Στη σκιά των γιγάντων του μυστηρίου

Η «Ολική αναπηρία» της Σάρα Παρέτσκι, που επανεκδόθηκε πρόσφατα, γράφτηκε το 1982 και αποτελεί ένα υποδειγματικό αστυνομικό μυθιστόρημα που έχει πάρει τη θέση του δίπλα στα κορυφαία κλασικά αστυνομικά των πρωτοπόρων του είδους Χάμετ, Τσάντλερ και ΜακΝτόναλντ. Ενας περίεργος πελάτης, ονόματι Τζον Θάγερ, εμφανίζεται στο γραφείο της ιδιωτικής ντετέκτιβ Βίκι Βαρσάφσκι και της αναθέτει να βρει την Ανίτα, φίλη του γιου του (Πίτερ), υποστηρίζοντας ότι τον επηρεάζει να εγκαταλείψει τις σπουδές του και να ακολουθήσει καριέρα συνδικαλιστή. Η Βαρσάφσκι επισκέπτεται το διαμέρισμα όπου διέμενε ο Πίτερ Θάγερ και ανακαλύπτει το πτώμα του. Πολύ σύντομα θα διαπιστώσει ότι ο πελάτης είχε δώσει πλαστά στοιχεία και στην πραγματικότητα ήταν ο πρόεδρος της πανίσχυρης Διεθνούς Ομοσπονδίας Τροχιστών ΜακΓκρο. Ο ΜακΓκρο γνώριζε ότι ο φίλος της κόρης του, ο Πίτερ, ήταν ήδη νεκρός και προσπαθούσε εναγωνίως να εντοπίσει τα ίχνη της κόρης του Ανίτα ΜακΓκρο, θεωρώντας ότι η ζωή της βρίσκεται σε κίνδυνο. Η υπόθεση περιπλέκεται δεδομένου ότι απέναντι στον ισχυρό συνδικαλιστή ΜακΓκρο αντιπαρατίθεται ο πατέρας του μακαρίτη. Ο Τζον Θάγερ, την ταυτότητα του οποίου οικειοποιήθηκε ο ΜακΓκρο κατά την αρχική επαφή του με τη Βαρσάφσκι, είναι διευθύνων σύμβουλος στη Φορτ Ντίρμπορν, μια από τις γνωστότερες και πλέον δυναμικές τράπεζες στο Σικάγο. Και όσο η Βαρσάφσκι προχωρεί στα πολυδαίδαλα μονοπάτια της έρευνας, τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται πιο σκοτεινά και πολύ επικίνδυνα.

Οι σχέσεις των συνδικαλιστών με το τραπεζικό κατεστημένο και οι ύποπτες συναλλαγές του ταμείου συντάξεών τους με συγκεκριμένες ασφαλιστικές εταιρείες αποτελούν την κορυφή του παγόβουνου. Η σκληρή ιδιωτική ντετέκτιβ θα χρειαστεί να ξεπεράσει τα όριά της, καθώς θα έρθει σε άμεση σύγκρουση όχι μόνο με το τραπεζικό κεφάλαιο και το σκληρό συνδικάτο, αλλά και με το οργανωμένο έγκλημα αυτό καθαυτό.

Η Αμερικανοεβραία και με ολίγη πολωνική δόση Παρέτσκι πέρασε πιεστικά παιδικά χρόνια λόγω του δεσποτικού πατέρα της. Οταν άρχισε να γράφει, η φιλοδοξία της, όπως υποστηρίζει, ήταν «να δημιουργήσει έναν γυναικείο χαρακτήρα που θα ήταν αληθινό πρόσωπο κι όχι ένας άγγελος ή ένα τέρας». Γεννημένη το 1947, διάβασε για πρώτη φορά στα 20 χρόνια της τον «Μεγάλο ύπνο» του Τσάντλερ και εντυπωσιάστηκε από την ηρωίδα του Κάρμεν Στέργουντ, στερεοτυπική φιγούρα femme fatale, η οποία όχι μόνο δολοφονεί, αλλά σπρώχνει τους άνδρες γύρω της να κάνουν το ίδιο, εκμεταλλευόμενη τη σεξουαλική έλξη προς αυτήν. Η αντίδρασή της ήταν από τη μια πλευρά να ενταχθεί στις γραμμές του φεμινιστικού κινήματος και από την άλλη να δημιουργήσει μια ηρωίδα που θα «παρουσίαζε ένα διαφορετικό πρόσωπο, τόσο στα μυθιστορήματα όσο και στην ίδια την κοινωνία». Ετσι, γεννήθηκε η δυναμική, ανεξάρτητη, αδιάφθορη και γοητευτικά αισθησιακή ιδιωτική ντετέκτιβ Βαρσάφσκι.

Υποδόριο χιούμορ

Οπως προανέφερα, η «Ολική αναπηρία», πρώτο μυθιστόρημα της Παρέτσκι, αποτελεί συνέχεια του έργου των μεγάλων συγγραφέων της αμερικανικής σχολής αστυνομικού μυθιστορήματος. Η Παρέτσκι διαθέτει στη φαρέτρα της ξεχωριστά βέλη. Δυνατή πλοκή, στέρεοι και ενδιαφέροντες χαρακτήρες, έξυπνοι διάλογοι και υποδόριο τσαντλερικό χιούμορ. Και πάνω από όλα ο εξαιρετικός κεντρικός χαρακτήρας. Η ηρωίδα που δημιουργήθηκε για να αποτελέσει το αντίπαλον (γυναικείο) δέος απέναντι στον σκληρό, μοναχικό καβαλάρη ονόματι Φίλιπ Μάρλοου (όσο φιλόδοξο και ιερόσυλο ακούγεται κάτι τέτοιο) κατόρθωσε να θεωρείται πλέον στερεότυπο για την επόμενη γενιά των συγγραφέων.

Το στοιχείο όμως πιστεύω που προσδίδει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα είναι η σκληρή κριτική ματιά πάνω στα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα της εποχής και ιδιαίτερα στη διαφθορά και τη διαπλοκή. Το κοινωνικό σχόλιο της συγγραφέως τσακίζει κόκαλα. Τραπεζίτες, συνδικαλιστές, οργανωμένο έγκλημα, διεφθαρμένοι αστυνομικοί και διαπλεκόμενοι επιχειρηματίες συνθέτουν έναν ζοφερό, απειλητικό κόσμο και αποτυπώνουν ανάγλυφα τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής, που δεν διαφέρουν άλλωστε και πολύ από τις αντίστοιχες σημερινές.

Το ύφος της Παρέτσκι είναι πραγματικά μοναδικό. Γρήγορος ρυθμός, εναλλαγές σκηνών, σύντομοι, ζωντανοί διάλογοι. Μικρές, κοφτές φράσεις, λιτές, ζωηρές περιγραφές… Τίποτε το περιττό. Κάθε πράγμα στη θέση του. Καθαρό, τακτοποιημένο κείμενο, που όταν το διαβάζεις με προσοχή, αναγκάζεσαι να αποθεώσεις την απλότητά του. Με δυο λόγια, ένα μικρό διαμάντι της κλασικής αστυνομικής λογοτεχνίας. Η μετάφραση του Πέτρου Μάρκαρη απλώς εξαιρετική. Απόλυτα πιστή στο ύφος της συγγραφέως.

Sara Paretsky
Ολική αναπηρία
Μτφ. Πέτρος Μάρκαρης, εκδ. Γαβριηλίδη, σελ. 362
Τιμή: 15,90 ευρώ