«Τα Αρχαία προκαλούν αιμοπτυσία …»

Μετά πολλής λύπης μανθάνομεν […] ότι […] τινές των διδασκόντων εν τοις δημόσιος παιδευτηρίοις, περί ολίγου ποιούμενοι [= θεωρώντας ασήμαντα] τα δημόσια αυτών καθήκοντα, ασχολούνται κυρίως εις παραδόσεις εν ιδιωτικοίς διδακτηρίοις ή εν οικογενείαις και, όπερ χείρον [= το χειρότερο], εις προγυμνάσεις επί μισθώ αυτών τούτων [= των ιδίων] των μαθητών, ους οι αυτοί [= οι ίδιοι] εν τοις δημοσίοις διδακτηρίοις διδάσκουσι, και ούτως εξαντλούμενοι εις τας τοιαύτας διδασκαλίας παρίστανται εις τας διαπιστευθείσας αυτοίς παρά της κυβερνήσεως έδρας κεκμημότες [= παρουσιάìζονται στις εìδρες που τους έχει εμπιστευτεί η κυβέρνηση κατακουρασμένοι] και απηυδημένοι, και δια τούτο ως ήκιστα [= ελάχιστα] επιτυγχάνεται ο σκοπός προς ον εισί τεταγμένοι.

Η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών έτσι όπως γίνεται στα παρθεναγωγεία και τα διδασκαλεία θηλέων «είναι καταδικασμένη ουδέποτε να εξέλθη εκ των ορίων της ξηράς και αυτόχρημα πνευματοκτόνου τεχνολογίας εκ της αψύχου και αχρώου [= άχρωμης] ερμηνείας και εκ της μηχανικής αντιγραφής ρημάτων και ονομάτων […]». Και «εάν τα κοράσια […] αρχίσωσι διδασκόμενα τους αρχαίους έλληνας συγγραφείς […] τι μέχρι τέλους των βραχειών σπουδών αυτών θα κατορθώσωσι να μάθωσιν εξ αυτών; Είναι δυνατόν άλλο τι πλην των αχύρων και των φλοιών των ελλήνων συγγραφέων; Πλην, δηλ. της τεχνολογίας των γαστρήσι και γαστράσι, […], ετετύγμην, ετέτυψο [= υπερσυντέìλικος του τύχω = τυγχάνω] ή πλην της ερμηνείας του […] παρασάγγες πεντεκαίìδεκα, του εντεύθεν Κύρος εξελαύνει;
Αλλά ποία η παιδευτική δύναμις τούτων; Τι ωφελούνται εις την διαμόρφωσιν του βίου αυτών, εις την διαρρύθμισιν των ηθών αυτών, εις την μάθησιν της μητρικής γλώσσης αυτών τα δύστυχα τέκνα ημών εκ του διά τοσούτων μόχθων και αγρυπνιών και δακρύων και νευρικής διαταράξεως και ωχρότητος και αιμοπτυσίας και αηδίας κτηθέντος τέλος πάντων διανοητικού τούτου πλούτου αυτών;».

Χαρίσιος Παπαμάρκου. Από τις απόψεις του που δημοσιεύτηκαν στο Παράρτημα των νομοσχεδίων του 1889

Φρίκη με κατέλαβε, ότε εν έτει 1885 διωρίσθην Γενικός Διευθυντής Δημοτικής Εκπαιδεύσεως εν τω Υπουργείω Παιδείας. Ουδείς δημοδιδάσκαλος ήτο εν ασφαλεία. Ο βουλευτής, ο κομματάρχης, ο παντοπώλης ηδύναντο να τον μεταθέσουν, να τον παύσουν. Ολοι έπαιζον το κλωτσοσκούφι και ως κλωτσοσκούφι εχρησιμοποίουν το ταλαίπωρον γένος των δημοδιδασκάλων. […] Ενας βουλευτής είχεν είπει: Και τι βουλευτής είμαι εγώ όταν δεν δύναμαι να παύσω ούτε ένα δημοδιδάσκαλον;».

Π. Π. Οικονόμος. Παρατίθεται στο Γιάννης Κατσαντώνης, Οι δάσκαλοι στους αγώνες για ψωμί, παιδεία, ελευθερία – Συμβολή στην ιστορία της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας, Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1981, σ. 14