Το Ανέγνωρο και το στίγμα της Ιστορίας

Κρήτη, 1950. Μήνας Αύγουστος. Στο Ανέγνωρο, ένα χωριό με όνομα ιερό, που θα μπορούσε να βρίσκεται οπουδήποτε στη διχασμένη Ελλάδα, γρήγορα όμως αντιλαμβάνεσαι ότι βρίσκεται στην Κρήτη, το απόσπασμα της Χωροφυλακής χτυπά επίμονα την πόρτα του Γιάννη Χλωρού, ενός σκληροτράχηλου παλιού πολεμιστή. Δεν ζητά κάποιον άνδρα, αλλά την κόρη του την Ερατώ, ένα αδύναμο κορίτσι που κουβαλά στην πλάτη του δυο στίγματα τρομερά. Το ένα είναι στίγμα πολιτικό αφού ο νεκρός, πλέον, αδελφός της, «σωστό αγρίμι στα δεκαεννιά του», είχε πάρει τα βουνά για να καταταχθεί στο αντάρτικο. Και το άλλο κοινωνικό, ίσως ακόμη πιο έντονο από το πρώτο, αφού πρόκειται για τον φόβο μιας τρομερής αρρώστιας. Της λέπρας. Ο συγγραφέας δεν πέφτει στην παγίδα τους. Αντίθετα. Στο πρώτο του μυθιστόρημα, ο καλός συνάδελφος από την Κρήτη Νίκος Ψιλάκης καταφέρνει να ενσωματώσει με τέχνη όλα τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις μιας δύσκολης εποχής συμπυκνώνοντας στη δράση των ηρώων του ιστορίες αληθινές.

Στην πλοκή του, που κρατάει δυόμισι χρόνια μέχρι το Πάσχα του 1952, δεν αργεί να μπει ένας νέος άνδρας «εγκλωβισμένος στο σύστημα εξουσίας που του κρύβει ακόμη και την αλληλογραφία για να τον προστατεύσει». Κι έτσι, σιγά σιγά, ο αφηγητής στήνει ένα σκηνικό που ορίζεται από δύο αντίθετα στρατόπεδα – πράγμα γνώριμο σε όσους βίωσαν τον διχασμό της μεταπολεμικής Ελλάδας, άγνωστο όμως στους νεότερους – που από τις πρώτες κιόλας σελίδες καθηλώνει τον αναγνώστη. Η γλώσσα του είναι λιτή και στιβαρή, χωρίς περιττά καλολογικά στοιχεία, μια γλώσσα αστική, θα λέγαμε, στην οποία όμως υφαίνει με εξαιρετική δεξιότητα μια υπερήφανη ντοπιολαλιά. Για τη βοήθεια του αναγνώστη, όμως, στο τέλος του βιβλίου παραθέτει και γλωσσάρι. Τα ξέρει καλά όλα αυτά ο Ψιλάκης. «Μάστορα της τέχνης της επικοινωνίας» τον είχε χαρακτηρίσει παλιότερα ο καθηγητής Αρχαιολογίας Γιάννης Σακελλαράκης κι έναν «παρά τη νεότητά του σοφό ερευνητή της διαχρονικότητας του κρητικού πολιτισμού, που έχει την πιο άμεση, μυστική θα έλεγα, σύνδεση με τις ρίζες της Κρήτης». Πράγμα, άλλωστε, που το έχει αποδείξει ο Νίκος Ψιλάκης με το πλήθος των ιστορικών και λαογραφικών βιβλίων που έχει εκδώσει μέχρι σήμερα.