«Εβγαλε την Ιστορία από τον γυάλινο πύργο»

Ο Ερικ Χόμπσμπομ, ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς του 20ού αιώνα, πέθανε χθες σε ηλικία 95 ετών, σε νοσοκομείο του Λονδίνου όπου νοσηλευόταν με πνευμονία. Ο μαρξιστής βρετανός διανοούμενος επηρέασε γενιές ιστορικών και πολιτικών με τα βιβλία του και κυρίως με την τετράτομη ιστορία του 19ου και του 20ού αιώνα, στην οποία κάλυψε την περίοδο από τη Γαλλική Επανάσταση έως τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, ένα έργο (γνωστό και ως οι «Εποχές») που κατατάσσεται στα πιο αξιόλογα της εποχής μας. Οπως δήλωσε ο αρχηγός του κόμματος των Εργατικών της Βρετανίας Εντ Μίλιμπαντ, το έργο του Χόμπσμπομ «έβγαλε την Ιστορία από τον γυάλινο πύργο και την έβαλε στις ζωές των ανθρώπων».

Τα βιβλία του έγιναν ιδιαίτερα αγαπητά λόγω της ικανότητάς του να ζωντανεύει την Ιστορία, χρησιμοποιώντας πάντα τη σοσιαλιστική οπτική για να αφηγηθεί τις εξελίξεις από την πλευρά των λαών. Ως ιστορικός, έχαιρε σεβασμού ακόμα και όσων διαφωνούσαν μαζί του. «Πάλευε σιωπηλά τη λευχαιμία εδώ και αρκετά χρόνια χωρίς πολλές φανφάρες», δήλωσε η κόρη του Τζούλια. «Μέχρι το τέλος συνέχισε να κάνει αυτό που έκανε καλύτερα από όλα, να παρακολουθεί τις εξελίξεις. Ακόμα και χθες υπήρχε μια στοίβα εφημερίδων δίπλα από το κρεβάτι του».

Ο Ερικ Χόμπσμπομ γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου από εβραίους γονείς το 1917 – ο πατέρας του ήταν Βρετανός με καταγωγή από την Πολωνία και η μητέρα του Βιεννέζα. Μεγάλωσε στη Βιέννη και πήγε σχολείο στο Βερολίνο κατά τη διάρκεια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, μια περίοδο που διαμόρφωσε ριζικά τις απόψεις του. «Στη Γερμανία δεν υπήρχε τότε μια εναλλακτική Αριστερά», είχε δηλώσει με τη χαρακτηριστική του διάθεση να καταλάβει τον απλό άνθρωπο. «Ο φιλελευθερισμός παρέπαιε. Εάν ήμουν Γερμανός και όχι Εβραίος, μπορώ να κατανοήσω το πώς θα γινόμουν ναζιστής, εθνικιστής. Καταλαβαίνω πώς έγιναν άλλοι, πώς παθιάστηκαν να σώσουν το έθνος τους. Ηταν μια εποχή κατά την οποία δεν πίστευαν ότι υπήρχε μέλλον αν ο κόσμος δεν μεταμορφωνόταν πλήρως».

Ως μαθητής στο Βερολίνο, δήλωσε στον διευθυντή του σχολείου του ότι ήταν κομμουνιστής και ότι χρειαζόταν μια επανάσταση. «Μου έκανε μερικές ερωτήσεις και μου είπε ότι δεν έχω ιδέα για το τι μιλάω και να πάω στη βιβλιοθήκη να διαβάσω», αφηγήθηκε στην τελευταία του συνέντευξη, στις αρχές του χρόνου. «Και τότε ανακάλυψα το Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Αυτό ήταν».

Με την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ το 1933 εγκατέλειψε τη Γερμανία για τη Βρετανία. Το 1936 έγινε μέλος του βρετανικού κομμουνιστικού κόμματος και παρέμεινε σ’ αυτό ακόμα και μετά την εισβολή των Σοβιετικών στην Ουγγαρία και την Τσεχία, έως το 1989, ενώ στη συνέχεια συνδέθηκε με το Εργατικό Κόμμα.

ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΚΡΩΝ. Ενας από τους σημαντικούς βρετανούς ιστορικούς, ο Αλαν Τέιλορ, παρατήρησε ότι εκείνο που ξεχωρίζει το έργο τού Χόμπσμπομ ήταν οι ακριβείς εξηγήσεις τού τι συνέβη και το γεγονός ότι πάντα στην καταγραφή του ξεχώριζε το συμφέρον του λαού. «Οι περισσότεροι ιστορικοί, ως ένα είδος επαγγελματικής διαστροφής, ασχολούνται μόνο με τις ανώτερες τάξεις και υποθέτουν ότι οι ίδιοι θα ανήκαν σε αυτές εάν ζούσαν έναν-δύο αιώνες πριν – κάτι απίθανο. Ο Χόμπσμπομ τοποθετεί τον εαυτό του σταθερά στην άλλη πλευρά των οδοφραγμάτων». Ηταν μέλος της Βρετανικής Ακαδημίας και της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών και δίδαξε ώς τη συνταξιοδότησή του στο Κολέγιο Birkbeck του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Τα βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε 40 γλώσσες.

Σε μία από τις συνεντεύξεις που είχε δώσει στα «ΝΕΑ» είχε ερωτηθεί εάν πίστευε ότι «η εποχή των άκρων έχει τελειώσει». «Δυστυχώς όχι», ήταν η απάντησή του. «Το μαρτυρούν η άνοδος του μαχητικού θρησκευτικού φονταμενταλισμού σε πολλές θρησκείες, οι βάρβαρες συμπεριφορές που επιδείχθηκαν σε πολέμους στις αρχές του 21ου αιώνα και η επίσημη αποδοχή των βασανιστηρίων από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ως θεμιτού τρόπου διεξαγωγής πολέμου». Θα δούμε άραγε κι άλλες επαναστάσεις στο μέλλον; «Ναι, όμως δεν βρίσκω πιθανό να εμπνευστούν από τις ιδεολογίες της προόδου και του πολιτισμού που είδαμε από το 1776 έως τη δεκαετία του 1970. Θα μοιάζουν περισσότερο με την ιρανική επανάσταση, την πρώτη που είχε διαφορετικού είδους έμπνευση. Αλλά όταν συμβαίνουν, δεν πρέπει να κλείνουμε τα μάτια».