[Τάσεις] Η συλλογική παραίσθηση του παραδείσου

«Πρόσεξα ότι φορούσε το βραδινό φουστάνι της, καθώς και όλα τα φουστάνια της, σαν να ήταν αθλητικά κοστούμια – υπήρχε μια ξένοιαστη σιγουριά στις κινήσεις της, σαν να πρωτόμαθε, λες, να περπατάει παίρνοντας μαθήματα γκολφ σε κρυστάλλινα κρύα πρωινά», έγραφε ο Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ το 1922 περιγράφοντας μία από τις ηρωίδες του στον «Υπέροχο Γκάτσμπι». Σε αυτό το μυθιστόρημα, αντιπροσωπευτικό μιας γενιάς που τα ήθελε όλα, τα απέκτησε, αλλά δεν τα κατάφερε με την αγάπη, οφείλει η μόδα μία από τις πιο χαρακτηριστικές τάσεις της: ένα μείγμα δηλαδή από γυναικεία χειραφέτηση τύπου φλάπερ δεκαετίας του ’20, αρ ντεκό ντιζάιν και μουσική τζαζ.

Η δεκαετία του ’20, λοιπόν, με τα κορίτσια που κάπνιζαν και χόρευαν στον ξέφρενο ρυθμό του τσάρλεστον και ζούσαν μόνο για τη στιγμή, ήρθε για να εισβάλει στις γκαρνταρόμπες των κοριτσιών τού σήμερα. Η τάση είχε ξεκινήσει το φθινόπωρο του 2011. Τότε που στο Μιλάνο κυκλοφόρησε η είδηση ότι η Κάθριν Μάρτιν, ενδυματολόγος και σύζυγος του Μπαζ Λούρμαν, συζητούσε με τη Μιούτσια Πράντα για μια συνεργασία σχετικά με τα κοστούμια των γυναικών στα δύο μεγάλα πάρτι του «Μεγάλου Γκάτσμπι» που θα γύριζε ο αυστραλός σκηνοθέτης.

Ηταν σαν κάποιος να πάτησε τη σκανδάλη. Και την άνοιξη του 2012 τα ’20s επέστρεψαν για να αναμειχθούν με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Μαζί με τα μεταξωτά φορέματα Etro και τα ενθύμια από τα αρ ντεκό διακοσμητικά σχέδια του Ερτέ, τα ίχνη σε μαύρο και χρυσό της αρχιτεκτονικής του ουρανοξύστη Κράισλερ της Νέας Υόρκης στα βραδινά φορέματα με κρόσσια και παγιέτες της Φρίντας Τζιανίνι για τον Gucci. Συνεχίζεται και φέτος με ερμηνείες του γκλάμορ στις συλλογές Marc Jacobs, Bottega Veneta, Nina Ricci, Alberta Ferretti.

Το σύγχρονο στυλ Γκάτσμπι γίνεται η οπτική έκφραση μιας επιθυμίας. Για έναν απελευθερωτικό τρόπο ζωής. Ανάλογο με εκείνον που βρήκαν οι φλάπερ των ’20s, όταν λάτρευαν τη Ζοζεφίν Μπέικερ να χορεύει ημίγυμνη και εκστασιασμένη στους ρυθμούς της αφροαμερικανικής τζαζ μουσικής που αντηχούσε στα κλαμπ του Παρισιού.

Τα ’20s απελευθέρωσαν το γυναικείο σώμα από τους κορσέδες και το αποκάλυψαν με υφάσματα λεπτά, σε παστέλ αποχρώσεις. Γεωμετρικά μοτίβα κεντημένα με ασημένια ή χρυσή κλωστή σε επίμαχα σημεία άφηναν υπόνοιες γυμνού δέρματος. Ηταν η στιγμή που οι γυναίκες θέλησαν να δείξουν στον κόσμο των ανδρών ότι είχαν κατακτήσει το δικαίωμα ψήφου. Τα κοντά μαλλιά τους, η επίπεδη, χωρίς καμπύλες, σιλουέτα τους, η χαρά της αυτοπεποίθησής τους ταίριαζε με τις προσδοκίες τους.

Τα θορυβώδη χρόνια των ’20s έγιναν γνωστά για τον κοινωνικό ηδονισμό της εποχής που ακροβατούσε ανάμεσα στις ξέφρενες νύχτες με τζαζ και σαμπάνια, λάμψεις διαμαντιών και λαχτάρα για επίδειξη του νέου πλούτου απέναντι στα παλιά τζάκια. Η πένα του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ είναι τόσο περιγραφική και ο θαυμασμός του για τη λάμψη της ματαιοδοξίας οδυνηρά έντονος. Οποιος δεν είναι καλεσμένος στον τρόπο ζωής του Γκάτσμπι είναι καταδικασμένος στην κοινοτοπία. Ακόμη κι αν είναι ένας εύθραυστος γυάλινος κόσμος, το όνειρο να τον απολαύσεις αξίζει για να «καείς»… 

Το λογοτεχνικό φαινόμενο Γκάτσμπι

Ο Φιτζέραλντ παραμένει στο συλλογικό υποσυνείδητο της χώρας του ο συγγραφέας του πιο μεγάλου αμερικανικού μυθιστορήματος του 20ού αιώνα. Κάθε χρόνο, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς», πωλούνται περίπου 250.000 αντίτυπα του «Υπέροχου Γκάτσμπι». Και το Γκρέιτ Νεκ στο Λονγκ Αϊλαντ, όπου έμειναν προσωρινά ο Φράνσις και η Ζέλντα Φιτζέραλντ, στο εξής είναι συμβολική περιοχή στο αμερικανικό λογοτεχνικό τοπίο.

Η ιστορία της συγγραφής του «Γκάτσμπι» ξεκινά τον Οκτώβριο του 1922. Τότε που το ζεύγος Φιτζέραλντ μετακομίζει και ελπίζει ότι στο Γκρέιτ Νεκ θα μειώσουν τον έντονο ρυθμό ζωής που έκαναν στο Μανχάταν. Μαζί τους έχουν τον σκύλο της Ζέλντα, Φρίτζι, και μία μεταχειρισμένη Ρολς Ρόις. Σύντομα αποκτούν τέσσερις βοηθούς υπηρεσίας και παρά τις αρχικές προθέσεις τους, τα πάρτι και η μεθεόρτια παραζάλη ακολουθούν τη ζωή τους στα προάστια του αμερικανικού ονείρου.

Ωστόσο ο Φιτζέραλντ κατορθώνει να απομονωθεί στο γκαράζ της οικίας τους και γράφει μερικά από τα πρώτα κεφάλαια του «Γκάτσμπι». Η ανθρωπογεωγραφία και το τοπίο της περιοχής των τροφοδοτούν με υλικό ώστε να βαφτίσει τις πόλεις του μυθιστορήματός του Γουέστ Εγκ (κατά το Γκρέιτ Νεκ) και Ιστ Εγκ (η απέναντι χερσόνησος Μάνχασετ, όπου δεσπόζουν οι επαύλεις των κυρίαρχων οικογενειών της Νέας Υόρκης). Μάλιστα το Μπίκον Τάουερ, που ανήκε στην Αλβα Μπελμόντ, θεωρείται από τους μελετητές του έργου του Φιτζέραλντ το οικοδόμημα που ενέπνευσε τον συγγραφέα για να δημιουργήσει την κατοικία του Τζέι Γκάτσμπι.

Τον Απρίλιο του 1924 οι Φιτζέραλντ αναχωρούν για τη Γαλλία. Στο Παρίσι γνωρίζονται με άλλους εκπατρισμένους αμερικανούς διανοουμένους που έχουν μείνει στην Ευρώπη μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και δημιουργούν μία χημεία πνευματικής και καλλιτεχνικής δημιουργικότητας. Η παρέα των Γερτρούδης Στάιν, Ερνεστ Χέμινγουεϊ, Πέγκι Γκούγκενχαϊμ παροτρύνει τον Φιτζέραλντ να συνεχίσει το γράψιμο του «Γκάτσμπι». Η ατμόσφαιρα του Λονγκ Αϊλαντ βρίσκει τη συνέχειά της σε συναθροίσεις σε παριζιάνικα διαμερίσματα, από όπου παρελαύνουν ο Πικάσο, ο Νταλί και πολλά μπουκάλια ποτού, σε συνδυασμό με εξάρσεις τεστοστερόνης και καβγάδων. Ο εκλεκτός καλλιτεχνικός περίγυρος απογειώνει τη φαντασία του Φιτζέραλντ, ο οποίος μένει μακριά από τις υπερφίαλες, ρηχές υπάρξεις των νεόπλουτων του Λονγκ Αϊλαντ και ολοκληρώνει το έργο του τον Φεβρουάριο του 1925.

Ο εκδότης του στην Αμερική, Σκράιμπνερ, καθώς αναμένει το τελικό χειρόγραφο του Φιτζέραλντ, αναθέτει σε έναν άγνωστο καλλιτέχνη, τον Φράνσις Κούγκατ, την εικονογράφηση του χάρτινου εξωφύλλου. Ο Κούγκατ παραδίδει το εξώφυλλο προτού γραφεί το τέλος του βιβλίου. Ο Φιτζέραλντ ενθουσιάζεται με τα μάτια και το στόμα πάνω στον μπλε ουρανό και τις αντανακλάσεις γυμνών γυναικών στις ίριδές τους, σε σημείο που, όπως γράφει στον εκδότη, ενσωματώνει την εικόνα στο μυθιστόρημά του. Η εικαστική αξία της εικονογράφησης του Κούγκατ απέκτησε πριν από ημέρες την τιμή της, κατά τη διάρκεια μιας βιβλιοφιλικής δημοπρασίας στο Λονδίνο: το αντίτυπο της πρώτης έκδοσης του «Υπέροχου Γκάτσμπι» (Σεπτέμβριος 1925 ) πωλήθηκε αντί 100.000 λιρών (117.553 ευρώ).