“Οταν φοβάσαι θες να δεις τι είναι αυτό που φοβάσαι”

Γιατί πουλάει ο τρόμος;

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις είναι αδύνατο να μην τραβήξουν την προσοχή και να μην κινητοποιήσουν συλλογικές απαιτήσεις για ανάληψη δράσης. Αυτό φυσικά κλιμακώνει τη σύγκρουση και προσελκύει την προσοχή στις πολιτικές ή ιδεολογικές απαιτήσεις της οργάνωσης. Πρόκειται δηλαδή για μια βίαιη μορφή προπαγάνδας. Αλλωστε, ο τρόμος και ιδίως ο φόβος για το άγνωστο πάντα πουλάει. Οταν φοβάσαι, θες να δεις τι είναι αυτό που φοβάσαι. Ή μάλλον η βία και ο τρόμος πάντα πουλάνε. Οι ταινίες τρόμου και βίας, για παράδειγμα, που πάντοτε έχουν υψηλή τηλεθέαση. Ο τρόμος είναι το συστατικό που πάντα θα πουλάει στα μέσα ενημέρωσης.

Πέρα από την εξαιρετικά οργανωμένη στρατιωτική και πολιτική δομή, το ΙΚΙΛ παρουσιάζει και μια βαθιά γνώση των νέων τεχνολογιών. Πώς εξηγείτε την τόσο επιδέξια χρήση των σόσιαλ μίντια από μια ισλαμική οργάνωση;

Το ΙΚΙΛ είναι πολύ καλά χρηματοδοτούμενο. Μάλιστα, πρόσφατες αναφορές αναδεικνύουν ότι ενισχύεται σε μεγάλο βαθμό από συμμάχους στον Περσικό Κόλπο. Και τα σόσιαλ μίντια είναι το μέσο που χρησιμοποιούν πια όλες οι ομάδες για να επιτύχουν τον στόχο τους. Οπότε η ισλαμική οργάνωση κάνει ό,τι κάνουν και οι κυβερνήσεις σε όλον τον κόσμο, ακόμη και στη Δύση. Εκμεταλλεύεται, δηλαδή, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως μέσο προπαγάνδας. Είναι ο ιδανικότερος τρόπος για να απευθυνθεί στους νέους.

Γιατί οι φωτογραφίες των εκτελέσεων και των επιθέσεων δεν απωθούν τους νέους εθελοντές αλλά τους προσελκύουν;

Αυτοί που είναι υποψήφιοι εθελοντές είναι συνήθως οι πιο αδύναμοι και αυτοί που είναι απογοητευμένοι με τον ρόλο της Δύσης στη Μέση Ανατολή. Αυτό που αντικρίζουν στις φωτογραφίες είναι μία δυναμική αντίδραση, μια απάντηση σ’ αυτό που οι ίδιοι εκλαμβάνουν ως αδικία. Από την άλλη, τα πολυμέσα είναι η γλώσσα των νέων. Και μπορεί το περιεχόμενο να είναι άκομψο, αλλά η τεχνική επιρροής μέσα από τις νέες τεχνολογίες παραμένει. Και φαίνεται ότι οι τζιχαντιστές χρησιμοποιούν τις πρακτικές της Δύσης για τη διάδοση των μηνυμάτων τους. Οι φωτογραφίες, τα σόσιαλ μίντια, οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας είναι προϊόντα του δυτικού πολιτισμού. Κι αυτοί λοιπόν υιοθετούν αυτόν τον έξυπνο τρόπο να περνούν τα δικά τους μηνύματα. Στόχος φυσικά είναι να προβάλλουν τις θέσεις τους.

Πώς μεσολαβούν τα σόσιαλ μίντια (facebook, twitter) ανάμεσα στους τζιχαντιστές και τους υποψήφιους εθελοντές τους;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιουργούν δίκτυα, τα networks. Μέσα από εκεί προσελκύονται οι υποψήφιοι εθελοντές. Πέραν του ότι αυτή είναι η μόδα και ο βασικός τρόπος επικοινωνίας, είναι κι ένας τρόπος δημιουργίας ομάδων. Είναι μια διαδικασία αργή. Εκεί βλέπεις τα ενδιαφέροντα του άλλου και ανακαλύπτεις τι τον προσελκύει και πώς να τον προσεγγίσεις. Υστερα τα κοινά ενδιαφέρονται δημιουργούν μια διάδραση, η οποία κατ’ επέκταση οδηγεί στη συγκρότηση ομάδων κοινού ενδιαφέροντος.

Πώς αγγίζει έναν νέο που βρίσκεται σε άλλη χώρα, ίσως και σε άλλη ήπειρο, μια ακραία ισλαμική οργάνωση;

Με πολλούς τρόπους μπορεί να αγγίξει μια τρομοκρατική οργάνωση έναν νέο, όπου και να είναι. Μπορεί να είναι θέμα κουλτούρας και πολιτισμού ή ζήτημα προσωπικών ενδιαφερόντων. Πάντως, σίγουρα κρύβει μια αδυναμία που διοχετεύεται στη μαζική απογοήτευση με τον ρόλο της Δύσης στη Μέση Ανατολή.

Η Εμα Μπράιαντ είναι καθηγήτρια Πολιτικής Επικοινωνίας και Δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ με ειδίκευση στις μεθόδους προπαγάνδας