«Μη φοβάστε τα ματωμένα γόνατα»

Η αξία του παιχνιδιού και η ύπαρξη πολλών υπαίθριων χώρων για τα παιδιά στις σύγχρονες πόλεις είναι το αντικείμενο ενός νέου κινήματος που εξαπλώνεται διεθνώς. Τσουλήθρες, τραμπάλες
και κούνιες επιστρατεύονται εκ νέου για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών. Και οι ειδικοί προτρέπουν: «Μη φοβάστε τα ματωμένα γόνατα. Το παιχνίδι είναι ο καλύτερος δάσκαλος».

Το πρώτο πράγμα που παρατηρεί κάποιος στην παιδική χαρά του Πάρκου Τeardrop της Νέας Υόρκης – που απέχει μόλις λίγα τετράγωνα από εκεί που κάποτε στέκονταν οι Δίδυμοι Πύργοι- είναι μια τεράστια τσουλήθρα, ύψους 5 μέτρων και μήκους 9, που κατεβαίνει από ένα λοφίσκο κατευθείαν μέσα σε ένα μεγάλο λάκκο με άμμο. Κατασκευασμένη το 2004 ανάμεσα σε ψηλές πολυκατοικίες, αυτή η παιδική χαρά αποτελεί πρότυπο παιδικού πάρκου. Στη μια πλευρά υπάρχει μικρός βάλτος μέσα στον οποίο βρίσκονται κορμοί όπου τα παιδιά προσπαθούν να ισορροπήσουν. Στην άλλη μια έκταση με άμμο και κάνουλες νερού ώστε οι εκκολαπτόμενοι νεαροί γλύπτες να μπορούν να επιλέξουν πόσο ανθεκτικά θα κάνουν τα κάστρα τους. Υπάρχουν φιδωτά μονοπάτια που προσφέρονται για κυνηγητό, ψεκαστήρες νερού για τις ζεστές ημέρες και τροχαλίες που βοηθούν στην αναρρίχηση τοίχου 8 μέτρων. «Έχουμε επισκεφθεί όλες τις παιδικές χαρές στο Μανχάταν», λέει η Κλερ Ντανίζ παρακολουθώντας τα παιδιά της, τον 6χρονο Ρόκο και την 3χρονη Τίλι, να ουρλιάζουν από χαρά κατεβαίνοντας την τσουλήθρα, «αλλά αυτή είναι η αγαπημένη τους».

Με φαντασία. Το Πάρκο Τeardrop βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας κίνησης για την «αναγέννηση της παιδικής χαράς», που αγκαλιάζει αρχιτέκτονες και γονείς σε όλο τον κόσμο με στόχο την επιστροφή των παιδιών στο παιχνίδι. Τα τελευταία χρόνια πολλοί διάσημοι αρχιτέκτονες έχουν στρέψει την προσοχή τους στον σχεδιασμό ανάλογων πάρκων. Κοντά στην παιδική χαρά του Τeardrop θα χτιστεί τον επόμενο χρόνο «η παιδική χαρά της φαντασίας», που θα διαθέτει εργαλεία και υλικά, καθώς και ειδικούς που θα βοηθούν τα παιδιά να χτίσουν ό,τι φανταστούν. Ο διάσημος αρχιτέκτονας Φρανκ Γκέρι ετοιμάζει ήδη δύο σχέδια για παιδικές χαρές: ένα στη Νέα Υόρκη και ένα στο Παρίσι, δίπλα από το νέο κτίριο του Οίκου Λουί Βουιτόν. Δεν είναι τυχαίο ότι η Χίλαρι Κλίντον έχει σε περίοπτη θέση στο πρόγραμμά της την υπόσχεση δημιουργίας «μιας παιδικής χαράς σε κάθε γειτονιά».

«Υπάρχει ένα νέο διεθνές κίνημα για την αναβάθμιση των παιδικών πάρκων και αυτό το βρίσκω συναρπαστικό», διαπιστώνει η Ουέντι Ράσελ, λέκτορας σε θέματα μάθησης μέσω του παιχνιδιού στο Πανεπιστήμιο του Γκλόστερσερ στη Βρετανία. Η μη κυβερνητική οργάνωση ΚαΒΟΟΜ στις ΗΠΑ εδώ και 11 χρόνια έχει κατασκευάσει περισσότερες από 1.200 παιδικές χαρές με έναν πρωτότυπο τρόπο: το σχέδιο καθεμιάς το φτιάχνουν τα ίδια τα παιδιά της περιοχής που περιγράφουν πώς ακριβώς την θέλουν. Και ίσως αυτό είναι τελικά το κλειδί.

Δεν πρέπει οι γονείς να συγχέουν τον αθλητισμό με το παιχνίδι, προειδοποιεί η Ντόρις Μπέργκεν, καθηγήτρια εκπαιδευτικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο. «Όταν τα παιδιά παίζουν, διαμορφώνουν τους δικούς τους κανόνες. Μετά πρέπει να διαπραγματευθούν προκειμένου να πείσουν και άλλα παιδιά να τους ακολουθήσουν. Στον αθλητισμό οι ενήλικες δημιουργούν τους κανόνες και τους επιβάλλουν».


Η ΝΕΑ ΤΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ ΧΑΡΕΣ

1. Περιβάλλον περιπέτειας που δεν θυμίζει τεχνητό, αλλά φυσικό χώρο 2. Εργαλεία και υλικά για να δημιουργούν τα παιδιά κατασκευές, καθώς και ειδικό προσωπικό για να τα βοηθά 3. Παιχνίδια που δημιουργούν έκπληξη, ώστε τα παιδιά να μη χρειάζονται να εφευρίσκουν επικίνδυνα κόλπα 4. Παιχνίδια δημιουργικά, προκειμένου τα παιδιά να μην πλήττουν 5. Ανοιχτοί χώροι που επιτρέπουν τα ομαδικά παιχνίδια, ώστε τα παιδιά να συναναστρέφονται με συνομηλίκους τους Τα ατυχήματα Όσο και αν οι παιδικές χαρές αποτελούν τόπο, όπου τα παιδιά μπορούν να παίξουν με ασφάλεια, δεν υπάρχει τρόπος για να αποκλειστούν εντελώς τα ατυχήματα και οι τραυματισμοί.

● Στις ΗΠΑ περισσότερα από 200.000 παιδιά έως 15 ετών τραυματίζονται κάθε χρόνο στις παιδικές χαρές και χρειάζονται ιατρική φροντίδα ● Στη Βρετανία 48.000 παιδιά τραυματίζονται ετησίως παίζοντας σε παιδότοπους ● Στην Ελλάδα, 7 στα 1.000 αγόρια και 4 στα 1.000 κορίτσια τραυματίζονται στις παιδικές χαρές ● Τα περισσότερα ατυχήματα συμβαίνουν σε παιδιά ηλικίας 5- 9 ετών.

● Η συχνότερη αιτία τραυματισμού είναι η πτώση Πηγή:Κέντρο Έρευνας και Πρόληψης Ατυχημάτων
Απαραίτητος λίγος κίνδυνος

«Είμαστε υπερπροστατευτικοί με τα παιδιά μας» υποστηρίζει ο Ντέιβιντ Έλκιντ, καθηγητής παιδικής ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο Ταφτς και συγγραφέας του βιβλίου «Η δύναμη του παιχνιδιού». «Πρέπει να ματώσουν τα γόνατά τους. Πρέπει να λερωθούν. Όλα αυτά είναι κομμάτια της διαδικασίας τού να μεγαλώνουν. Στην παιδική χαρά μαθαίνουν κοινωνικές δεξιότητες. Και μαθαίνουν να παίρνουν ρίσκο, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν. Καταλαβαίνουν πού βρίσκονται τα όρια». Το παιχνίδι για να είναι χρήσιμο σε παιδιά μικρής ηλικίας δεν πρέπει μόνο να είναι δημιουργικό, υποστηρίζουν ψυχολόγοι, αλλά να περιέχει και κάποιο στοιχείο κινδύνου. «Τα παιδιά χρειάζονται έντονες εμπειρίες» λέει η Μαίρη Ρίβκιν, καθηγήτρια εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ. «Έχουν ανάγκη την εναλλαγή γρήγορου και αργού. Είναι απαραίτητο να νιώσουν κίνδυνο (έστω και μικρό). Χρειάζονται εκπλήξεις».

Προκλήσεις. «Εάν δεν υπάρχουν προκλήσεις δεν υπάρχει ο πόνος της αποτυχίας. Δεν υπάρχει μάθηση ούτε απόλαυση» τονίζει ο Ρότζερ Χαρτ, κατασκευαστής παιδικών πάρκων. «Υπάρχει μια υπερβολική ανησυχία από τους γονείς, σήμερα, να μην πάθουν κάτι τα παιδιά τους και γι΄ αυτό οι παιδικές χαρές φτιάχνονται έτσι ώστε να μην κρύβουν καμία έκπληξη γι΄ αυτά. Και ακριβώς εκεί έχουμε παρατηρήσει ότι τα παιδιά, προσπαθώντας να κάνουν τον χώρο πιο ενδιαφέροντα, εφευρίσκουν κάτι αναπάντεχο που μπορεί να αποτελεί μεγαλύτερο κίνδυνο».