Ψάχνουν στρατηγική στο παρά πέντε

Σε αναζήτηση μιας συνολικής στρατηγικής για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις,
από την οποία θα εξαρτηθεί και ο τρόπος που η Αθήνα θα χειρισθεί στη Σύνοδο
Κορυφής του Δεκεμβρίου τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία,
βρίσκεται το υπουργείο Εξωτερικών και ο Πρωθυπουργός, έχοντας όμως τώρα πια
τον χρόνο και τη συγκυρία να λειτουργούν εις βάρος τους.

Όπως όλα δείχνουν η αυξημένη τουρκική προκλητικότητα στο Αιγαίο έχει ως στόχο την αποστολή «μηνύματος» από τον κ. Ερντογάν στους Ευρωπαίους: ότι, δηλαδή, δεν είναι διατεθειμένος να δώσει γην και ύδωρ για να λάβει την ημερομηνία έναρξης των διαπραγματεύσεων

Η αυξημένη τουρκική κινητικότητα στο Αιγαίο αιφνιδίασε την κυβέρνηση, η οποία
ανέμενε ότι μετά το ξεκάθαρο «ναι» που έχει πει στο τουρκικό αίτημα για έναρξη
ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η Άγκυρα θα φρόντιζε να μην τη φέρει σε δύσκολη
θέση – κυρίως, έναντι της κοινής γνώμης. Μάλιστα, πολύ γρήγορα εγκαταλείφθηκε
η άποψη ότι οι τουρκικές κινήσεις ήταν απόρροια κάποιας υπόγειας εχθρότητας
μεταξύ στρατηγών και κυβέρνησης Ερντογάν. Μέσα από τους διαύλους επικοινωνίας
που διατηρεί και το υπουργείο Εξωτερικών και το Μέγαρο Μαξίμου με την Άγκυρα
έγινε φανερό ότι ο κ. Ερντογάν δεν έχει «καπελωθεί» από το στράτευμα, αλλά
χρησιμοποιεί το Αιγαίο για να στείλει συγκεκριμένα μηνύματα στους Ευρωπαίους:
ότι, δηλαδή, δεν είναι διατεθειμένος να δώσει γην και ύδωρ για να λάβει την
ημερομηνία έναρξης των διαπραγματεύσεων.

Ως εκ τούτου, τα υπουργεία Εξωτερικών και Άμυνας, σε συνεννόηση με τον κ.
Καραμανλή, μετέβαλαν εν μια νυκτί τη στρατηγική τους – και από εκεί που το
δόγμα ήταν απλώς «μας συμφέρει μια ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας», έγινε
«θέλουμε την ευρωπαϊκή πορεία, αλλά δεν κλείνουμε τα μάτια και δεν είμαστε
δεδομένοι».

H αλλαγή αυτή δεν ελήφθη στα σοβαρά υπόψη από τους Τούρκους, οι οποίοι, έτσι
κι αλλιώς, έχουν πολύ πιο σοβαρά προβλήματα από το να ερμηνεύουν τις
αποχρώσεις στις δηλώσεις των Ελλήνων αξιωματούχων.

Με αυτά τα δεδομένα έχουν καταστεί μάλλον ασφυκτικά τα περιθώρια του κ.
Καραμανλή να διαπραγματευθεί κάτι, είτε με την Άγκυρα είτε με την Ευρώπη, ώστε
να υπάρχει σαφής ανταπόδοση για αυτό το «ναι». Άλλωστε, εάν θυμηθούμε το
προηγούμενο του Ελσίνκι, θα διαπιστώσουμε ότι τίποτε δεν δείχνει πως η τότε
στρατηγική μπορεί να επαναληφθεί: το 1999, η κυβέρνηση Σημίτη είχε ξεκαθαρίσει
από τον Ιούνιο πως θέτει όρους στο να γίνει υποψήφια η Τουρκία – και τους
όρους αυτούς διαπραγματεύθηκε εντατικά, από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο,
σε έναν μαραθώνιο γύρο πρωτευουσών όπου «έπαιξαν» πολλοί παράγοντες. Και,
βέβαια, υπήρχε πάντα η απειλή πως εάν δεν γίνουν δεκτοί οι όροι, ο κ. Σημίτης
δεν θα δίσταζε να ασκήσει βέτο στην τουρκική υποψηφιότητα.

Τώρα, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Απομένουν περίπου 50 ημέρες για τη
Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου και οι περισσότερες χώρες-μέλη έχουν πάρει θέση
αναφορικά με το «τουρκικό ζήτημα». Επιπλέον, ένα ελληνικό βέτο δεν θα
δυσαρεστούσε και πάρα πολλούς στην Ευρώπη – μάλλον θα τους διευκόλυνε.

Στο πλαίσιο αυτό η αναζήτηση της στρατηγικής δεν αναμένεται να καταλήξει σε
κάτι συγκροτημένο και μακροπρόθεσμο. Το πιθανότερο είναι ότι θα επικρατήσει η
επικοινωνιακή πτυχή του θέματος – δηλαδή, να… παρεισφρήσει στα συμπεράσματα
της Συνόδου Κορυφής κάποια θετική διατύπωση για το Αιγαίο. Ακόμη κι αυτό το
ενδεχόμενο, όμως, επί του παρόντος η κυβέρνηση δεν επιθυμεί να το
δημοσιοποιήσει, διότι, όπως έλεγε χαρακτηριστικά συνεργάτης του Πρωθυπουργού,
«δεν θα ήταν φρόνιμο να καλλιεργήσουμε προσδοκίες που μπορεί τον Δεκέμβριο να
διαψευστούν».