Η ώρα του μεγάλου συνασπισμού

Υπέρ μιας κυβέρνησης συνασπισμού στην οποία να συμμετέχουν το Λαϊκό Κόμμα, το Σοσιαλιστικό και οι Ciudadanos τάσσεται ο περουβιανός νομπελίστας Μάριο Βάργκας Λιόσα, ο οποίος στο παρελθόν είχε διεκδικήσει την προεδρία στη χώρα του. «Η συνεργασία μεταξύ των τριών αυτών δυνάμεων που είναι δημοκρατικές, φιλευρωπαϊκές και σύγχρονες», γράφει ο Λιόσα, «θα αναδείξουν τον ρεαλισμό, τη γενναιοδωρία και το πνεύμα ανοχής».

Ολος ο κόσμος, αναφέρει ο νομπελίστας λογοτέχνης σε άρθρο του που δημοσιεύεται στην ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς», «συμφωνεί πως οι πρόσφατες εκλογές στην Ισπανία σήμαναν το τέλος του δικομματισμού και γι’ αυτό πολλοί πανηγυρίζουν. Αυτό δεν το καταλαβαίνω. Η αλήθεια είναι ότι η περίοδος που τελειώνει τώρα και κατά την οποία το Λαϊκό Κόμμα και το Σοσιαλιστικό εναλλάσσονταν στην εξουσία υπήρξε μια από τις καλύτερες της ισπανικής ιστορίας. Η ειρηνική μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία και η ευρεία συναίνεση μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων έκαναν εφικτή την αφομοίωση στην Ευρώπη, στην ευρωζώνη και στο ΝΑΤΟ, και η σύγχρονη οικονομική προσέγγιση ενθάρρυνε τις επενδύσεις δημιουργώντας το “ισπανικό θαύμα”. Δηλαδή την αύξηση του ΑΕΠ και του βιοτικού επιπέδου σε πρωτόγνωρο βαθμό για την Ισπανία, η οποία έγινε μια ευημερούσα δημοκρατία και παράδειγμα για τις λατινοαμερικανικές χώρες».

Είναι αλήθεια ότι η πληγή αυτών των ετών ήταν η διαφθορά παραδέχεται ο 79χρονος συγγραφέας. «Η διαφθορά αφορούσε και τους συντηρητικούς και τους Σοσιαλιστές και αποτέλεσε τον παράγοντα-κλειδί, ίσως περισσότερο και από την οικονομική κρίση και την ανεργία των τελευταίων ετών, για την αγανάκτηση των νέων γενεών που δημιούργησε κινήματα όπως το Podemos και οι Ciudadanos, τα οποία φαίνεται ότι από εδώ και στο εξής θα συμμετέχουν στις ισπανικές κυβερνήσεις. Η εμφάνιση αυτών των νέων δυνάμεων δεν θα αποδυναμώσει αλλά θα ενισχύσει τη δημοκρατία, δίνοντας νέα δυναμική. Ισως το πιο ενδιαφέρον φαινόμενο ήταν η διακριτική αλλά ξεκάθαρη μεταμόρφωση του Podemos, το οποίο φάνηκε να ενσαρκώνει στην αρχή το επαναστατικό και αντισυστημικό πνεύμα, αργότερα έγινε πιο μετριοπαθές με τον ηγέτη του Πάμπλο Ιγκλέσιας να αυτοαποκαλείται “κεντρώος”. Μια καθαρά εκλογική τακτική; Εχω την εντύπωση, όχι: τα στελέχη του Podemos φαίνεται να κατανόησαν ότι ο εξτρεμισμός του τσαβισμού δεν έχει απήχηση και προσάρμοσαν τη ρότα τους.

Και τώρα, τι; Το εκλογικό αποτέλεσμα είναι ξεκάθαρο σε όσους δεν εθελοτυφλούν: κανείς δεν μπορεί να φτιάξει κυβέρνηση μόνος του και ο μοναδικός τρόπος να εξασφαλισθεί η συνέχιση της δημοκρατίας και της οικονομικής ανάκαμψης είναι μια νέα μετάβαση κατά την οποία, για το κοινό καλό, τα κόμματα θα συμφωνήσουν να κάνουν υποχωρήσεις στο πρόγραμμά τους ώστε να επιτευχθεί ο κοινός παρονομαστής. Το πιο κοντινό παράδειγμα που υπάρχει είναι η Γερμανία. Πριν καν το εκλογικό αποτέλεσμα που απέκλειε την αυτοδυναμία, συντηρητικοί και Σοσιαλδημοκράτες – παραδοσιακοί αντίπαλοι – είχαν συμφωνήσει σε κοινό πρόγραμμα για την ενίσχυση των θεσμών και τη διατήρηση της προόδου της χώρας».

Ο Λιόσα που τιμήθηκε με Νομπέλ Λογοτεχνίας το 2010 αναρωτιέται εάν η Ισπανία μπορεί να ακολουθήσει αυτό το παράδειγμα. «Χωρίς αμφιβολία, το πνεύμα που έκανε εφικτή τη μετάβαση είναι ακόμα εκεί, κάτω από όλες τις επικρίσεις, όπως άλλωστε έδειξε και η άψογη εκλογική διαδικασία. Μόνο δύο συνεργατικά σχήματα είναι πιθανά με τη σύσταση του νέου κοινοβουλίου. Το πρώτο, δηλαδή οι Σοσιαλιστές, οι Podemos και η Λαϊκή Ενότητα θα πρέπει να συνεργασθούν με αυτονομιστές Βάσκους και Καταλανούς, κάτι πολύ δύσκολο να φανταστεί κάποιος. Αρα, η εναλλακτική είναι, πιστεύω, η συνεργασία των τριών δημοκρατικών, φιλευρωπαϊκών δυνάμεων – Λαϊκό Κόμμα, Σοσιαλιστικό Κόμμα και Ciudadanos – που θα πρέπει να αφήσουν στην άκρη τις διαφορές τους προς χάριν του μέλλοντος της Ισπανίας».

Η ουσία της δημοκρατίας
Μια συμμαχία συντηρητικών, Σοσιαλιστών και Ciudadanos είναι εφικτή αν κοιτάξουμε τις συνεργασίες που ήδη γίνονται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό μπορεί να μην αρέσει σε πολλούς, αποτελεί όμως την ουσία της δημοκρατίας: συνύπαρξη μέσα στην πολυφωνία.