Το αγγλικό θέατρο στη σκιά του Brexit

Το να γράψει κανείς σε μια θεατρική κριτική ότι η ζωή ξεπερνάει την τέχνη είναι σαν να κομίζει σαιξπηρικό μονόλογο στο Λονδίνο. Η σύγχρονη θεατρική πραγματικότητα, ωστόσο, στην αγγλική πρωτεύουσα επιβεβαιώνει αυτήν ακριβώς την άποψη. Κι αυτό επειδή μετά το – διχαστικό – δημοψήφισμα του Brexit οι θεατρόφιλοι βλέπουν επί σκηνής τη βαριά σκιά του. Δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς, για παράδειγμα, όταν στις παραστάσεις του «Ριχάρδου Γ’» στο θέατρο Αλμέιντα παρατηρούν ότι ο εμφύλιος διχασμός δεν περιορίζεται πλέον στο εμβληματικό έργο του Σαίξπηρ, αλλά αφορά τους ίδιους και τους συμπατριώτες τους. Οπως γράφει ο Μπεν Μπράντλεϊ στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», «είναι θεμιτό πολλοί από αυτούς να σκεφτούν “μα την ξέρω αυτή την ιστορία, συμβαίνει τώρα στη χώρα μου”». Στη νέα παραγωγή του Ρούπερτ Γκολντ, με τους Ρέιφ Φάινς και Βανέσα Ρεντγκρέιβ ως πρωταγωνιστικό δίδυμο, δεν είναι τόσο ο σαιξπηρικός ήρωας που προκαλεί ρίγη στους θεατές όσο οι ρευστές συμμαχίες και οι συμφεροντολογικές πρακτικές που υιοθετεί. Ο Ριχάρδος και οι αντίπαλοί του για τον θρόνο της Αγγλίας κολακεύουν, εξαπατούν, προδίδουν, επιδιώκουν να αποκομίσουν ίδια οφέλη και εγκαταλείπουν ο ένας τον άλλον με αστραπιαία ταχύτητα.

πισώπλατα μαχαιρώματα. Οποιοσδήποτε συσχετισμός με τους τραυματικούς διαξιφισμούς στους διαδρόμους του Κοινοβουλίου τις εβδομάδες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν το δημοψήφισμα είναι απολύτως δικαιολογημένος ακριβώς επειδή ό,τι διαδραματίζεται στη σκηνή του θεάτρου είναι συνηθισμένη πολιτική πρακτική. Ακόμα και πισώπλατα μαχαιρώματα μεταξύ διακεκριμένων πολιτικών, αν και χωρίς αιχμηρά αντικείμενα, προκαλούν παράπλευρες απώλειες, όπως το έλλειμμα εμπιστοσύνης του εκλεκτορικού σώματος σε εκείνους που διαχειρίζονται το μέλλον του. «Μπήκαμε σε αυτήν τη διαδικασία χωρίς να γνωρίζουμε ποιο θα είναι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, επομένως όταν είχε επέλθει ο διχασμός και ζήσαμε όλοι τα παιχνίδια εξουσίας από τους Μπόρις Τζόνσον, Μάικλ Γκοβ, το κοινό είχε ήδη προετοιμαστεί ψυχολογικά» δήλωσε προ ημερών ο Ρέιφ Φάινς στη βρετανική «Γκάρντιαν». «Οχι εξαιτίας μας, αυτού που δείχνουμε εμείς στη σκηνή, αλλά από τα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω μας».

Με το Brexit, άλλωστε, συνδέονται και τα έργα που περιγράφουν τις νέες συνθήκες ζωής για τους μετανάστες ή τους πολιτικά εκτοπισμένους και κοινωνικά περιθωριοποιημένους. Η κριτική πλέον παίρνει υπόψη της και γι’ αυτά τις νέες συνθήκες παρακολούθησης. Παράδειγμα το νεότερο – γραμμένο το 2015 – έργο «Λάφυρα» του δημοφιλούς ηθοποιού Τζέσι Αϊζενμπεργκ που παρουσιάζεται στη σκηνή των Τραφάλγκαρ Στούντιο, σε σκηνοθεσία Σκοτ Ελιοτ. Πρόκειται για έργο που περιγράφει τη δήθεν φιλία ενός ανερμάτιστου νεοϋορκέζου με τον φιλόδοξο νεπαλέζο συγκάτοικό του που ευελπιστεί να βρει δουλειά στις ΗΠΑ. Κατά κάποιον τρόπο, γράφουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», οι θεατές βλέπουν επί σκηνής μία από τις αιτίες που οδήγησαν πολλούς συμπατριώτες τους να ψηφίσουν υπέρ της απομάκρυνσης από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Και ο ίδιος ο Αϊζενμπεργκ άλλωστε ομολόγησε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ότι είχε πάρει ήδη υπόψη του τη βρετανική πραγματικότητα. «Γνώριζα για το Brexit όταν αποφάσισα να κάνω το έργο. Αλλά δεν μπορούσα να διανοηθώ ότι θα τροφοδοτούσε θερμές συζητήσεις. Νόμιζα ότι θα περιοριζόταν σε ενδοκοινοβουλευτικές συζητήσεις, αλλά αφύπνισε πολλά θερμά αισθήματα στη δημόσια σφαίρα» παρατήρησε ο ηθοποιός.

ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ. Γεγονός παραμένει ότι η λονδρέζικη θεατρική σκηνή – περισσότερο και από εκείνη της Νέας Υόρκης – βρίσκεται σε ζωντανό και αντιπαραθετικό διάλογο με τους θεατρόφιλους και τις κοινωνικές συνθήκες. Το προηγούμενο διάστημα στη Βρετανία διαμορφώθηκε θεατρική τάση με έργα εγχώρια ή εισαγόμενα, η πλοκή των οποίων εστίαζε στη διεθνή μεταναστευτική κρίση και τις συνέπειες που θα επέφερε ένα δυνητικό κλείσιμο των βρετανικών συνόρων. Αλλοι σημαντικοί θεατρικοί οργανισμοί, όπως ο West Yorkshire Playhouse του Λιντς και προσφάτως ο Young Vic του Λονδίνου, δεσμεύτηκαν να γίνουν «θέατρα ασύλου» και από τις σκηνές τους να ειπωθούν ιστορίες για τους πρόσφυγες της νέας εποχής, αλλά και την ένταξή τους στην Αγγλία. Αυτές τις ημέρες, εξάλλου, το Southbank Center παρουσιάζει το φεστιβάλ «Καταυλισμός», ανασυστήνοντας τον θεατρικό χώρο που είχε δημιουργηθεί στον καταυλισμό προσφύγων του Καλαί, γνωστό και ως «Ζούγκλα».