Μια τέχνη σε κίνδυνο

Μια φωτογραφία της Αραβικής Ανοιξης που κοστίζει λιγότερο κι από ένα προφυλακτικό, όπως αναφωνούσε έξαλλος ένας γάλλος φωτορεπόρτερ. Αποστολές στις εστίες έντασης που φτάνουν στην αυτοθυσία, όπως θυμίζει το αφιέρωμα στον Κρις Χόνδρος. Οι επίλεκτοι δεν το βάζουν κάτω. Εξακολουθούν να δίνουν καθημερινά τη μάχη για το καλύτερο καρέ και διεκδικούν μια διάκριση στο Διεθνές Φεστιβάλ της Γαλλίας

Ειρωνεία της τύχης; Υπερβολική αυτοπεποίθηση; Αναβλητικότητα; Κανείς πλέον δεν µπορεί να δώσει την απάντηση για ποιο λόγο ο Κρις Χόνδρος – ο σπουδαίος ελληνοαµερικανός φωτορεπόρτερ – δεν είδε ποτέ τη δουλειά του εκτεθειµένη στο σηµαντικότερο φεστιβάλ φωτορεπορτάζ του κόσµου, εκείνο του Περπινιάν στη Γαλλία, που φέτος συµπληρώνει 26 χρόνια παρουσίας. «Παρότι πάντα παρουσίαζε τη δουλειά του, δεν έκανε ποτέ έκθεση. Ηµασταν βέβαιοι ότι την επόµενη χρονιά θα έφερνε ακόµη καλύτερο υλικό» λένε οι υπεύθυνοι. Τα γεγονότα τούς πρόλαβαν. Το καλύτερο υλικό δεν πρόλαβε να έρθει. Ηταν 20 Απριλίου 2011 όταν ο πολυταξιδεµένος και έµπειρος στη γραµµή του πυρός φωτογράφος σκοτώθηκε στη Λιβύη από πυρά των κυβερνητικών δυνάµεων µαζί µε τον βρετανό συνάδελφο του Τιµ Χέδρινγκτον.

Η συνάντηση φωτορεπόρτερ από όλο τον πλανήτη κάθε Σεπτέμβριο, το Διεθνές Φεστιβάλ Φωτορεπορτάζ Visapour l’Image δηλαδή, δεν ξέχασε τον άνθρωπο που έφτασε στις πιο δύσβατες περιοχές και απαθανάτισε τις πιο σκληρές μάχες. Και μαζί με την καλύτερη σοδειά από την αφρόκρεμα κυνηγών της πιο δυνατής εικόνας – σοδειά που φιλοξενείται σε παλάτια και εκκλησίες, εκθεσιακούς χώρους και ξενοδοχεία – οι επισκέπτες της φετινής διοργάνωσης θα έχουν την ευκαιρία να δουν και τις «καλύτερες» στιγμές του Κρις Χόνδρος όπως τις επέλεξαν οι φίλοι του βάσει του αρχείου του υπό τον τίτλο «Testament» (Διαθήκη), που κυκλοφορεί και ως ειδική έκδοση.

Δεν είναι άλλωστε ο μοναδικός που θα λείπει από τούτο το διεθνές προσκλητήριο όσων κυνηγούν το απόλυτο φωτογραφικό στιγμιότυπο .

Παρούσα μόνο με τη δουλειά της θα είναι και η Ανια Νιντρινγκχάους, από τις πιο ταλαντούχες και ατρόμητες της γενιάς της, που σκοτώθηκε από αξιωματικό της αφγανικής αστυνομίας στις 4 του περασμένου Απριλίου ενώ βρισκόταν στη χώρα για να καλύψει την προεκλογική εκστρατεία ενόψει των προεδρικών εκλογών. Μέσα από την έκθεση οι χιλιάδες επισκέπτες της διοργάνωσης – 8.000 ήταν πέρυσι μόνο οι μαθητές που είδαν τις εκθέσεις – θα έχουν την ευκαιρία να δουν χαρακτηριστικά καρέ της γερμανίδας που είχε αρχίσει την καριέρα της σε ηλικία 16 ετών και  πίστευε ακράδαντα στην αξία του αυτόπτη μάρτυρα.

Γροθιά στο στομάχι

Και αν οι συμμετέχοντες φωτορεπόρτερ περιμένουν να δουν ποιοι κατάφεραν να ξεχωρίσουν και να κερδίσουν ένα από τα βραβεία του φεστιβάλ, το κοινό θα πρέπει να περιμένει ένα πλήθος από σκηνές-γροθιά στο στομάχι και θέματα άγνωστα σε μεγάλο μέρος του πλανήτη: θύματα βιασμού και σεξουαλικής παρενόχλησης στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις που φτάνουν τον αριθμό ρεκόρ των 26.000 γυναικών μόνο την προηγούμενη χρονιά. Τα πιο επικίνδυνα σύνορα του κόσμου ανάμεσα στην Ινδία και στο Μπανγκλαντές, μια διαδρομή 3.200 χλμ. όπου οι κάτοικοι του Μπανγκλαντές συλλαμβάνονται, βασανίζονται και εκτελούνται στην προσπάθειά τους να περάσουν προς την Ινδία.Ενα τρένο-νοσοκομείο που διασχίζει απόσταση 4.000 χλμ. για να προσφέρει ιατροφαρμακευτική περίθαλψη αλλά και ένα μίτο επικοινωνίας στις απομονωμένες ανατολικές επαρχίες της Ρωσίας. Η κάθε άλλο παρά ευλογημένη γη της Μογγολίας που μπορεί να έχει τη φήμη άλλου Ελντοράντο, αλλά ουσιαστικά είναι καταραμένη καθώς καταδικάζει τους κατοίκους της και τους επίδοξους θηρευτές πλούτου σε ασθένειες που σχετίζονται με τη μόλυνση που έχουν υποστεί ο αέρας όπως και ο υδροφόρος ορίζοντας λόγω των εκτεταμένων εξορύξεων. Οσα άφησε πίσω του ο τυφώνας Γιολάντα στις Φιλιππίνες, που παρέσυρε στον θάνατο περισσότερους από 6.000 ανθρώπους πέρυσι τον Νοέμβριο. Και ανάμεσα σε άλλα, ένα ειδικό αφιέρωμα στον πόλεμο του Βιετνάμ μέσα από τον «άγνωστο» φακό των Βιετναμέζων.

Και αν τα «βαριά χαρτιά» του φωτορεπορτάζ κατέχουν τα πρωτεία, από τη διοργάνωση δεν λείπουν και όλοι εκείνοι οι ερασιτέχνες που με το κινητό τους τηλέφωνο ή με μια μικρή μηχανή βρέθηκαν την κατάλληλη στιγμή στην κατάλληλη θέση και κατάφεραν να βάλουν στο κάδρο τους δραματικές στιγμές από την Αραβική Ανοιξη, τις διαμαρτυρίες κατά του Αμπου Γκράιμπ, τον θάνατο του Καντάφι, τον πόλεμο στη Συρία.

Οι προοπτικές

Γιορτάζει λοιπόν το φωτορεπορτάζ; Επισήμως στο Περπινιάν, ναι. Ομως ο ιδρυτής του φεστιβάλ Ζαν Φρανσουά Λερουά και βετεράνος φωτορεπόρτερ δεν προβλέπει τα καλύτερα για το μέλλον. «Αν συνεχίσουν τα καρέ να πωλούνται με τον σωρό η φωτογραφία θα εξολοθρευτεί» επισημαίνει και φέρνει ως παράδειγμα την ιστορία ενός παλαίμαχου συναδέλφου του, ο οποίος αν και είχε καλύψει από σπουδαία πολιτικά γεγονότα έως κινηματογραφικές πρεμιέρες όταν έμεινε άνεργος λόγω κρίσης διαπίστωσε ότι το υλικό από το αρχείο 25 ετών τού έφερνε μηνιαίο εισόδημα χαμηλότερο των 195 ευρώ.

«Οι φωτογραφίες μου αξίζουν λιγότερο από ένα προφυλακτικό» αναφώνησε έξαλλος ο φωτογράφος όταν διαπίστωσε ότι ένα καρέ από τα γεγονότα της Αραβικής Ανοιξης αγοράστηκε για 58 λεπτά του ευρώ και ένα άλλο από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου για 88 λεπτά.

«Αν ήταν όλο αυτό εφιάλτης, θα μπορούσα να τον διηγούμαι και να γελάω. Δυστυχώς, όμως, είναι αληθινή ιστορία και σύνηθες περιστατικό. Αν τα πράγματα εξακολουθήσουν να κινούνται με αυτούς τους ρυθμούς οι προοπτικές είναι ζοφερές» τονίζει ο Λερουά και επισημαίνει ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι με τη φωτογραφία αν δεν αλλάξουν τακτική σκάβουν τον τάφο της. «Και αν σταματήσει η παραγωγή φωτογραφίας σήμερα, τι θα περιλαμβάνουν τα αρχεία του μέλλοντος;» καταλήγει.