ΗχοΔύναμα

Χάιντν: Οι Συμφωνίες – πλήρης έκδοση. Ernst Märzendorfer, Ορχήστρα Δωματίου της Βιέννης, Scribendum, 33 CD

Γνωστή στο μουσικόφιλο κοινό για τις επανεκδόσεις ηχογραφήσεων που συχνά λείπουν για δεκαετίες από την κυκλοφορία, η Scribendum φτάνει τώρα στην κορυφαία μέχρι σήμερα στιγμή της. Εκδίδει, για πρώτη φορά σε CD, ένα «ιερό δισκοπότηρο» της κλασικής δισκογραφίας, που οι πιο ενημερωμένοι φίλοι της μουσικής μάταια μέχρι σήμερα επί χρόνια αναζητούσαν διεθνώς: τις πλήρεις συμφωνίες του Χάιντν υπό τον αυστριακό αρχιμουσικό Ernst Märzendorfer, επικεφαλής της Ορχήστρας Δωματίου της Βιέννης, του «μικρού» σχήματος της Φιλαρμονικής της «πρωτεύουσας της μουσικής». Δεν πρόκειται απλώς για μία ακόμα πλήρη έκδοση των συμφωνικών απάντων του «πατέρα της Συμφωνίας» – που κι αυτό θα ήταν σημαντικό καθώς μιλάμε για το μεγαλύτερο corpus έργων (και από τα πιο σημαντικά) στην ιστορία της μουσικής. Εν προκειμένω, πρόκειται για ένα opus magnum πραγματικά ιστορικής σημασίας που, για μία σειρά από λόγους, κυρίως για ζητήματα δικαιωμάτων και δυσκολιών που σχετίζονται με την εύρεση του πρωτότυπου υλικού των πηγών, έμειναν επί δεκαετίες στο σκοτάδι.

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΧΑΪΝΤΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Ο κύκλος Χάιντν του Märzendorfer χρειάστηκε περίπου τέσσερα χρόνια να ολοκληρωθεί, από τα τέλη της δεκαετίας του ’60 μέχρι λίγο πριν από τα μέσα εκείνης του ’70 και ήταν ο πρώτος που ηχογραφήθηκε ποτέ με τα 108 συνολικά αυτά έργα. Προηγήθηκε εκείνου του, επίσης θρυλικού, Antal Dorati με τη Philharmonia Hungarica για την Decca, του πιο διάσημου σήμερα και φυσικά κάθε άλλου που έκτοτε ακολούθησε. Ομως, η πρωτιά αυτή δεν περιορίζεται στον χρόνο ηχογράφησης. Ο κύκλος αυτός βρίθει καινοτομιών που τον φέρνουν πολύ μπροστά από την εποχή του σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση μαέστρου της εποχής στον Χάιντν, με εξαίρεση τον Georg Szell. Πρώτη και κύρια καινοτομία είναι η χρήση μιας ορχήστρας «μεσαίου» μεγέθους, την εποχή ακόμα που ο Χάιντν ερμηνευόταν συνήθως με εντελώς διαφορετικό τρόπο, υπό την επιρροή του ρομαντισμού, από ορχήστρες μεγέθους έργων μέσης εποχής του Μπετόβεν και με τεχνικές και αισθητικές προσεγγίσεις που ενίοτε τον έκαναν να μοιάζει μέχρι και με… Βάγκνερ.

Πριν ακόμα και από το κίνημα της επιστροφής στα «παλιά» όργανα που έκανε δόγμα του τον «καθαρισμό» της ερμηνευτικής από τέτοιες μεταγενέστερες επιρροές, αλλά και χωρίς το σχετικό φανατισμό που συχνά με ατυχή αποτελέσματα συνόδευσε κάποιους από τους εκφραστές του, ο Märzendorfer τα έκανε όλα αυτά με τον πιο εντυπωσιακό, άμεσο και πηγαίο τρόπο. Ισορρόπησε τα τέμπι, τους όγκους, την υπερβολική χρήση στις μεθόδους ηχητικών εφέ των εγχόρδων, αλλά εξίσου και τη σχέση τους με τα πνευστά. Με άλλα λόγια, αυτός ο απολύτως άδικα και δυσανάλογα με τη σημασία του μεγάλος αρχιμουσικός υπήρξε ένα είδος «προφήτη» και σκαπανέα της μουσικής, που, αν και η σχέση του με τη δισκογραφία τελικά δεν τον βοήθησε, η παρουσία του επηρέασε πάρα πολλούς μουσικούς της νεότερης γενιάς την εποχή που ο ίδιος δούλευε στο Ζάλτσμπουργκ, στη Βιέννη ή και αλλού. Ανοιξε δρόμους, με τρόπο που σπάνια συμβαίνει.

ΜΕΓΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑ. Οποιοσδήποτε ενδιαφέρεται για τη μουσική του Χάιντν, για την κλασική περίοδο, αλλά και για την εξέλιξη της συμφωνικής μουσικής συνολικά, θα έπρεπε να ακούσει αυτές τις ερμηνείες, στις οποίες η σπουδαία αυτή Ορχήστρα βρίσκεται στις καλύτερες στιγμές της. Το δυστύχημα είναι ότι τα πρωτότυπα tapes δεν στάθηκε δυνατό να βρεθούν σε άρτια μορφή. Το μεγάλο ευτύχημα όμως είναι ότι αυτό δεν θα απασχολήσει καθόλου τον ακροατή της παρούσας έκδοσης, καθώς οι μεταγραφές που έγιναν εδώ προέρχονται από εξαιρετικής ποιότητας και διατήρησης βινύλια, με τους μηχανικούς ήχου να έχουν κάνει τόσο λαμπρή δουλειά, που κάποιος ο οποίος δεν γνωρίζει τα παραπάνω, ενδεχομένως δεν πρόκειται ούτε και να τα αντιληφθεί.

Ο Märzendorfer ήταν μαθητής του Κλέμενς Κράους. Συνδέθηκε στενά με την Ορχήστρα της Ακαδημίας Μοτσαρτέουμ του Ζάλτσμπουργκ, της οποίας υπήρξε επικεφαλής από το 1953 έως το 1958, ενώ την οδήγησε και σε μία ιστορική περιοδεία στη Βόρεια Αμερική. Επίσης, έδωσε πρεμιέρες σε όπερες του Ρίχαρντ Στράους σε μη γερμανόφωνες χώρες, όπως πάλι στις ΗΠΑ ή στην Ιταλία, αλλά και των «Γάμων» του Στραβίνσκι στη Βιέννη. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ήταν πρωτίστως μαέστρος της Οπερας. Ομως, πάνω απ’ όλα, αυτές οι ηχογραφήσεις του στον Χάιντν είναι το μέγα επίτευγμά του που είχαν εκδοθεί σε σειρά δεκάδων δίσκων βινυλίου και που τώρα, επιτέλους, βρίσκουν τη θέση που τους αξίζει στη δισκογραφία στον 21ο αιώνα.