Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κύπρου ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της πέμπτης ερευνητικής εκστρατείας σύγχρονων αρχαιολογικών ανασκαφών στο Ιερό του Απόλλωνα στη Φραγγίσα, που βρίσκεται στην περιοχή Πέρα Ορεινής της Κύπρου. Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν από τα Πανεπιστήμια της Φρανκφούρτης και του Ρόστοκ.
Οι εργασίες, υπό τη διεύθυνση του Dr. Matthias Recke (Πανεπιστήμιο Φρανκφούρτης) και του Dr. Philipp Kobusch (Πανεπιστήμιο Ρόστοκ), απέδωσαν τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα μέχρι σήμερα. Η εκστρατεία υποστηρίχθηκε οικονομικά από το Ίδρυμα Amricha με έδρα τη Λειψία και από τον οργανισμό Argo Frankfurt.
Το αγροτικό ιερό του Απόλλωνα είχε ερευνηθεί για πρώτη φορά το 1885 υπό την επίβλεψη του αρχαιολόγου Max Ohnefalsch-Richter. Ωστόσο, η εργασία του δεν δημοσιεύθηκε ποτέ και το ακριβές σημείο του ιερού ξεχάστηκε με την πάροδο του χρόνου.
Χάρη στις νέες επιτόπιες έρευνες, κατέστη δυνατός ο επαναεντοπισμός του ιερού, η αποκάλυψη και τεκμηρίωση των παλαιών ανασκαφών με σύγχρονα πρότυπα, καθώς και η διερεύνηση περιοχών που έως τώρα παρέμεναν ανεξερεύνητες.
Εντυπωσιακά ευρήματα από τη νέα ανασκαφική περίοδο
Όταν το ιερό αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1885, ξεχώριζε για την πυκνότητα των ευρημάτων· οι βάσεις των αναθηματικών αγαλμάτων ήταν τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη. Μετά την επαναπλήρωση του χώρου, ο Ohnefalsch-Richter αφαίρεσε τις περισσότερες βάσεις και τις χρησιμοποίησε ως υλικό πλήρωσης.
Η ανακάλυψη, το 2025, περισσότερων από είκοσι βάσεων στη θέση τους θεωρείται εξαιρετικά σημαντική. Ορισμένες από αυτές διατηρούσαν ακόμη τα πόδια των αγαλμάτων που στήριζαν.
Μαζί με τα λίθινα πόδια εντοπίστηκαν και πήλινα, προσφέροντας την πρώτη τεκμηριωμένη απόδειξη ότι οι πήλινες μορφές στην Κύπρο μπορούσαν να έχουν δικές τους λίθινες βάσεις, και όχι μόνο να τοποθετούνται απευθείας στο έδαφος ή σε κοιλότητες βράχου.
Οι νέες βάσεις βρέθηκαν τοποθετημένες πολύ κοντά μεταξύ τους και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και η μία πάνω στην άλλη, αλλά με τρόπο που επέτρεπε την ορατότητα και των δύο αναθημάτων. Το γεγονός αυτό επιτρέπει, για πρώτη φορά, την ανίχνευση της σταδιακής συσσώρευσης των αναθημάτων στο ιερό.
Αρχαϊκή φάση και νέα στρωματογραφικά δεδομένα
Η προσεκτική τεκμηρίωση της στρωματογραφικής ακολουθίας έδειξε ότι οι βάσεις είχαν καλυφθεί ήδη στην αρχαιότητα με στρώμα εξομάλυνσης, πάνω στο οποίο τοποθετήθηκε αμέσως νέα σειρά βάσεων. Από το παλαιό στρώμα, η νέα ανασκαφή ανέσυρε περισσότερα από εκατό τμήματα.
Η αναδιοργάνωση αυτή, που πιθανότατα πραγματοποιήθηκε προς το τέλος της Αρχαϊκής περιόδου, ενδέχεται να οφείλεται είτε σε καταστροφή είτε σε έλλειψη χώρου — ζήτημα που θα διερευνηθεί στις επόμενες ερευνητικές εκστρατείες.
Η ανακάλυψη των βάσεων in situ και των συναφών γλυπτών τμημάτων επιτρέπει την επιβεβαίωση της Αρχαϊκής φάσης του ιερού, η οποία έως τώρα ήταν γνωστή μόνο από διάσπαρτα θραύσματα. Κατά τη φετινή εκστρατεία εντοπίστηκαν επίσης για πρώτη φορά άθικτα στρώματα με αρχαϊκή κεραμική, προσθέτοντας νέα ιστορικά δεδομένα για το ιερό.
Το Ιερό του Απόλλωνα αποκαλύπτει τα μυστικά του
Οι νέες ανασκαφές συμβάλλουν στην κατανόηση της εξέλιξης ενός κυπριακού ιερού και των κοινωνικών και λατρευτικών διαδικασιών που το διαμόρφωσαν από την Αρχαϊκή έως την Ελληνιστική περίοδο. Ο Dr. Recke και η ομάδα του υπογραμμίζουν ότι η εύρεση των βάσεων στη θέση τους και των σχετικών γλυπτών τεκμηριώνει αρχαιολογικά μια φάση λατρείας που έως τώρα ήταν μόνο υποθετική.
Η στρωματογραφία της εκστρατείας του 2025 προσφέρει ένα νέο παράθυρο στις πρακτικές οργάνωσης του ιερού χώρου και εγείρει ερωτήματα για τα αίτια που οδήγησαν τους αρχαίους κατοίκους του νησιού να εξομαλύνουν και να ανακατασκευάσουν την περιοχή των αναθημάτων.
Οι μελλοντικές έρευνες θα επικεντρωθούν στο αν η αναμόρφωση αυτή προήλθε από βίαιο γεγονός ή από την ανάγκη επέκτασης ενός χώρου που είχε κορεστεί από αφιερώματα. Το Ιερό του Απόλλωνα στη Φραγγίσα, που ανασύρθηκε από τη λήθη έπειτα από περισσότερο από έναν αιώνα, συνεχίζει να ρίχνει φως στη θρησκεία και την κοινωνία της αρχαίας Κύπρου.
