Οι δημοσκοπήσεις και ο Επιμενίδης

Μια δημοσκόπηση δεν είναι ασφαλής βάση για συμπεράσματα μεγάλης βεβαιότητας και αντοχής στον χρόνο. Ζούμε σε εποχή πολιτικής ρευστότητας – το λένε και οι δημοσκοπήσεις. Οπότε και τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων θα πρέπει κι αυτά ως ρευστά και ευμετάβλητα να εκλαμβάνονται. Μοιάζει κάπως με το λογικό παράδοξο του Επιμενίδη που μαθαίναμε μικροί: Ο Επιμενίδης λέει ότι οι Κρητικοί είναι ψεύτες, αλλά ο Επιμενίδης είναι Κρητικός, άρα λέει ψέματα, άρα οι Κρητικοί δεν είναι ψεύτες, άρα ο Επιμενίδης λέει αλήθεια, άρα…

Παρά ταύτα και με όλες τις αναγκαίες σε καιρούς σαν αυτούς επιφυλάξεις, η δημοσκόπηση της Alco που δημοσιεύθηκε προχθές έχει το ενδιαφέρον της καθώς επιβεβαιώνει δύο πολιτικά φαινόμενα, ορατά και διά γυμνού οφθαλμού.

Το ένα είναι η απίστευτα μεγάλη διαθεσιμότητα ενός σημαντικού μέρους των πολιτών να δεχθεί θετικά και καλοπροαίρετα (και να ακολουθήσει; Μένει να αποδειχθεί) ένα πολιτικό σχήμα που εμφανίζεται ως νέο, αμόλυντο από τις αμαρτίες του παρελθόντος, εκτός του παραδομένου κομματικού συστήματος, των οριοθετήσεών του και των γνώριμων εκφραστικών του κωδίκων. Τα υψηλά ποσοστά πρόθεσης ψήφου στο νεοφανές Ποτάμι δεν είναι η πρώτη επιβεβαίωση αυτής της τάσης. Είναι όμως η εντυπωσιακότερη, καθώς το σχήμα διαθέτει δύο τουλάχιστον πλεονεκτήματα που δεν είχαν άλλα, προγενέστερα εγχειρήματα: μεγάλη αναγνωρισιμότητα από την πρώτη στιγμή και πλήρη ενσωμάτωση στους κώδικες επικοινωνίας που είναι οικείοι στους πολίτες στους οποίους απευθύνεται.

Το δεύτερο φαινόμενο, που και αυτό έχει ξανά αποτυπωθεί, είναι η ανακοπή του δημοσκοπικού ρεύματος που εμφάνιζε ο ΣΥΡΙΖΑ. Προηγείται, φυσικά, πάντα στην «πρόθεση ψήφου» και την «παράσταση νίκης». Αλλά σε επίπεδα πολύ χαμηλά για ένα κόμμα που είχε θέσει ως στόχο του μια ρεπετισιόν του 1981, ένα σαρωτικό ρεύμα πολιτικής εμπιστοσύνης και εκλογικής αυτοδυναμίας.

Για το μεν πρώτο από τα δύο δημοσκοπικά ευρήματα έχουν ήδη ειπωθεί – και υπέρ και κατά – όσα ήταν να ειπωθούν και ακόμη περισσότερα. Κι ό,τι είναι να αποδειχθεί θα το αποδείξουν ο χρόνος και η κάλπη. Αλλά το δεύτερο εύρημα καλεί, νομίζω, σε δεύτερες σκέψεις και συζήτηση.

Τι είναι αυτό που κρατά τον ΣΥΡΙΖΑ, προς το παρόν, καθηλωμένο και δεν επιτρέπει την αναπαραγωγή αυτού που ζήσαμε τόσες φορές τα τελευταία σαράντα χρόνια – η φθορά του κυβερνητικού πόλου να μεταφράζεται αυτόματα σε κέρδη για τον αντίπαλο, τον αντιπολιτευόμενο πόλο;

Απαντήσεις έχουν διατυπωθεί πολλές. Πως ο ΣΥΡΙΖΑ πληρώνει τις ευκολίες της αντιμνημονιακής πολυσυλλεκτικότητας που επεδίωξε και στην οποία αιχμαλωτίστηκε. Πως η αδυναμία της ηγεσίας να ομογενοποιήσει τον εσωτερικό λόγο του κόμματος μπορεί να εξασφαλίζει ισορροπίες, αλλά υπονομεύει την αξιοπιστία της μετάβασης από όχημα διαμαρτυρίας σε οργανισμό διακυβέρνησης. Πως η υιοθέτηση ρεαλιστικών τόνων και η εκφορά πειστικών προτάσεων για τη διαχείριση της οικονομίας και των σχέσεων με το ευρωπαϊκό περιβάλλον έρχεται αργά και γίνεται με το σταγονόμετρο του Γιώργου Σταθάκη. Και ούτω καθεξής.

Μπορεί όλα αυτά να είναι σωστά, μπορεί και όχι. Αλλά μπορεί, επίσης, το πρόβλημα να βρίσκεται στην ίδια τη στόχευση, στην πολιτική στρατηγική που επιλέχθηκε: την στρατηγική «τύπου 1981» – δηλαδή τη δημιουργία ενός μεγάλου πλειοψηφικού ρεύματος όπου το Μνημόνιο θα έπαιζε τον ρόλο που τότε έπαιζε η Δεξιά και όπου το σύνθημα «σκίζουμε το Μνημόνιο» θα έπαιζε τον εμπνευστικό ρόλο που έπαιζε τότε το σύνθημα «Αλλαγή».

Αλλά η Ιστορία δεν επαναμβάνεται, η επιδίωξη δημιουργίας ενός νέου δικομματικού σχήματος με νέους όρους και παίκτες αποδεικνύεται μη ρεαλιστικός στόχος, το εκλογικό σώμα κάηκε στον χυλό του αναπαλαιωμένου δικομματισμού από το 2004 ώς το 2010 και είναι φυσικό τώρα να φυσάει και το γιαούρτι. Το ερώτημα είναι λοιπόν: Μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να αλλάξει στρατηγική και αντί να διεκδικεί την αποκλειστικότητα της εκπροσώπησης των «μη προνομιούχων» της μνημονιακής εποχής να εμφανιστεί ως μια αναγκαία και αναντικατάστατη συνιστώσα μιας συμμαχίας για την αλλαγή οικονομικού και κυβερνητικού προτύπου και την ανασυγκρότηση της χώρας;

Προς το παρόν, έχω την εντύπωση πως αποφεύγει και να θέσει καν στον εαυτό του το ερώτημα.