Ο Αρκάς και ο όχλος του Διαδικτύου

ανακοίνωση δεν θύμιζε σε τίποτα το γνωστό του ύφος: «Με εντολή του Αρκά», διάβαζε κανείς αργά το βράδυ της Πέμπτης, «η σελίδα αναστέλλει τις αναρτήσεις μέχρι νεωτέρας». Υπογραφή, «ο Διαχειριστής». Τι είχε συμβεί; Γιατί οι φίλοι του αγαπημένου δημιουργού έκαναν like όχι σε κάποιο σκίτσο, αλλά σε μια τέτοια είδηση; Για κάτι μάλλον ασύνηθες στην ιστορία του: αντιδράσεις. Αιτία τους, ένα σκίτσο που απεικόνιζε έναν άντρα να λέει: «Εχω εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση. Είναι άνθρωποι που πατάνε γερά στον αέρα».

Τα αρνητικά σχόλια που εισέπραξε δεν έγιναν μεν γνωστά με ακρίβεια. Σε κάποια που διακινήθηκαν ως τέτοια στα social media μπορούσε κανείς να διαβάσει πράγματα όπως «καλύτερα να πατάς στον αέρα παρά να πέφτεις στα τέσσερα», «ο Μουρούτης χάκαρε το λογαριασμό του Αρκά…» ή «άλλο πράγμα το χιούμορ και άλλο η ειρωνεία όπως εν προκειμένω. Κρίμα για σένα Αρκά. Καλύτερα παράτα το “πολιτικό χιούμορ” γιατί μάλλον “δεν το έχεις”!!!! Ασε που ήδη εκτέθηκες μάλλον ανεπανόρθωτα».

Οι εξηγήσεις ωστόσο από το «ARKAS-The Original Page» ήταν σαφείς: «Στο κλίμα της πολιτικής βαρβαρότητας, κάποιοι παρεξήγησαν κάποιες αναρτήσεις και έκαναν κακοήθη σχόλια. Εφτασαν σε σημείο να υπαινιχθούν ότι ο Αρκάς χρηματίζεται από συγκεκριμένα κέντρα για τα σκίτσα που αναρτήσαμε. Δεν συμφωνούμε με την απόφαση του Αρκά, αλλά καταλαβαίνουμε απόλυτα έναν άνθρωπο που σε όλη του τη ζωή απέφυγε τη δημοσιότητα, να διασύρεται από ανεγκέφαλους επειδή, χωρίς κανένα κέρδος, έδωσε την άδεια να δημοσιεύονται σκίτσα του στο facebook».

Εχοντας εμφανιστεί στο περιοδικό «Βαβέλ» τον Σεπτέμβριο του 1981 με τον θρυλικό του «Κόκορα», ο απόμακρος δημιουργός, για τον οποίο σχεδόν τίποτα δεν είναι γνωστό, αγαπήθηκε για το χιούμορ του. Δημοφιλέστερες σειρές του, τα «Ξυπνάς μέσα μου το ζώο», «Ισοβίτης», «Απρέπειες», «Χαμηλές πτήσεις» ή «Η ζωή μετά». Η θεματολογία του ποτέ δεν ήταν πολιτική με τη στενή έννοια του όρου, χαρακτηριστικό που ίσως έπαιξε κάποιο ρόλο και στο πρόσφατο περιστατικό. «Ο Αρκάς είναι κορυφαίος. Οσοι τον κατηγόρησαν για “χρηματισμό” κάνουν λάθος.

Η σάτιρα κρίνει τα πάντα. Δεν χρειάζεται κατήγορους ή προστάτες» έγραψε στο twitter ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Δημήτρης Παπαδημούλης. Το Ποτάμι πήγε μακρύτερα: «Τα παιδιά της τερατογένεσης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ», έλεγε σε ανακοίνωσή του, «δεν δέχονται τη σάτιρα. Σε λίγο θα απαγορεύσουν και το γέλιο. Ας τους φρενάρουν λίγο οι προστάτες τους». Το hashtag #Arkas, πέρασε στα trending topics του twitter. Οι αναφορές στα social media, χιλιάδες.

Η σελίδα επανήλθε το μεσημέρι της Παρασκευής. Στην πρώτη «ενημέρωση κατάστασης», ο διαχειριστής της, δεν άφηνε περιθώρια παρανόησης. «Επαναφέρουμε τη λειτουργία της σελίδας», έγραψε, «γιατί η διακοπή της πήρε υπερβολικές διαστάσεις και γίνεται αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης απ’ όλες τις πλευρές. Ζούμε σε άγριους, τρελούς και επικίνδυνους καιρούς». Αν αποδεικνύει κάτι, τα likes που συγκέντρωσε έφθασαν τις 15.000. Τα σχόλια ήταν στην πλειονότητά τους υπέρ του δημιουργού.

«ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΜΙΣΟΥΣ». «Δεν βλέπουμε πρώτη φορά τέτοιες διακωμωδήσεις από μια γελοιογραφία» λέει στο «Νσυν» ο επίκουρος καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ Βασίλης Βαμβακάς. «Το σημαντικό είναι οι αντιδράσεις που δεν τις θυμάμαι τόσο έντονες παλιότερα όσο στα χρόνια της κρίσης. Το τι μπορεί να λέγεται σε μια γελοιογραφία είναι προφανώς εκτός συζήτησης. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι τελευταία χρησιμοποιούνται και νέα σύμβολα, όπως το αντιναζιστικό επιχείρημα, στα οποία γίνεται συχνά και κατάχρηση. Υπάρχουν περιπτώσεις γελοιογραφιών που εμπίπτουν σε αυτό που λέμε “ρητορική του μίσους”. Η κριτική που ασκείται μπορεί να είναι και πολιτικά κατευθυνόμενη. Σαν να υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος σε κομματικά επιτελεία ή σε MME που έχουν σχέση με κόμματα, έτοιμος να καταγγείλει έναν γελοιογράφο σαν πουλημένο ή ξενοκίνητο. Δεν ασκείται δηλαδή κριτική στην γελοιογραφία, αλλά στο ποιος είναι ο δημιουργός, από ποιον πληρώνεται και ποιες είναι οι προθέσεις του».

Η εικονογράφος Αλέξια Οθωναίου πιστεύει ότι δεν έχουμε «μια περίπτωση σκίτσου ή γελοιογραφίας που διχάζει», αλλά ένα περιστατικό διαδικτυακού bullying, που δυστυχώς είναι ολοένα συχνότερο. «Ή έχουμε ελευθερία έκφρασης», λέει, «ή όχι. Οταν μιλάμε για “λίγη”, “πολλή” ή “με όρους”, δεν μιλάμε για ελευθερία έκφρασης. Ο γελοιογράφος έχει κάθε δικαίωμα να γίνει βλάσφημος ή προσβλητικός και ο καθένας να τον κρίνει για το έργο του, εξασκώντας και ο ίδιος το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης. Συνήθως με αφορά περισσότερο το έργο, παρά ο δημιουργός. Αλλά επειδή ζούμε σε μια δημοκρατική κοινωνία, αν κάποιος κρίνει σωστό ή απαραίτητο να κρίνει τον δημιουργό, ας το κάνει, εφόσον παραμένει στα πλαίσια που ορίζει ο νόμος. Οταν η αρνητική κριτική ξεπερνάει τα όρια και γίνεται “λεκτική βία”, τιμωρείται από τον νόμο, από όσο γνωρίζω».

Τον τελευταίο λόγο φυσικά τον είχε ο ίδιος ο Αρκάς. Το σκίτσο που ανάρτησε το μεσημέρι της Παρασκευής ήταν κατά της πόλωσης: «Σ’ αυτή τη χώρα έχει γίνει πολύ επικίνδυνο να είσαι με τους άλλους… Οποιοι κι αν είναι αυτοί» έλεγε ο πρωταγωνιστής του, συγκεντρώνοντας πλέον των 30.000 likes και άνω των 8.000 κοινοποιήσεων. Το σπάνιο στις γελοιογραφίες του πολιτικό σχόλιο δεν εξαφανίστηκε. Το Σάββατο, λίγες ώρες μετά το πρωθυπουργικό διάγγελμα για το επικείμενο δημοψήφισμα, ο Αρκάς ανάρτησε στην ιστοσελίδα του ένα σκίτσο, εν είδει ψυχολογικού τεστ. «Διατηρείτε την ψυχραιμία σας σε κρίσιμες στιγμές;» ήταν το ερώτημα. «Ναι» είχε απαντήσει κάποιος, με τρεμάμενο χέρι. Πλάι στο κουτάκι με την επιλογή του υπήρχε ένα κουτί με αντικαταθλιπτικά.