Η παγίδευση του κακού και η μετατροπή του σε λέξη, δηλαδή η μαγεία

Διάφορα επεισόδια της ερωτικής και οικογενειακής ζωής της Τζες και των λοιπών της παρέας περιγράφονται (συχνά σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο) παράλληλα με τις κοινωνικές, θεσμικές και τεχνολογικές εξελίξεις του τελευταίου μισού αιώνα και ταυτόχρονα με εύστοχους δοκιμιακούς θυλάκους για την ανθρωπολογία, την εκπαίδευση, την ιατρική και την τέχνη (έξοχες, στοχασμός για τα γερατειά και όχι μόνο, οι σελίδες που αφορούν τον Ογκίστ Ροντέν και την Καμίλ Κλοντέλ). Η Ντραμπλ κάνει όμως κάτι παραπάνω από την ανάπτυξη μιας εσωτερικής πλοκής και πέραν της όποιας δράσης που έτσι κι αλλιώς είναι ελάχιστη. Καταγράφει με αγγλοσαξονική ακρίβεια και επάρκεια την εξέλιξη των απόψεών μας για τις ψυχικές ασθένειες, μέχρι τη σύγχρονη πολιτική ορθότητα, τη γενετική και τις νευροεπιστήμες, για να αμφισβητήσει από επιστημολογική άποψη την πρόοδο στις ουσιώδεις γνώσεις μας και τις προσφερόμενες αγωγές.

«Μια φυσιολογική
ζωή»

Στο πλαίσιο αυτό, ένας αριθμός από τους δευτερεύοντες ήρωές της είναι είτε άτομα με ειδικές ανάγκες, όπως θα λέγαμε σήμερα, είτε επιστήμονες, δάσκαλοι και επαγγελματίες που ασχολούνται με τα ζητήματα αυτά. Η Τζες, φέροντας το φορτίο και τη μέριμνα για την Αννα, έχει εξελιχθεί έτσι κι αλλιώς σε άτυπη ειδικό για την ψυχική υγεία και τις δυσλειτουργίες του νευρικού συστήματος και του εγκεφάλου. Επισκέπτεται ιδρύματα και πρώην άσυλα, πάει σε συνέδρια και σεμινάρια, κάνει φιλίες και ερωτικές σχέσεις με ομοιοπαθείς γονείς – και με έναν πάσχοντα, Σουδανό, που την επανασυνδέει με την Αφρική -, παρακολουθεί διά μέσου των δεκαετιών άτομα που βίωσαν εξαιρετική πρόοδο έτσι ώστε σήμερα να διάγουν «μια φυσιολογική ζωή» έως και περιπτώσεις όπως η Αννα όπου οποιαδήποτε πρόοδος είναι ανέφικτη. Στην πορεία αυτή η συγγραφέας δεν φείδεται κόπων προκειμένου να αποδώσει με λεπτομέρεια την αρχιτεκτονική και τη χωρική οργάνωση παλαιών αρχοντικών κατοικιών και πύργων που έχουν μετατραπεί σε ιδρύματα, και με την ευκαιρία μάς δίνει εξαιρετικές πινελιές της αγγλικής υπαίθρου αλλά και της υποχώρησής της υπέρ των αυτοκινητοδρόμων και των εμπορικών κέντρων. Αυτή η «ενεργός πολεοδομία» ζωντανεύει το βιβλίο και μας διδάσκει πολλά.

Μία προδρομική αποκάλυψη

Εν τέλει η Τζες θα ξαναεπισκεφθεί την Αφρική με την Αννα και τον επ’ ολίγον σύζυγό της – τώρα καλό της φίλο και θαυμάσιο θετό πατέρα για το παιδί – για να ζήσει άλλη μία προδρομική αποκάλυψη. Η Αννα που έχει μόλις αναρρώσει από επώδυνη ασθένεια θα εισπράξει θετικά τα έλη και τους βάλτους, τον φαλαινοκέφαλο πελαργό και τις αμφίβιες αντιλόπες, τα ντροπαλά μαυράκια και τα νέφη των κουνουπιών. Οι δυο γυναίκες θα συνεχίσουν τη ζωή τους. Η Ελεανορ τις περιμένει έτσι κι αλλιώς στο Λονδίνο για να ακούσει την αφήγησή τους. Και η αφηγήτριά μας θα μονολογήσει πως ίσως δεν είχε δικαίωμα να γράψει αυτή την ιστορία. Εμμεσα δηλαδή μας λέει, τέρμα οι θεωρίες για τον θάνατο του συγγραφέα και την αυτονομία του κειμένου, παιδιά. Ο,τι διαβάσατε τώρα μόλις υπάρχει στο χαρτί επειδή εγώ και μόνο εγώ το αποφάσισα, πέραν των ηθικών αμφιβολιών μου και παρά τον μόχθο μου.

Είναι για αυτόν τον λόγο που η Μάργκαρετ Ντραμπλ παραμένει εξαιρετικά σύγχρονη και πολύ πέραν του μοντερνισμού. Επιπλέον καταφέρνει να ξορκίσει για τα καλά ένα από τη φύση του δύσκολο και απωθητικό θέμα, θυμίζοντάς μας ότι κεντρικός ρόλος της λογοτεχνίας είναι η παγίδευση του κακού και η μετατροπή του σε λέξη. Δηλαδή η μαγεία.

Θαυμάσια μεταφρασμένο και υπομνηματισμένο το βιβλίο σε υποχρεώνει, ταυτόχρονα με τις οφειλές στην κυρία Ντραμπλ, να καταθέσεις τις αντίστοιχες στη μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά.