«Αυτό που μας λείπει είναι η φαντασία»

Αµηχανία. Τι να γράψεις για μια καλοστημένη έκθεση για τον Μαν Ρέι στην Ανδρο, όταν η χώρα βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού; Ποιος θα ενδιαφερθεί να διαβάσει για τον σπουδαίο Αμερικανό που καθιερώθηκε ως φωτογράφος, αν και εκείνος ήθελε να μείνει στην ιστορία ως εικαστικός; Ποιος θέλει να γνωρίσει τον καλλιτέχνη που ενέπνευσε με τα σχέδιά του τον Πολ Ελιάρ να γράψει 65 ποιήματα – ένα για κάθε σχέδιο – σε δύο μήνες; Και να ανακαλύψει τον άνδρα που είχε κρεμάσει έναν τεράστιο καμβά πάνω από το κρεβάτι του και ζωγράφιζε τα χείλη της αγαπημένης του – η οποία τον είχε εγκαταλείψει – σχεδόν κάθε ημέρα επί δύο χρόνια;

Δύο ατάκες του όμως ήταν αρκετές για να με βγάλουν από τη δύσκολη θέση. Η πρώτη σχεδόν υποδέχεται τον επισκέπτη. Είναι μια ξύλινη πίπα, από την οποία δεν βγαίνει καπνός, αλλά μια γυάλινη φούσκα. Πάνω της έχει γράψει: «Αυτό που λείπει από όλους μας είναι η φαντασία».

Μήπως τελικά τούτη εδώ η έκθεση με τα 151 έργα, εκ των οποίων οι 95 φωτογραφίες, τα οποία καλύπτουν έξι δεκαετίες καριέρας δεν εξερευνά μόνο τη σχέση τού εβραϊκής καταγωγής δημιουργού με τις γυναίκες; Μήπως δεν μας συστήνει μόνο την Κικί ντε Μονπαρνές, τη γυναίκα που μεταμόρφωσε σε βιολί, στο πιο διάσημο έργο του, «Το βιολί του Ενγκρ»; Μήπως δεν αρκείται στο να μας δείξει μέσα από τον φακό του το απαράμιλλο στυλ της Κοκό Σανέλ, την ομορφιά της Αβα Γκάρντερ, την αυστηρότητα της Γερτρούδης Στάιν, την προσωπικότητα της παραγνωρισμένης και μονίμως επισκιασμένης από τον εραστή της, τον Πάμπλο Πικάσο, Ντόρα Μάαρ; Μήπως πίσω από τα υπέροχα ασπρόμαυρα καρέ, τις πολύχρωμες λιθογραφίες και τα λιγοστά γλυπτά το χιούμορ, οι παρατηρήσεις και οι αινιγματικοί τίτλοι των έργων του Μαν Ρέι μοιάζουν με σχόλια όσων ζούμε και θα έπρεπε να την επισκεφθούμε με ένα διαφορετικό βλέμμα, διαβάζοντάς την και όχι μόνο κοιτάζοντάς την;

ΚΑΤΡΙΝ ΝΤΕΝΕΒ. Η απάντηση νομίζω βρίσκεται λίγο πριν από το τέλος της έκθεσης, την οποία έχει επιμεληθεί η Μαρία Κουτσομάλλη και συνοδεύεται από τρίγλωσσο (ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά) κατάλογο. Στην τελευταία φωτογραφία που τράβηξε ο Μαν Ρέι σε ηλικία 78 ετών, το 1968, για το περιοδικό των «Sunday Times». Μοντέλο του, η μόλις 25 ετών Κατρίν Ντενέβ που φορά ένα ζευγάρι σκουλαρίκια, δημιουργία του καλλιτέχνη, που βρίσκονται δίπλα σε προθήκη κι έχουν τίτλο: «Εκκρεμές σε εκκρεμότητα». «Κάτι σαν την κατάσταση της Ελλάδας;» αναρωτιόμαστε όσοι βρισκόμαστε εκεί. Υπερβολή να αναζητούμε πολιτικές αιχμές στα λογοπαίγνια ενός καλλιτέχνη που αγαπήθηκε από τα κοσμικά σαλόνια και τον κόσμο της μόδας; Ισως όχι αν αναλογιστεί κάποιος ότι η σύζυγός του χάραξε πάνω στο μνήμα του τη φράση «Αμέτοχος αλλά όχι αδιάφορος».

Τη σκυτάλη από τον Μαν Ρέι θα πάρει του χρόνου στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή ο Γιώργος Ζογγολόπουλος, ενώ τα εγκαίνια του κτιρίου στην Αθήνα, όπου θα φιλοξενηθεί η πλούσια συλλογή του ιδρύματος, προγραμματίζονται για το 2017.