Λένα Διβάνη: «Εδώ επικρατεί το απόλυτο χάος»

Εχω δύο βιβλιοθήκες που αντιστοιχούν στις δύο πλευρές της ζωής μου. Τις μοίρασα σε δύο δωμάτια για να μη μαλώνουν, να μην μπερδεύονται και να μην μπερδεύομαι. Στο λίβινγκρουμ, το δωμάτιο της ζωής δηλαδή, είναι η λογοτεχνική γιατί αυτή είναι η ζωή μου. Στο γραφείο πιο μέσα είναι η ιστορική γιατί μ’ αυτή δουλεύω. Η σχέση τους είναι σχέση συζύγου κι εραστή. Το ένα είναι περισσότερο καθήκον και το άλλο περισσότερο απόλαυση.

Τα βιβλία της πρώτης φθάνουν πίσω στην πρώτη εφηβεία μου. Από τότε δηλαδή που είχα χαρτζιλίκι να αγοράζω και έκοψα τα δανεικά. (Αυτό είναι μια εγγύηση υπεροχής απέναντι στην άλλη που ξεκίνησε καταϊδρωμένη στα 20 περίπου) Δεν θέλω να δανείζομαι. Ποτέ δεν ήθελα. Τα δανεισμένα βιβλία έχουν μια γρουσουζιά. Ετσι όπως τα άρπαζα εγώ κι άρχιζα να τα ρουφάω σε όλα τα δωμάτια του σπιτιού, όλες τις ώρες, ακόμα και στον δρόμο, κουτρουβαλούσα συχνά, έπεφτα, κυλιόταν και το βιβλίο στη λάσπη. Ή το έπαιρνα στο τραπέζι για να μη διακόψω (πώς να διακόψεις; Να αφήσεις τα έρμα τα τέκνα του πλοιάρχου Γκραντ μόνα τους να αντιμετωπίζουν την τίγρη;) και κατέληγε με μια πατάτα τηγανητή στο εξώφυλλο. Τόσο άγχος που είχα δεν ήθελα πια να δανείζομαι. Στα δικά μου και πατάτες επιτρέπονται και χοτ ντογκ άμα χρειαστεί. Δεν έχω φετιχισμό καθαριότητας και τάξης με τα βιβλία μου. Είναι σύντροφοι, μαζί τη βγάζουμε καθαρή στη ζωή – ε, και μερικές φορές δεν τα καταφέρνουμε και γινόμαστε χάλια. Ούτε να δανείζω θέλω. Αμα δεν είναι συγγενής μου το βιβλίο, το χαρίζω.

Τα ηλεκτρονικά βιβλία μόνο εξ ανάγκης τα αγοράζω και κυρίως ξενόγλωσσα. Για ταχύτητα. Αντιπαθώ όμως τη φωτεινή οθόνη του iPad που μοιάζει θλιβερά με τηλεόραση μέσα στη νύχτα. Μου φέρνει νευρικότητα. Το χαρτάκι είναι άλλο πράμα. Μοσχοβολάει κιόλας χαρτίλα.

Παλιά βιβλία έχω μόνο τα σπάνια ιστορικά που αναγκάστηκα να ψάξω στα παλαιοβιβλιοπωλεία. Γενικά τα σπάνια και τα πολύτιμα με αγχώνουν. Είναι σαν να βγαίνω ραντεβού με τον πρίγκιπα της Αγγλίας. Πολύ πρωτόκολλο, πάει η χαρά της συνάντησης. Εγώ τα σπάω, τα τσακίζω, γράφω πάνω τους (συχνά βρισιές στον συγγραφέα, το ομολογώ) και σημειώνω στις πρώτες και στις τελευταίες λευκές σελίδες δικές μου σκέψεις, ιδέες για μελλοντικά βιβλία. Μια φορά σημείωσα και μια συνταγή πάπιας με πορτοκάλι που άκουγα στο ραδιόφωνο. Ελπίζω να δείξει κατανόηση ο σύντροφος Μαγιακόφσκι, γιατί αυτόν πήρε η μπάλα.

Το σύστημα ταξινόμησής μου είναι ανύπαρκτο. Στη βιβλιοθήκη μου επικρατεί το απόλυτο χάος. Κατά καιρούς με πιάνει απελπισία που πια δεν μπορώ να βρω τίποτα, αρχίζω να ξαναγοράζω και αίφνης κάποιος προθυμοποιείται να με βοηθήσει να ταξινομήσω το χάος. Πριν από δύο μήνες ας πούμε μαζευτήκαμε τέσσερις – πέντε φίλοι, τα κατεβάσαμε όλα, τα χωρίσαμε σε ελληνική και μεταφρασμένη ή ξενόγλωσση παραγωγή, τα βάλαμε σε αλφαβητική σειρά και μετά πάλι στα ράφια. Πέταξα και πολλά, πάρα πολλά. Η σαβούρα απαγορεύεται πια. Είναι σαν να αναγκάζω τη Βαρόνη ντε Στάαλ να κάνει παρέα με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, δεν επιτρέπεται. Φυσικά, από την επόμενη μέρα άρχισε υπογείως η αποδόμηση.

Το πιο κρυφό κομμάτι της είναι στα κομοδίνα δίπλα από το κρεβάτι μου. Εκεί μαζεύονται σε στοίβες όλα τα μελλοντικά αναγνώσματα, οι ελπίδες για υπέροχες νύχτες (γιατί νύχτες διαβάζω, όταν η καθημερινότητα μαζεύεται στο καβούκι της και μας αφήνει αμολητούς να ελπίσουμε). Εχω δηλαδή ένα μίνι βιβλιοπωλείο δίπλα μου για να μπορώ να διαλέξω το σωστό βιβλίο στη σωστή στιγμή. Οπως ξέρετε, τα βιβλία είναι σαν τους ανθρώπους, πρέπει να τα συναντάμε στη σωστή στιγμή, αλλιώς μπορεί να καταστραφεί το κοινό μας μέλλον. Θυμάμαι που ξεκίνησα κάποτε το «Κάτω από το ηφαίστειο» του Μάλκολμ Λόουρι. Με εκνεύρισε. Δεν καταλάβαινα γιατί είχαν φαγωθεί όλοι οι φίλοι μου πως ήταν ένα αριστούργημα. Χρόνια μετά, ένα άυπνο βράδυ που έπρεπε να αποφασίσω να τερματίσω μια σχέση επεισοδιακή και αυτοκαταστροφική, δεν μου κολλούσε ύπνος. Πήρα τυχαία ένα βιβλίο από το ράφι. Ηταν το «Κάτω από το ηφαίστειο». Αρχισα να το διαβάζω μηχανικά και με ρούφηξε ολοκληρωτικά από τη μαυρίλα μου. Ταυτίστηκα με την ηρωίδα και το πρωί αποχαιρέτησα ήρεμα τον αγαπημένο μου. Ο Λόουρι ευτυχώς δεν θύμωσε από την πρώτη άθλια στάση μου και με ξανασυνάντησε για να μου σώσει τη ζωή.

Τα τρία πολυτιμότερα βιβλία της βιβλιοθήκης μου είναι τα βιβλία του Σάλιντζερ στα αγγλικά («Φύλακας στη σίκαλη», «Ψηλή σηκώστε στέγη ξυλουργοί» και «Ιδανική μέρα για μπανανόψαρα») που μου έκαναν δώρο πριν από 25 χρόνια. Εχουν ακόμα «ευτυχόνια» κολλημένα στο εξώφυλλο.