Από τη Χιροσίμα ώς τη Θεσσαλονίκη

Το κενό της αρχιτεκτονικής ήταν η πρώτη του γνωριμία με το επάγγελμα για το οποίο φέτος διακρίνεται με το Βραβείο Πρίτσκερ. Ο Αράτα Ισοζάκι, γεννημένος στην πόλη Οϊτα στο νησί Κιούσου το 1931, ήταν 14 ετών όταν έπεσε η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Οπως ο ίδιος σημειώνει στο βιογραφικό του, «όταν ήμουν αρκετά μεγάλος για να έχω μια πρώτη αντίληψη για τον κόσμο, η γενέτειρά μου είχε ολοσχερώς καταστραφεί. Ετσι μεγάλωσα στο σημείο μηδέν. Ολα ήταν ερειπωμένα και δεν υπήρχαν αρχιτεκτονικά κτίρια. Ούτε καν πόλη. Ημουν περικυκλωμένος μόνο από στρατώνες και καταφύγια. Η πρώτη μου εμπειρία από την επίδραση της αρχιτεκτονικής ήταν η απουσία της και ξεκίνησα να σκέφτομαι πώς οι άνθρωποι γύρω μου θα μπορούσαν να ξαναχτίσουν τα σπίτια και τις πόλεις τους». Ο νικητής του 46ου βραβείου Πρίτσκερ ανέπτυξε τις σκέψεις του κατασκευάζοντας. Η αρχιτεκτονική του θεωρία βασίζεται στο ότι  τα κτίρια δεν είναι κουφάρια, αλλά συμβάντα που αντανακλούν το ιστορικό και το κοινωνικό τους πλαίσιο. Δεν πρέπει μάλιστα να προσδιορίζονται από την «αιώνια υλικότητά τους», αλλά να προκαλούν ευχαρίστηση στις αισθήσεις των χρηστών όταν οι τελευταίοι περνούν μέσα ή κινούνται γύρω από αυτά.

Ο ιάπωνας αρχιτέκτονας, πολεοδόμος και θεωρητικός τοποθετείται στην πλειάδα των βραβευμένων με τη διεθνή διάκριση που τιμά τους εν ζωή αρχιτέκτονες ή εκείνους το έργο των οποίων αποτελεί σημαντική προσφορά για την ανθρωπότητα. Μάλιστα η ιστορία του βραβείου και οι διαφορετικές επιλογές  των διακεκριμένων αρχιτεκτόνων υπογραμμίζουν πως το πεδίο δεν αφορά μόνο τη σχεδιαστική φόρμα, αλλά συνδέει την αρχιτεκτονική ποιότητα με ευρύτερους κοινωνικούς, πολιτικούς και πολιτιστικούς συσχετισμούς.

Το 1954 ο Ισοζάκι ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο του Τόκιο και στη συνέχεια μαθήτευσε στο γραφείο του Κένζο Τάνγκε (επίσης βραβευμένου με Πρίτζκερ το 1987). Για να ξεκινήσει το δικό του γραφείο Arata Isozaki & Associates το 1963, μετά την κατοχή της Ιαπωνίας από τους Συμμάχους, την εποχή που η χώρα ανασυγκροτούσε την πολιτική και οικονομική κυριαρχία της.

Ο Αράτα ξεκίνησε να παράγει αρχιτεκτονικό έργο εντός της Ιαπωνίας συμμετέχοντας στις πολεοδομικές ουτοπίες που ήταν της μόδας σε ορισμένους σχεδιαστικούς κύκλους της δεκαετίας του ’60, ξεχωρίζοντας με εναέρια κτιριακά συγκροτήματα, την τεχνολογική πόλη Computer-aided city και στη γενέτειρά του Οϊτα με το Ιατρικό Κέντρο και την Περιφερειακή Βιβλιοθήκη. Αναγνωρίζεται ως ηγέτης του θεωρητικού προβληματισμού στην Ιαπωνία, ήδη από τη δεκαετία του ’60, αφού συνδύασε τη σχεδιαστική δραστηριότητα με τη συγγραφή και δημοσίευση σημαντικών κριτικών δοκιμίων.

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ. Στη συνέχεια, βγαίνει προς τον κόσμο. «Ηθελα να δω τον κόσμο με τα δικά μου μάτια, έτσι ταξίδεψα σε όλη τη Γη τουλάχιστον δέκα φορές πριν κλείσω τα τριάντα. Ηθελα να αισθανθώ πώς είναι η ζωή των ανθρώπων σε διαφορετικά μέρη και να περιηγηθώ εκτενώς στην Ιαπωνία, να επισκεφθώ τον ισλαμικό κόσμο, χωριά μέσα στα βουνά της Κίνας, τη Νοτιοανατολική Ασία και τις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ. Με κάθε ευκαιρία προσπαθούσα να το κάνω, και μέσα απ’ αυτό αναρωτιόμουν συνεχώς “τι είναι η αρχιτεκτονική;”» , σημειώνει ο Αράτα. Στη δεκαετία του ’80 ο ιάπωνας αρχιτέκτονας προσέγγισε την αμερικανική ήπειρο κατασκευάζοντας το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Λος Αντζελες (γνωστό ως  MOCA). Ως πολίτης του κόσμου τα ολοκληρωμένα έργα του ξεπερνούν τα 100:  Ολυμπιακό Κλειστό Στάδιο Παλάου Σαν Ζορντί στη Βαρκελώνη, Κτίριο της Walt Disney στο Ορλάντο της Φλόριδας, Μελέτη για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Στουτγάρδη, Κτίριο για τη Συμφωνική Ορχήστρα του Κιότο. Το ίχνος της γεωμετρικής του απλότητας φτάνει και στη Θεσσαλονίκη στο κτίριο Μ2 του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, που σχεδιάστηκε από τον ίδιο και τα ελληνικά γραφεία SCHEMA 4 architects (Νέλη Αρβανιτοπούλου, Δώρα Δακή, Ελένη Σπάρτση, Γιώργος Χορόζογλου, με συνεργάτες τους Χριστίνα Ζαρομυτίδου, Ελένη Λαλούμη, Γκάλια Μουμτζίδου και συμβούλους τους Δημήτρη Φατούρο, Σάσα Λαδά, Λόη Παπαδόπουλο). Το 2008 η μεγάλη  αρχιτεκτονική έκθεση αφιερωμένη στο έργο του «Αράτα Ισοζάκι, Σχέδια και Οράματα, 1960-1995» φιλοξενήθηκε στην αναπλασμένη Μονή Λαζαριστών.