Γιούργκεν Χάμπερμας: «Η βράβευση είναι μια έσχατη ικεσία προς τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ»

Μια έκκληση για τη σωτηρία της Ευρώπης και του κράτους πρόνοιας βλέπει ο Γιούργκεν Χάμπερμας στην απόφαση της Νορβηγικής Επιτροπής να βραβεύσει με το Νομπέλ Ειρήνης την Ευρωπαϊκή Ενωση. Η ΕΕ, γράφει ο γερμανός φιλόσοφος στην εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα», βραβεύεται σε μια στιγμή όπου διέρχεται την πιο μεγάλη κρίση της ιστορίας της. Και είναι ακριβώς οι συνθήκες αυτής της κρίσης που φωτίζουν με έναν ιδιαίτερο τρόπο την έννοια και το νόημα της βράβευσης, καθώς και τις συνέπειες που έχει αυτή η επιλογή στη σημερινή κατάσταση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ενωσης. «Το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση τιμάται με το Νομπέλ Ειρήνης σε μια στιγμή όπου εμφανίζεται τόσο αδύναμη όσο ποτέ άλλοτε, το ερμηνεύω ως μια έσχατη ικεσία προς τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ, τις ίδιες ελίτ που σήμερα τις βλέπουμε να δρουν στην κρίση χωρίς θάρρος και προοπτική», σημειώνει στην ιταλική εφημερίδα. Για τον Χάμπερμας το μήνυμα της βράβευσης έχει παραλήπτες τις κυβερνήσεις που σήμερα ηγούνται των χωρών-μελών της ΕΕ. Και το περιεχόμενό του είναι σαφές: οι ευρωπαϊκές ηγεσίες πρέπει να αφήσουν πίσω τους την εθνική σκιά τους και να προωθήσουν το σχέδιο της ενοποίησης.

Αυτή η έκκληση, επισημαίνει ο γερμανός φιλόσοφος, αποκαλύπτεται τρεις φορές στην αιτιολόγηση που συνοδεύει την απόφαση της Επιτροπής. Στην αρχή, επαινεί τη συμφιλίωση και την οικοδόμηση της ειρήνης που συντελέστηκαν στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια, γίνεται λόγος για την προτρεπτική και εποικοδομητική δύναμη της δημοκρατίας και της εμπέδωσής της που έλαβε χώρα τη δεκαετία του 1980 στην Ελλάδα, στην Ισπανία και στην Πορτογαλία και αργότερα στις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ, οι οποίες εντάχθηκαν στις ευρωπαϊκές δομές. Αυτή τη δύναμη πρέπει να ξεδιπλώσει και να ασκήσει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ενωση στα Βαλκάνια. Η Νορβηγική Επιτροπή, γράφει ο Χάμπερμας, επαινεί την Ευρώπη για το γεγονός ότι βρήκε το θάρρος να ξεπεράσει ιστορικές αντιπαλότητες και να διευρυνθεί, τονίζοντας ότι σε αυτή τη διεύρυνση πρέπει κάποια στιγμή να συμπεριληφθεί και η Τουρκία. Αλλά θα πρέπει να φτάσει στο τρίτο σημείο της αιτιολόγησης για να βρει κανείς την εξήγηση στην ειρωνεία της τύχης που χαρακτηρίζει αυτή τη βράβευση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Νορβηγική Επιτροπή αναφέρεται στην οικονομική κρίση που προκαλεί μεγάλες αναταραχές και κοινωνικές εντάσεις στις χώρες της ευρωζώνης, επισημαίνοντας ότι η κατάσταση αυτή ωθεί μια Ευρώπη, η οποία εμφανίζει έλλειμμα ηγεσίας, στο χείλος της διάλυσης.

Από αυτή την παρατήρηση, σημειώνει ο Χάμπερμας, εξάγεται το συμπέρασμα ότι διακυβεύεται το τρίτο μεγαλύτερο επίτευγμα της Ευρώπης: το κοινωνικό της μοντέλο που βασίζεται στο κράτος πρόνοιας. Προς το παρόν, προσθέτει ο γερμανός φιλόσοφος, εμείς οι Ευρωπαίοι επιμένουμε να μη σιωπούμε και να μην αδρανούμε καθώς βρισκόμαστε στην αφετηρία μιας Ευρώπης δύο ταχυτήτων. «Γι’ αυτόν τον λόγο εγώ ερμηνεύω την επιλογή της Νορβηγικής Επιτροπής ως μια έκκληση στην αλληλεγγύη των πολιτών, οι οποίοι πρέπει να ερωτηθούν ποια Ευρώπη θέλουν», επισημαίνει ο Χάμπερμας. «Μόνο η εμβάθυνση των θεσμών στην “KernEuropa”, στην Ευρώπη του σκληρού πυρήνα, μπορεί να τιθασεύσει τον άγριο καπιταλισμό και μπορεί να σταματήσει τη διαδικασία εσωτερικής καταστροφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης».