει φορτίσει τα πεδία μου, όλα μου τα κύτταρα, θα ανοίξω το στόμα μου και θα τα πω επιτέλους όλα σωστά, θα διορθώσω όλες τις σχέσεις μου, θα τα βρω με όλους τους φίλους μου, θα απαλλαγώ από όσα με τραβάνε στον πάτο του ποταμού. «I am gonna find one face that ain’t looking through me…».
Ερωτες, πληγωμένοι εγωισμοί, απογοητεύσεις, ο φόβος ότι τίποτα δεν μας περιμένει στο τέλος του ταξιδιού – με αυτή τη συναισθηματική φόρτιση μπορώ να ανοίξω την αγκαλιά μου και να τα αντέξω όλα. Αυτά που κατάλαβα και κράτησα. Αυτά που δεν κατάλαβα και έχασα. Οσα φοβόμουν, όσα ονειρευόμουν και όσα βαθιά μέσα μου ήξερα ότι δεν θα πραγματοποιηθούν ποτέ. Οσο κι αν μεγάλωνα. Γιατί… μεγάλωσα.
Λίγο πριν κλείσω τα 47 μου χρόνια, ως δώρο στον εαυτό μου, κάθισα στη σειρά Ρ/θέση 8, μπροστά στην ξύλινη σκηνή του Walter Kerr θεάτρου στη Νέα Υόρκη. Λίγο πριν τα 70 του, ο Μπρους είχε αποφασίσει να με διαλύσει – ναι, εμένα προσωπικά, τη στιγμή της μεσήλικης κρίσης μου. Να ανεβάσει ως θεατρικό στο Μπρόντγουεϊ την πεζογραφημένη αφήγηση της ζωής του (αποσπάσματα της αυτοβιογραφίας του), η οποία διακόπτεται από μερικά από τα πιο διάσημα τραγούδια του που ενώνουν τους μεγάλους σταθμούς της προσωπικής του ενηλικίωσης.
Χωρίς σκηνικά, χωρίς κοστούμια, με μαύρο τζιν, μαύρο T-shirt, ένα μικρόφωνο, μία κιθάρα κι ένα πιάνο. Και, παρόλη τη μελετημένη θεατρικότητα, ένα κείμενο χωρίς περιστροφές. Ποιος άλλωστε τις έχει ανάγκη στα 70 του; Το έργο ήταν ένας χείμαρρος από βάρβαρες παραδοχές. Στα 5 μέτρα είχα τον άνθρωπο που με μεγάλωσε να μου αποκαλύπτει την αλήθεια του, ολόκληρη. Και να με υποψιάζει για τη δική μου.
Aγωνιζόμαστε, κλωτσάμε κι αντιστεκόμαστε, και, τελικά, προχωράμε μπροστά ή φοράμε την οικεία στολή των γονιών μας; Επαναστατούμε, ή γινόμαστε ίδιοι; Αλλάζουμε, ή απλώς… μεγαλώνουμε; «Σας έβαλα σε τόσα αυτοκίνητα για να δραπετεύσουμε, με την υπόσχεση του ανοιχτού δρόμου, του ορίζοντα – tramps like us, baby we were born to run. Μένω, ακόμη και σήμερα, 10 λεπτά από το πατρικό μου…».
Νομίζω ότι επί 2.30+ ώρες τα μάτια μου έτρεχαν ασταμάτητα. Ζούμε ή απλά επιβιώνουμε; Ξυπνάμε, δουλεύουμε, γελάμε, τραγουδάμε, ερωτευόμαστε, κάνουμε παιδιά – αυτό το γαμημένο σκοτάδι το νικάμε ποτέ;
Μπορεί και όχι. Αλλά, ευτυχώς, μπορούμε πάντα να χορεύουμε σε αυτό.

H Πόλυ Λυκούργου είναι κριτικός κινηματογράφου και συνιδιοκτήτρια του Flix.gr

Δημήτρης Πολιτάκης
Δημοσιογράφος, LIFO
«Η ένδοξη στιγμή με την E Street Band»

Η σχέση μου με το «Αφεντικό» ξεκίνησε στην πρώιμη εφηβεία όταν άκουσα για πρώτη φορά το «The River» και παρότι ο ήχος του έμοιαζε στα αφτιά μου λίγο παλιομοδίτικος συγκριτικά με τα μετα-πάνκ ακούσματα της εποχής και την αντίστοιχη αισθητική που τα συνόδευε, ήταν αδύνατο να μη σε αγγίξουν τα τραγούδια. Ειδικά η μακρά συναισθηματική αφήγηση του ομώνυμου τραγουδιού και η συνταρακτική και τόσο γοητευτικά μελοδραματική μελαγχολία του «Point Blank» το οποίο έγινε αμέσως το τραγούδι που θα έγραφες πρώτο πρώτο σε καψουροκασέτα που θα χάριζες στο κορίτσι που σε ενδιέφερε.
Το «Nebraska» που ακολούθησε παραήταν ενήλικο, τραχύ, σκοτεινό και ακουστικό για έναν έφηβο που αναζητούσε πιο ζουμερές και μοδάτες διεγέρσεις, είναι ένα αριστούργημα βέβαια που επηρέασε απεριόριστα τη σκηνή της «εναλλακτικής country» χρόνια μετά και που εκτίμησα πολύ και βαθιά εκ των υστέρων. Οπως και όλα τα άλμπουμ που είχαν προηγηθεί του «The River».
Και μετά ξαφνικά ο Μπρους Σπρίνγκστιν έγινε σουπερστάρ του σύμπαντος με το «Born in the USA» και τον άκουγαν όλοι – ακόμα κι αυτοί οι «άσχετοι» που θα προτιμούσες να μην τον ακούν χαλώντας τη μαγεία για όσους τον είχαν οικειοποιηθεί νωρίτερα. Οσο κι αν ξίνιζε κανείς όμως με αυτή την τεράστια δημοτικότητα, ήταν και πάλι δύσκολο να αρνηθεί την ισχύ ενός άλμπουμ που ήταν τόσο καλό ώστε το αγαπημένο κομμάτι πολλών από μας – το «Downbound Train» – δεν βγήκε καν σε single όπως είχαν βγει τα μισά τραγούδια του δίσκου.
Θυμάμαι μάλιστα να υπερασπίζομαι με θέρμη τον δίσκο σε κάτι Αγγλίδες Cure-όβιες που είχαμε γνωρίσει πιτσιρικάδες στο Rock in Athens του ‘85 και έκαναν «ίουου» με βδελυγμία στο άκουσμα του ονόματος του Σπρίνγκστιν.
Τρία χρόνια αργότερα θα έφτανε εκείνη η ένδοξη στιγμή που θα τον έβλεπα ζωντανό μαζί με την E Street Band (η καλύτερη «μπάντα» – με την παραδοσιακή έννοια του όρου, όχι με την τρέχουσα που περιλαμβάνει όλα τα συγκροτήματα – στον κόσμο μαζί με τους Bad Seeds του Νικ Κέιβ) στην κορύφωση της συναυλίας της Διεθνούς Αμνηστίας το 1988 στο Ολυμπιακό Στάδιο, περιμένοντας υπομονετικά απ’ έξω να τελειώσουν όλοι οι προηγούμενοι «ξενέρωτοι» για μένα τότε συμμετέχοντες. Μεγαλείο.
Είχα λιώσει ήδη και το πενταπλό live άλμπουμ (το «Κουτί» που λέγαμε τότε) με τίτλο «Live/1975-85», που είχε κυκλοφορήσει ένα χρόνο πριν και αποτελούσε ένα απίστευτο ντοκουμέντο της πορείας αυτής της μεγάλης μπάντας (που δυστυχώς δεν έτυχε να ξαναδώ ποτέ) στην επιβλητική ακμή της. Ακόμα και σήμερα, με πιάνει ρίγος και βαθιά συγκίνηση αν βάλω να ακούσω το πρώτο τραγούδι από τον πρώτο δίσκο αυτής της συλλογής – τη ζωντανή εκτέλεση του «Thunder Road» σε ένα μικρό κλαμπ το 1975.
Εκτοτε, η μουσική, τα τραγούδια και κυρίως η πάντα οικεία και φιλική και πάντα με την καρδιά στο σωστό μέρος προσωπικότητα του Μπρους Σπρίνγκστιν δεν έφυγε ποτέ από τη ζωή μου, παρότι θα πρέπει να ομολογήσω ότι ανήκω στο 99% του κοινού, το οποίο δεν συνδέθηκε ποτέ πραγματικά με το υλικό που ακολούθησε το «Born in the USA» που φέτος συμπληρώνονται τριάντα πέντε ολόκληρα χρόνια από την κυκλοφορία του.

Αυγή Ανδοσίδου
Δικαστής (με εναλλακτική ιδιότητα «οπαδός του Σπρίνγκστιν»)
«Θέλω να σε δει και ο μικρός»

Ο Γούντι Αλεν φέρεται να έχει πει το εξής: «Ο πατέρας μου με έδειρε μόνο μία φορά. Ξεκίνησε το 1945 και σταμάτησε το 1954» ή κάτι τέτοιο τέλος πάντων. Ετσι και το δικό μου ΕΝΑ στιγμιότυπο, συρραφή από πολλά μικρά σπονδυλωτά επεισόδια της ζωής μου, με τον Βρούτο ξεκινάει κάπου στο 1987-1988 και δεν έχει λήξει, ακόμη και τώρα, καθώς γράφοντας αυτά τα λόγια ακούγεται «I got my finger on the trigger (…)». Ξεκινάει λοιπόν το στιγμιότυπό μου:

• Ανοιξη 1987 στο θρυλικό σπίτι του Παπ, στην Πέτρου Συνδίκα, ακούω, σε μια μάζωξη εφήβων, για πρώτη φορά μια εκπληκτική εισαγωγή ενός τραγουδιού που κάνει την καρδιά μου να χοροπηδήσει πριν καν ακουστούν οι πρώτοι του στίχοι: «Got a wife and kids in Baltimore, Jack / I went out for a ride and I never went back (…)». Εμ, πώς να μη χοροπηδήσει η έφηβη Hungry Heart μου; Κι ας μην έχω γυναίκα και παιδιά! –«Δημήτρη, (ο Παπ, που λέγαμε) τι είναι αυτό;» –«Μπρους βρε» –«Τι εννοείς; Του “Born in the USA”;» –«Ναι βρε» (άρα δεν ήταν η πρώτη φορά που σε άκουσα ρε Βρούτε (ή Βρασίδα, σύμφωνα με τον Παπ), αλλά εγώ εκείνο το σκίρτημα θεωρώ πρώτο πρώτο, τι να κάνουμε τώρα!).
• Μάρτιος 1996, ζω στην Αγγλία και ένα Σαββατοκύριακο που έχω πάει σε φίλους στο Παρίσι, μου λέει ο Νίκος (συμμαθητής που τα χρόνια του σχολείου αν και πολύ σκληρός χεβιμεταλάς στρίμωχνε το «Born in the USA» ανάμεσα σε σκληροπυρηνικά χεβι μέταλ βινύλια, όπως παλιά κρύβανε τον «Ριζοσπάστη») –«Ρε εσύ, είδα μια αφίσα στον δρόμο. Εχει συναυλία ο Bruce το μεθεπόμενο Σάββατο, αλλά δεν το είδα πουθενά αλλού. Πήρα τρία εισιτήρια μεν, αλλά δεν καταλαβαίνω γιατί δεν έχει ακουστεί». Πάμε λοιπόν το Σάββατο και στηνόμαστε με Νίκο και Αφροδίτη και αντί να δούμε τον Bruce που ξέρουμε, των 3ωρων συναυλιών, βλέπουμε επί μιάμιση μόνο ώρα έναν καταθλιπτικό Bruce να τραγουδάει όλο το The Ghost of Tom Joad. Μόνος με την κιθάρα του, χωρίς E-Street Band, χωρίς καμία χαρά, ακόμη και τα λιγοστά γνωστά του τραγούδια που ακούστηκαν εκείνο το βράδυ, εκτελεσμένα με τέτοιον τρόπο που με τα χίλια ζόρια τα αναγνωρίζαμε. Γυρίσαμε με τα πόδια σπίτι τρώγοντας γύρους για να συνέλθουμε από την απογοήτευση και τη μιζέρια. Με τα κεφάλια σκυμμένα και τα στομάχια ανακατεμένα. Χρόνια μετά, και τι δεν θα έδινα να ξαναζήσω εκείνη τη συναυλία. Να ακούσω, έτσι γυμνό και αληθινό, ναι, χωρίς τη μαγεία του Morello, το The Ghost of Tom Joad. Χρόνια μετά κατάλαβα.
• Κάποια στιγμή μετά το 2010 (και ενώ η μουσική του είναι το μόνιμο soundtrack της ζωής μου και κυρίως των ταξιδιών μου στην Εθνική Οδό από Θεσσαλονίκη σε Αθήνα), οδηγώντας κάπου στην Αθήνα και έχοντας στο πίσω κάθισμα τον γιο μου, σιγοτραγουδώ το Darkness on the Edge of Town. Οταν κοντεύει να φτάσει στο τέλος του, η φωνούλα πίσω αρθρώνει για πρώτη φορά τη λέξη «πάλι».
• Δεκέμβριος 2012 και ο Νίκος (ο χεβιμεταλάς που πλέον έχει απελευθερωθεί από τα τζιν κολάν και ακούει χωρίς ντροπή Βρούτο) παίρνει τηλέφωνο: –«Τον Ιούλιο θες να είσαι στη Ρώμη ή στο Μιλάνο;». Αμέσως κατάλαβα. –«Βγαίνει περιοδεία; Κρίμα! Δεν είναι καλά ο μπαμπάς μου, δεν ξέρω αν θα μπορώ να κάνω το ταξίδι». –«Καλά, βγάζω εγώ εισιτήρια και βλέπουμε». Αυτά τα εισιτήρια τα φυλάω από τον Δεκέμβριο του 2012 έως τον Ιούνιο του 2013 σε έναν φάκελο της UPS στο πάνω ράφι της βιβλιοθήκης μου μέσα στο γραφείο μου.
• Ιούνιος 2013, γυρίζοντας από ένα πολύ δυσάρεστο ταξίδι στη Θεσσαλονίκη, ψάχνω να βρω τα εισιτήρια για να παρηγορηθώ. Πουθενά. Γυρίζει ο Ακης (που αποκαλεί τον Βρούτο «πουροτεκνό» και «Νταλάρα») από τη δουλειά: –«Είδες που συμμάζεψα το γραφείο σου όσο έλειπες;». –«Είδα. Τα εισιτήρια του Bruce, όμως, δεν είδα. Να ρωτήσω πού είναι ο φάκελος της UPS ή να μη ρωτήσω;» –«Συγγνώμη Αυγουλάκι μου! Θα σου πάρω άλλα, σου το υπόσχομαι». Συνοπτικές διαδικασίες, δεν χρειάστηκαν πολλά λόγια. Μια ματιά μόνο και μια ερώτηση.
• Ιούλιος 2013, μόλις έχω χάσει τον μπαμπά μου, δεν είμαι και πολύ σίγουρη ότι θα καταφέρω τελικά να δω τον Βruce ύστερα από τόσα χρόνια και φοβάμαι ότι λόγω διάθεσης πάλι με γύρους και ανακατεμένο στομάχι θα καταλήξω. Τελικά με άλλους τρεις ξεκινάμε από Αθήνα για Θεσσαλονίκη – Τεργέστη – Ρώμη οδικώς (δεν πετάω, λέμε). «Πάμε Ρώμη και βλέπεις πώς θα νιώθεις την μέρα της συναυλίας. Απλά δοκίμασε και αν μπορέσεις καλώς, αν όχι, δεν τρέχει τίποτα» τα λόγια που ακούστηκαν ουκ ολίγες φορές μέσα στο αυτοκίνητο σε αυτό το ατέλειωτο ταξίδι. Στις 11/7/2013, στις 20.00 πρέπει να είμαστε στο Ippodromo delle Capannelle. Την ημέρα της συναυλίας η βασανιστική αμφιθυμία υποχωρεί και αποφασίζω να πάω τελικά. Δεν είμαι και ο πιο κεφάτος άνθρωπος εκεί μέσα, αλλά τα καταφέρνω. Και βγαίνει στη σκηνή. Και είναι από τις ωραιότερες τρεισήμισι ώρες της ζωής μου. Ακούω όλα όσα ήθελα να ακούσω (μαγική στιγμή το New York City Serenade) και άλλα τόσα που δεν τα ακούω. Δεν έχω ακούσει όμως ΤΟ ένα, αυτό που στο δικό μου ranking είναι πάντα #1, ό,τι και να λένε όλοι οι άλλοι. Κάπου τα μεσάνυχτα μας αποχαιρετά και φεύγει από τη σκηνή με όλη την E-Street Band. Αλλά κανείς άλλος δεν φεύγει. Περιμένουμε. Και γυρίζει μόνος του με την κιθάρα του και τη φυσαρμόνικά του και ξεκινάει να ζωγραφίζει τη μαγική εικόνα της Μαίρης που, φορώντας το αέρινο φόρεμά της χορεύει ακούγοντας Roy Orbison. (Ο,τι και να μου λέτε, το «So you’re scared and you’re thinking that maybe we ain’t that young anymore / Show a little faith, there’s magic in the night / You ain’t a beauty but, hey, you’re alright / Oh, and that’s alright with me» είναι ό,τι πιο συγκλονιστικό μπορεί να πει κανείς σε μία γυναίκα για να τη ρίξει. Εγραψε αυτούς τους στίχους όταν ήταν μικρότερος από 25 χρονών. Ποιος γράφει, τόσο νέος, έναν τέτοιο στίχο; Ποιος; Μόνο ένας πολύ ΜΕΓΑΛΟΣ). Οταν το Thunder Road, που το τραγούδησαν μαζί του με μια φωνή και οι 40.000 άνθρωποι που βρίσκονταν εκείνο το βράδυ εκεί, έφτανε στο τέλος του (να να να να ναααααααααα), δεν ήμουν η μόνη που είχε βουρκώσει στο Ιπποδρόμιο. Και ναι, γυρνώντας σπίτι φάγαμε πίτσα, αλλά το στομάχι ήταν γαληνεμένο.
• Βρούτε μου από τότε δεν σε έχω ξαναδεί live. Το 2016 έκλεισα πάλι εισιτήρια για Ρώμη, αλλά οι ανάγκες της υπηρεσίας δεν επέτρεψαν να κάνω το ταξίδι. Ηθελα πολύ να έρθουμε για να σε δει και ο μικρός. Το έχω άγχος γιατί εβδομηντάρισες και δεν ξέρω πώς θα τον καταφέρω, αν δεν προλάβει να σε δει, να καταλάβει that it ain’t no sin to be glad you’re alive. Ας μην παιδευτεί όσο κι εσύ (και τόσοι άλλοι) για να το καταλάβει. Σε ευχαριστώ πολύ. Φόρα ζακέτα.

Λατέρνατιβ: Σταύρος Διοσκουρίδης και Παναγιώτης Μένεγος
Ραδιοφωνικοί παραγωγοί
«Για όλα τα παιδιά που παλεύουν για κάτι»

Δεν είχαμε ιδέα. Την παραμικρή. Για την ακρίβεια, όλα αυτά τα παιδιά που είχαν γεννηθεί στην Ευρώπη τη δεκαετία του 80, είχαμε μια διαφορετική ανατροφή όσον αφορά την κουλτούρα μας. Υπήρχαν πολλοί δρόμοι, αλλά λίγοι ήταν αυτοί που οδηγούσαν στον Μπρους. Μη λέμε ανοησίες, η Ελλάδα, έχει χοροπηδήσει με διάφορα, αλλά όχι με τον Μπρους Σπρίνγκστιν. Ειδικά η γενιά μας, αυτή των αυθεντικών millennials. Που γεννηθήκαμε ακριβώς στη στιγμή που η ενηλικίωσή μας θα σήμαινε την αυγή της νέας χιλιετίας. Μεγάλο το βάρος. Και το κουβαλήσαμε ακούγοντας Radiohead, Underworld, Blur, Portishead, Massive Attack, Moby, Prodigy. Πολλή Ευρώπη, είτε είχε κιθάρες είτε μπλιμπλίκια, και τοποθετήσαμε την Αμερική κάπου πολύ μακριά. Ακόμα και αν κέρδισε κάποιος Μπρους το Οσκαρ για μια ταινία όπως το «Φιλαδέλφεια», ήταν ένας μακρινός τύπος. Κοροϊδευτικά τον λέγαμε ο «Καζαντζίδης της Αμερικής». Με το λευκό μπλουζάκι, τα τζιν, την μπαντάνα, τη βραχνιασμένη φωνή. Την ολοκάθαρη και υγιεινή ζωή του. Ελάτε τώρα, υπάρχει νέος σε αυτή την πλευρά του πλανήτη που θα ήθελε να είναι ο Μπρους και να μην είναι ο Κερτ Κομπέιν; Τι συζητάμε;
Η μεγαλύτερη πλάκα, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν ζεις και αναπνέεις για την ποπ κουλτούρα, είναι όταν σου διαλύονται οι βεβαιότητες. Κάθε φορά μοιάζει σαν να ανακαλύπτεις το ιερό δισκοπότηρο. Και αυτό πάθαμε οι δύο millennials και ο μεταφραστής, ένα ιερό τέρας της τέκνο μουσικής, όταν ασχοληθήκαμε με την έκδοση της βιογραφίας του Μπρους Σπρίνγκστιν στο «Ροδακιό». Είναι πολύ σημαντικό να καταλαβαίνεις ότι το «Born In The USA» δεν είναι ένα πατριωτικό τραγούδι, αλλά ένας ύμνος στην εργατική τάξη στη χώρα που αποθέωσε το κεφάλαιο περισσότερο και από την ίδια τη ζωή.
Αρχικά αντιληφθήκαμε ότι έχουμε να κάνουμε μ’ έναν σοβαρό, έναν μοναδικό εργάτη της μουσικής. Δεν βασίζεται στη φήμη του για να την εισπράξει, αλλά για να την αποδείξει. Κάθε του τραγούδι του το εξηγεί, κάθε δολάριο που εισπράττει το αξίζει. Δεν συγχωρεί τον εαυτό του αν απογοητεύσει το κοινό του. Το πιάνεις αυτό αμέσως όταν συνομιλείς με αυτούς που τον έχουν παρακολουθήσει ζωντανά. Που δεν τους φτάνει μια φορά. Είναι αρκετοί στην Ελλάδα και έχουν και κοινότητα. Τους παρακολουθείς να συνομιλούν. «Καλά, θυμάσαι τι έγινε τότε στη Ρώμη; Πόσες ώρες – θυμάσαι; – ήταν αυτές που έτρεχε πάνω στη σκηνή στο Λονδίνο». Και έφτασε τα 70 και οι ζωντανές εμφανίσεις του πρέπει να διδάσκονται. Γιατί; Γιατί αγαπάει τη μουσική του. Οχι τόσο το κοινό του, αλλά τη μουσική. Το βιβλίο που εκδώσαμε για τον Μπρους ήταν ένα μάθημα για μας. Ενα μάθημα πως πέρα από το sex, drugs and rock and roll υπάρχει και η ίδια η μουσική. Η αξία να την υπηρετείς. Και όχι μόνο αυτή. Ο Μπρους είναι εκεί για τους εργάτες, για τους blue collars, για τους καταφρονεμένους, για τους προοδευτικούς, για όλα εκείνα τα παιδιά που παλεύουν για κάτι. Είναι κάπως κλισέ και παρωχημένα όλα αυτά, αλλά ο Μπρους είναι ίσως μια από τις λιγοστές περιπτώσεις που αξίζει να τα πεις ξανά. Διαβάζοντας για τη ζωή του, ακούς διαφορετικά τη μουσική του. Μια ζωή χωρίς εξάρσεις, χωρίς τα μεγάλα σκάνδαλα, χωρίς ανώφελη σκόνη. Το Αφεντικό κλείνει φέτος 70 χρόνια από τότε που γεννήθηκε, στο Long Branch στο New Jersey. Μεγαλώνοντας εκεί απέκτησε τη λαϊκότητα που τον καθόρισε στην τέχνη του. Τόσο αυθεντική όμως, που στο τέλος δεν απευθύνεται σε όσους γεννήθηκαν στις USA, αλλά σε όλους μας.
Οι Λατέρνατιβ ακούγονται στον EnLefko 87.7, 7 με 10 κάθε πρωί

Η Φιλαδέλφεια του Όσκαρ

Οταν αποδέχθηκε το αίτημα του Τζόναθαν Ντέμι να γράψει ένα τραγούδι για την ταινία που ετοίμαζε το 1993, επέστρεψε στην παιδική του ηλικία για έμπνευση. «Ο,τι χρειαζόταν να ξέρει βρισκόταν ήδη στη μνήμη του: τα παιδιά που χαζογελούσαν με τα ρούχα του. Η απόσταση ανάμεσα στα παιχνίδια στο πραύλιο του σχολείου και στη μοναχική του θέση δίπλα στο φράχτη», γράφει ο Πίτερ Εϊμς Κάρλιν. «Γνώριζε καλά αυτή την περιφρόνηση και η στυφή της γεύση δεν έφυγε ποτέ απ’ το στόμα του. “Είναι βασικά το μοναδικό πράγμα που ζητάνε όλοι: λίγη αποδοχή και να μην είναι μόνοι τους”, είπε το 1996 στο περιοδικό Advocate της γκέι κοινότητας». Στην ταινία «Φιλαδέλφεια» ο Τομ Χανκς κέρδισε το βραβείο α’ αντρικού ρόλου για τον ομοφυλόφιλο που έπασχε από AIDS τον οποίο υποδυόταν (σε βάρος του Αντονι Χόπκινς στα «Απομεινάρια μιας μέρας») και ο Σπρίνγκστιν το βραβείο πρωτότυπου τραγουδιού με το «Streets of Philadephia», ενώ υποψήφιο για την ίδια ταινία ήταν και το «Philadelphia» του Νιλ Γιανγκ.

ΟΙ «ΝΕΟΙ ΝΤΙΛΑΝ»

Δεν ήταν πάντα το Αφεντικό. Το 1973 ήταν ένας νεαρός από το Νιου Τζέρσεϊ που δεν μπορούσε να γράψει καν ένα τραγούδι. Αλλά δεν ήταν και ο μόνος. Αρκετοί από τους δίσκους πρωτοεμφανιζόμενων στη δεκαετία του 1970 είχαν τη στάμπα «ο νέος Ντίλαν» (όπως θα παραδεχθεί ο ίδιος ο Σπρίνγκστιν για τις μεθοδεύσεις της βιομηχανίας: «ο παλιός Ντίλαν ήταν μόλις 30 ετών τότε – τι στο διάολο εννοούσαν με το νέος;»). Ιδού άλλοι τέσσερις τραγουδοποιοί που ξεκίνησαν με τις ίδιες πάνω-κάτω προσδοκίες:

Steve Goodman: Πριν περάσει στη φολκ ποιητική έγραφε διαφημιστικά μηνύματα για το ραδιόφωνο του Σικάγου. Με το δεύτερό του άλμπουμ, «Somebody else’s trouble» του 1972, κέρδισε ένα παραπάνω credit στον ανταγωνισμό με τους άλλους «νέους Ντίλαν», καθώς ο μέγας Μπομπ έπαιξε πιάνο στο ομότιτλο κομμάτι (και στο σινγκλάκι «Election year rag»). Πέθανε μόλις 36 ετών από λευχαιμία το 1984.

Loudon Wainright III: Ξεκίνησε το 1970 με το πρώτο άλμπουμ και έκτοτε μετρά άλλα 25. Ο πατέρας τού Ρούφους και της Μάρθα, από τον πρώτο γάμο του με την Κέιτ ΜακΓκαρίγκλ, ήταν από τους λίγους που έμειναν στο «σύστημα» έχοντας μάλιστα εμφανιστεί σε τηλεοπτικές εκπομπές (ήταν ο «τραγουδιστής χειρουργός» Κάλβιν Σπάλντιγκ στο MASH) και ταινίες.

John Prine: Ο φολκ τραγουδιστής από το Κεντάκι, που διακρίθηκε κυρίως για το σατιρικό ύφος στα τραγούδια κοινωνικής διαμαρτυρίας. Ανακάλυψη του Κρις Κριστόφερσον, το 1971 κυκλοφόρησε το πρώτο του άλμπουμ με την Atlantic Records. To 1998 και το 2013 ακολούθησε με επιτυχία αγωγή για καρκίνο. Θετικά σχόλια για τους στίχους και τη μουσική του έχουν κάνει ο ίδιος ο Ντίλαν, ο Τζόνι Κας και ο Ρότζερ Γουότερς.

Steve Forbert: Ξεκίνησε από το Μισισίπι αργότερα από τους άλλους, το 1978, κι έκτοτε μετράει 19 στούντιο άλμπουμ. Το 2004 κέρδισε μια υποψηφιότητα Γκράμι για το «Any old time», δίσκο-αφιέρωμα στον Τζίμι Ρότζερς. Το 2017 ακολούθησε θεραπεία για καρκίνο με επιτυχία.